Jan Ekier

Jan Ekier
Ilustracja
Jan Ekier udekorowany Orderem Orła Białego w 2010
Imię i nazwisko

Jan Stanisław Ekier

Data i miejsce urodzenia

29 sierpnia 1913
Kraków

Data i miejsce śmierci

15 sierpnia 2014
Warszawa

Instrumenty

fortepian

Gatunki

muzyka poważna

Zawód

pianista, pedagog, kompozytor

Odznaczenia
Order Orła Białego Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Order Sztandaru Pracy II klasy Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Medal 40-lecia Polski Ludowej Medal 10-lecia Polski Ludowej Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Odznaka Honorowa „Zasłużony dla Mazowsza”
Jan Ekier z siostrą Haliną podczas koncertu u hrabiny Potockiej, 1934
Profesor Jan Ekier z prezydentem Bronisławem Komorowskim, 2010
Grób Jana Ekiera na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie

Jan Stanisław Ekier (ur. 29 sierpnia 1913 w Krakowie, zm. 15 sierpnia 2014 w Warszawie) – polski pianista, pedagog i kompozytor, profesor sztuk muzycznych. Wielokrotny juror Konkursów Chopinowskich w Warszawie. Wydawca dzieł Fryderyka Chopina. Kawaler Orderu Orła Białego.

Życiorys

Młodość i wykształcenie

Pochodził z rodziny o muzycznych tradycjach, był synem Stanisława (1880–1930), kompozytora muzyki tanecznej i wodewilów. Jego siostra Halina (1915–1962) była pianistką, docentem Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej w Krakowie.

Naukę gry na fortepianie rozpoczął prywatnie u Olgi Stolfowej w Krakowie. Od 1933 kształcił się dalej pod jej okiem w szkole muzycznej im. Władysława Żeleńskiego. Lekcje kompozycji pobierał u Bernardina Rizziego. W latach 1932–1934 odbył studia muzykologiczne na Uniwersytecie Jagiellońskim u Z. Jachimeckiego, a w latach 1934–1939 wyższe studia muzyczne w Konserwatorium Warszawskim (fortepian u Zbigniewa Drzewieckiego i kompozycja u Kazimierza Sikorskiego). W latach 1940–1941 uczył się gry na organach u prof. Bronisława Rutkowskiego.

Kariera pianistyczna

Pierwsze koncerty zaczął dawać w wieku kilkunastu lat. Wielokrotnie grywał na cztery ręce ze swoją siostrą, Haliną. W 1937 został laureatem VIII nagrody na III Międzynarodowym Konkursie Pianistycznym im. Fryderyka Chopina w Warszawie. Po tym sukcesie występował w Polsce i za granicą. Brał udział w koncertach Organizacji Ruchu Muzycznego, których celem było upowszechnienie muzyki na prowincji.

W czasie okupacji grywał na koncertach konspiracyjnych i brał udział w spotkaniach patriotycznych. Podczas powstania warszawskiego dał ok. 30 występów. Po zakończeniu wojny wznowił karierę artystyczną. Występował w Europie, Ameryce Południowej i w Japonii. Wiele razy był solistą Orkiestry Filharmonii Narodowej w trakcie jej koncertów zagranicznych. Wykonywał głównie dzieła Chopina (m.in. oba koncerty fortepianowe), ale także utwory Bacha, Szymanowskiego i Prokofjewa.

Praca pedagogiczna

Działalność pedagogiczną podjął w 1933/34 – uczył solfeżu w Szkole Muzycznej im. W. Żeleńskiego w Krakowie. Po wojnie poświęcił się kształceniu pianistów. W 1946/47 uczył w Państwowej Średniej Szkole Muzycznej w Lublinie. Był jednym z założycieli Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej w Sopocie, pