IRINS Dena

Dena
Ilustracja
Klasa

fregata rakietowa

Typ

Mowj

Historia
Stocznia

Shahid Darvishi, Bandar-e Abbas Iran

Położenie stępki

2012

Wodowanie

2015

 Marynarka Wojenna Islamskiej Republiki Iranu
Wejście do służby

14 czerwca 2021

Zatopiony

4 marca 2026

Dane taktyczno-techniczne
Wyporność

1500 t (pełna)

Długość

94,5 m

Szerokość

11,1 m

Zanurzenie

4,3 m

Napęd
4 silniki wysokoprężne o mocy 20 000 KM, 2 śruby
Prędkość

28 węzłów

Zasięg

3650 Mm przy 18 węzłów

Uzbrojenie
1 armata uniwersalna 76 mm
1 armata plot. 40 mm
2 armaty plot. 20 mm
2 km 12,7 mm
4 wyrzutnie pocisków pokr. Noor/Ghader
2 wyrzutnie pocisków plot. Mehrab
2×III wt zop 324 mm
Wyposażenie lotnicze
lądowisko śmigłowca
Załoga

125

Multimedia w Wikimedia Commons

IRINS Dena (farsi: دنا) – irańska lekka fregata rakietowa typu Mowj (Moudge／Modż) z początku XXI wieku. Nosiła numer burtowy: 75. Została zbudowana w Iranie, wodowana w 2015 roku i przyjęta do służby w Marynarce Wojennej Iranu w 2021 roku. Uczestniczyła w pierwszym rejsie okołoziemskim irańskich okrętów ukończonym w 2023 roku. Zatopiona przez amerykański okręt podwodny 4 marca 2026 roku koło Cejlonu.

Wyporność okrętu wynosiła około 1500 ton, a długość 94,5 m. Napędzały go cztery silniki wysokoprężne. Uzbrojenie stanowiły cztery wyrzutnie pocisków przeciwokrętowych, dwie wyrzutnie pocisków przeciwlotniczych średniego zasięgu i działo uniwersalne kalibru 76 mm uzupełnione przez lekką artylerię przeciwlotniczą i torpedy przeciw okrętom podwodnym. Mógł przenosić śmigłowiec.

Budowa

„Dena” była czwartym zbudowanym okrętem z serii irańskich lekkich fregat typu Mowj (Moudge), określanych też w literaturze z uwagi na małe rozmiary jako korwety. Ich konstrukcja wywodziła się z budowanych w Wielkiej Brytanii dla Iranu w latach 70. XX wieku fregat eksportowego typu Saam (Alvand), których projekt został zaadaptowany w Iranie na przełomie XX i XXI wieku do budowy własnych jednostek. Na skutek rozciągniętej w czasie budowy poszczególne okręty różniły się znacząco od siebie. Należy zaznaczyć jednak, że z uwagi na naturę reżimu w Iranie, ilość ujawnianych informacji o okrętach i ich konstrukcji była ograniczona, a ich poziom szczegółowości był niewielki. W Iranie okręty oficjalnie zaklasyfikowano jako niszczyciele, mimo znacznie mniejszej wielkości i słabszego uzbrojenia.

Stępkę pod budowę fregaty „Dena” położono w 2012 roku. Budowę prowadzono w stoczni marynarki Shahid Darvishi(inne języki) w Bandar-e Abbas. Okręt otrzymał nazwę od góry(inne języki) w Iranie. Wodowano go w 2015 roku. Planowano wcielić okręt w lutym 2020 roku, ale termin ten nie został dotrzymany i został on oddany do służby 14 czerwca 2021 roku. Otrzymał numer burtowy: 75.

Opis

Skrócony opis konstrukcji

 Osobny artykuł: Fregaty rakietowe typu Mowj.
Sylwetka
„Dena” od rufy

Fregaty typu Mowj mają kadłub gładkopokładowy, z lądowiskiem dla śmigłowca na rufie i wydłużoną nadbudową na śródokręciu. Podobnie jak pierwsze dwa okręty tego typu, a odmiennie niż trzeci, „Dena” miała przestarzałą już klasyczną schodkową konfigurację nadbudowy i nadbudówki na niej, z pionowymi ścianami. Odróżniała się natomiast od nich bardziej masywnym i wyższym trójnożnym masztem z antenami radarów, bez osobnego postumentu dla anten za masztem.

Wyporność pełna wynosiła około 1500 ton. Podawana była także wartość wyporności: ponad 1300 ton lub przedział 1300–1500 ton. Długość wynosiła 94,5 m, szerokość 11,1 m, a zanurzenie 4,3 m.

Załoga pierwszych okrętów typu liczyła 125 osób z możliwością zakwaterowania dalszych 21.

Napęd stanowiły cztery irańskie silniki wysokoprężne Bonyan 4 o mocy po 5000 KM, łącznie 20 000 KM. Napędzały one przez przekładnie redukcyjne dwie śruby.

Prędkość okrętów wynosiła 28 węzłów, a zasięg 3650 mil morskich przy 18 węzłach. Na okręcie zainstalowano ster strumieniowy na dziobie.

Uzbrojenie

„Dena” (w głębi) podczas ćwiczeń Maritime Security Belt 2022, z krążownikiem „Wariag” – widoczna armata i dwie wyrzutnie pocisków plot.
„Dena” po powrocie do portu z rejsu okołoziemskiego – widoczny maszt i anteny

Główne uzbrojenie artyleryjskie stanowiło automatyczne działo uniwersalne Fajr-27 kalibru 76 mm w wieży na dziobie, stanowiące kopię włoskiego OTO Melara 76 mm. Strzela ono pociskami o masie 6 kg z szybkostrzelnością do 50 strz./min. Donośność sięga 16 km. Uzbrojenie przeciwlotnicze tak jak na pierwszych okrętach stanowiła armata kalibru 40 mm Fath-40 z tyłu nadbudowy. Uzupełniały je dwa działka 20 mm (na nadbudówce) i dwa karabiny maszynowe kalibru 12,7 mm.

Uzbrojenie rakietowe przeciw okrętom obejmowało cztery kontenerowe wyrzutnie przeciwokrętowych pocisków odrzutowych Noor(inne języki) (pochodna chińskich C802) lub prawdopdobniej ulepszonych pocisków Ghader(inne języki) (Quader). Zasięg pocisków wynosi odpowiednio do 120 lub 200 km, a masa głowicy bojowej 165 kg. Od drugiej jednostki typu wyrzutnie umieszczone były na nadbudowie za kominem, skierowane ku przeciwległym burtom. Przeciwlotnicze uzbrojenie rakietowe stanowiły wyrzutnie pocisków średniego zasięgu Mehrab, skopiowanych z amerykańskich SM-1MR Standard (spotykane jest też oznaczenie Sayyad). Zasięg pocisków szacowany był na 38 km. W odróżnieniu od prototypowego okrętu, zastosowano tylko wyrzutnie dwóch pocisków, zainstalowane poziomo w kontenerach na nadbudowie przed pomostem dowodzenia, w kierunku przeciwległych burt, bez pocisków zapasowych. Uzbrojenie przeciwlotnicze oceniane było przez to jako słabe. Deklarowano na etapie budowy wyposażenie okrętu w pionową wyrzutnię nowszych pocisków przeciwlotniczych, ale do tego nie doszło.

Do zwalczania okrętów podwodnych służyły dwie potrójne wyrzutnie lekkich torped przeciw okrętom podwodnym kalibru 324 mm, w wnękach nadbudowy w części rufowej. Na okręcie mógł bazować uniwersalny śmigłowiec typu Agusta-Bell AB 212, ale bez możliwości hangarowania. Mógł on przenosić torpedy przeciw okrętom podwodnym lub pociski rakietowe AS.12(inne języki).

Wyposażenie

Wyposażenie radioelektroniczne stanowił przede wszystkim stosunkowo nowoczesny irański radar trójwspółrzędny Asr(inne języki) z płaską anteną fazowaną. Ponadto zastosowano radar artyleryjski z systemem kierowania ogniem, w jajowatej osłonie: holenderski Signaal WM25 lub analogiczny, zainstalowany w odróżnieniu od poprzednich okrętów na szczycie masztu. Okręty tego typu posiadały też radar artyleryjski Contraves Sea Hunter na dachu mostka. Według Iranu, na „Denie” zainstalowano nowocześniejsze wyposażenie elektroniczne w stosunku do poprzednich okrętów i system kierowania ogniem zapewniający śledzenie 40 celów i angażowanie pięciu z nich. Radar Asr został ulepszony i jego zasięg był podawany przez Iran na 300 km. Sonar jest nieznany.

Służba

Początek służby 2021–2025

„Dena” po powrocie z rejsu okołoziemskiego 20 maja 2023
Ceremonia powitania po rejsie okołoziemskim – widoczne skrzydło pomostu i tabliczka z nazwą okrętu („Niszczyciel I.A.A Dena”)

IRINS „Dena” została uroczyście wcielona do służby w Marynarce Wojennej Islamskiej Republiki Iranu 14 czerwca 2021 roku. Otrzymała numer burtowy: 75. Od 21 stycznia 2022 roku brała udział w ćwiczeniach Maritime Security Belt(inne języki) 2022 (CHIRU-2022) z marynarkami Rosji i Chin w Zatoce Omańskiej. 29 marca 2022 roku została wysłana na międzynarodowe ćwiczenia na Oceanie Indyjskim.

Między 20 września 2022 roku a 20 maja 2023 roku, „Dena” wraz z okrętem-bazą „Makran” (zaadaptowanym z tankowca) odbyły rejs dookoła świata, jako 86. Flotylla. Zespół wypłynął z Bandar-e Abbas, płynąc przez Ocean Indyjski, Cieśninę Malakka, Ocean Spokojny i Polinezję Francuską, odwiedzając po drodze Mumbaj i Dżakartę. W dniach 23–30 stycznia zespół miał złożyć wizytę w Brazylii, ale zgoda została odsunięta z powodu nacisków amerykańskich i planowanej wizyty prezydenta Luli w USA. 3 lutego na okręty zostały nałożone sankcje amerykańskie za dostarczanie przez Iran Rosji dronów (m.in. typu Shahed) podczas wojny z Ukrainą. Zespół zamierzał przepłynąć Kanał Panamski, na co otrzymał zgodę 7 lutego (połączoną m.in. z koniecznością uiszczenia opłat tranzytowych). Ostatecznie jednak okręty irańskie nie przepłynęły tamtędy, lecz pożeglowały na południe i przedostały się na Atlantyk Cieśniną Magellana. Mimo to, irańska propaganda podkreślała, że USA nie zdołały uniemożliwić zespołowi przepłynięcia Kanału Panamskiego. 26 lutego 2023 roku zespół ostatecznie złożył oficjalną wizytę w Rio de Janeiro w Brazylii. Zespół następnie przepłynął Atlantyk i na początku kwietnia odwiedził Kapsztad. 20 maja 2023 roku uroczyście witane okręty 86. Flotylli powróciły do Bandar-e Abbas. Zespół przepłynął ok. 65 tysięcy kilometrów i czterokrotnie przekroczył równik. Był to najdłuższy rejs irańskiego zespołu okrętów do tamtej pory.

W dniach 12–14 marca 2024 roku „Dena” ponownie wzięła udział w morskiej fazie ćwiczeń Maritime Security Belt 2024 z marynarkami Rosji i Chin w Zatoce Omańskiej

Zatopienie

Moment storpedowania fregaty
Tonąca „Dena” sfotografowana przez peryskop

Między 18 a 25 lutego 2026 roku „Dena” brała udział w międzynarodowych ćwiczeniach Milan-2026 organizowanych przez Indyjską Marynarkę Wojenną w Zatoce Bengalskiej, z fazą portową w Visakhapatnam. Okręt wchodził wówczas w skład 99. Flotylli. Według niektórych doniesień, zgodnie z protokołem ćwiczeń okręt nie posiadał na pokładzie amunicji lub posiadał jej niewielką ilość. W drodze powrotnej, po amerykańsko-izraelskiej agresji na Iran, 4 marca 2026 roku około godziny 6.00 rano czasu lokalnego fregata została zatopiona ok. 40 km na południe od Galle na Sri Lance torpedą okrętu podwodnego. Dwa dni później ujawniono, że atakującym okrętem był amerykański USS „Charlotte” (SSN-766), który wystrzelił dwie ciężkie torpedy Mk 48. Silny wybuch torpedy nastąpił pod częścią rufową z lewej burty, unosząc okręt i powodując szybkie zatonięcie rufą w dół. Fregata zdążyła nadać sygnały wezwania o pomoc, na skutek których akcję ratunkową podjęła Marynarka Wojenna Sri Lanki(inne języki). Uratowano 32 członków załogi i odnaleziono 87 ciał ze 180 osób, które według ówczesnych doniesień miały znajdować się na pokładzie. Liczba ofiar była później wskazana jako 104 osoby. Wśród uratowanych był dowódca okrętu, a część osób była rannych, odtransportowanych do szpitala w Galle.

Amerykański Sekretarz Wojny Pete Hegseth potwierdził na konferencji zatopienie okrętu „który myślał, że jest bezpieczny na wodach międzynarodowych” przez amerykański okręt podwodny. Był to pierwszy przypadek zatopienia okrętu przez amerykański okręt podwodny po II wojnie światowej. Szef sztabu armii Indii gen. Upendra Dwivedi ujawnił następnie, że Indie przekazywały Izraelowi informacje o pozycji fregaty po opuszczeniu przez nią wód terytorialnych Indii, na mocy sojuszu zakładającego wymianę informacji wywiadowczych z Izraelem.

Uwagi

  1. 1 2 Według części literatury, we fregacie „Dena” cztery silniki napędzały cztery śruby (Grotnik 2024 ↓, s. 80 i Charuk 2024 ↓), jednakże informacja ta podaana jest jako niepewna i jej poziom wiarygodności jest nieznany.
  2. ↑ Według Grotnik 2024 ↓, s. 80 okręt zbudowała Iran Shipbuilding & Offshore Industries Complex(inne języki) w Bandar Shahid Rejaya (zniekształcona nazwa pobliskiego portu Port Shahid Rajaee(inne języki) w pobliżu Bandar-e Abbas), natomiast starsze źródło Jane’s Fighting Ships 2015–2016 ↓, s. 385 podawało położenie stępki pod budowę czwartego okrętu bez podanej nazwy w 2012 roku w Khoramshahr Shipyard.
  3. 1 2 Grotnik 2024 ↓, s. 80 podaje 13 czerwca 2021 roku, jednakże relacje prasowe podawały poniedziałek 14 czerwca.
  4. ↑ Jane’s Fighting Ships 2015–2016 ↓, s. 385 podawał wyporność pełną dla pierwszych okrętów 1372 tony, .
  5. ↑ Źródła podają na ogół uzbrojenie fregat typu Mowj w cztery pociski plot. (np. Jane’s Fighting Ships 2015–2016 ↓, s. 385 i Charuk 2024 ↓), lecz irański artykuł ''Get familiar with Iran's newest destroyer, Dena'' [online] [zarchiwizowane z adresu 2022-01-29]. podaje dla „Deny” dwa pociski, tak samo Sutton 2021 ↓. W odróżnieniu od prototypu, na seryjnych okrętach typu Mowj brak jest kontenerów z pociskami zapasowymi przed dwoma wyrzutniami, co jest zgodne ze zdjęciami (np. Grotnik 2024 ↓, s. 78).
  6. ↑ Prawdopodobnie plany te stały się przyczyną spotykanych doniesień o wizycie okrętów w Rio de Janeiro w ostatniej dekadzie stycznia (np. Syed Zafar Mehdi: Iranian flotilla returns after round-the-world cruise amid tensions with US. aa.com.tr.).
  7. ↑ Według niepotwierdzonych nieoficjalnych doniesień, uratowano 79 osób, w tym rannych (Rafał Muczyński: Irańska fregata zatonęła w pobliżu Sri Lanki. milmag.pl, 4 marca 2026.)

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Charuk 2024 ↓.
  2. 1 2 3 4 Dorian Archus, Iran commissions indigenous destroyer “Dena” and minehunter “Shahin” [online], navalpost.com, 15 czerwca 2021 (ang.).
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Jane’s Fighting Ships 2015–2016 ↓, s. 385
  4. ↑ Grotnik 2024 ↓, s. 80.
  5. 1 2 3 4 5 6 7 Sutton 2021 ↓.
  6. 1 2 Dena destroyer, Shahin minehunter join Iran's Navy [online], Mehr News Agency, 14 czerwca 2021 [zarchiwizowane z adresu 2021-06-14] (ang.).
  7. 1 2 3 Jane’s Fighting Ships 2015–2016 ↓, s. 385 (rysunki) i Charuk 2024 ↓
  8. 1 2 3 4 5 6 Get familiar with Iran's newest destroyer, Dena. iranpress.com, 29 stycznia 2022. [zarchiwizowane z tego adresu]. (ang.).
  9. ↑ Marcin Chała, Nowa irańska korweta w służbie [online], ZBiAM, 5 grudnia 2023.
  10. 1 2 3 4 Grotnik 2024 ↓, s. 78-80.
  11. ↑ Jane’s Fighting Ships 2015–2016 ↓, s. 387.
  12. ↑ Dzirhan Mahadzir: Russian Navy Announces More Major Fleet Exercises as Drills End with China, Iran. news.usni.org, 21 stycznia 2022. (ang.).
  13. ↑ Iranian Navy's Moudge-class frigate Dena joins exercise in the Indian Ocean. armyrecognition.com, 29 marca 2022. (ang.).
  14. 1 2 3 Syed Zafar Mehdi: Iranian flotilla returns after round-the-world cruise amid tensions with US. aa.com.tr, 23 maja 2023. (ang.).
  15. 1 2 Iranian Navy’s 100th International Mission. WANA News, 18 lutego 2025. (ang.).
  16. 1 2 Florencia Montaruli: In “Warning Sign” For US, Iranian Warships Are Reportedly Sailing Toward Panama Canal. iranwire.com, 8 lutego 2023. (ang.).
  17. 1 2 Rodrigo Viga Gaier, Gabriel Araujo: Brazil allows two Iranian warships to dock in Rio despite US pressure. Reuters, 27 lutego 2023. (ang.).
  18. 1 2 3 US failed to prevent Iranian Navy flotilla from crossing Panama Canal: Navy cmdr. presstv.it, 14 maja 2023. (ang.).
  19. 1 2 Sam LaGrone: Iranian Navy Surface Action Group Docked in South Africa, Satellite Photos Reveal. USNI News, 6 kwietnia 2023. (ang.).
  20. ↑ Next Destination for Iran’s Warships: Antarctica. maritime-executive.com, 21 maja 2023. (ang.).
  21. ↑ Dzirhan Mahadzir: Russia, China and Iran Finish Drills in Gulf of Oman. news.usni.org, 14 marca 2024. (ang.).
  22. 1 2 3 4 Uditha Jayasinghe, Idrees Ali, Phil Stewart, U.S. sub sinks Iranian warship off Sri Lanka, killing 87 and expanding war zone [online], Reuters, 4 marca 2026 (ang.).
  23. 1 2 ‘Execution at sea’: Was IRIS Dena, Iranian frigate sunk by US in the Indian Ocean, unarmed?. thestatesman.com, 5 marca 2026. (ang.).
  24. ↑ Iran's Navy Makes It to the Parade. maritime-executive.com, 9 marca 2025. (ang.).
  25. 1 2 3 “India Revealed IRIS Dena’s Exact Location”: Army Chief’s Statement Sparks Global Shock After Iranian Frigate Sunk by US Submarine Near Sri Lanka [online], defencesecurityasia.com, 9 marca 2026 (ang.).
  26. 1 2 Rafał Muczyński: Irańska fregata zatonęła w pobliżu Sri Lanki. milmag.pl, 4 marca 2026.
  27. 1 2 Alain Servaes: Charlotte Sank Iranian Frigate IRIS Dena With Two MK-48 Torpedoes. armyrecognition.com, 6 marca 2026. (ang.).
  28. ↑ How the US torpedo strike on Iran’s IRIS Dena turned India’s maritime neighbourhood into a war zone [online], thestatesman.com, 5 marca 2026 (ang.).

Bibliografia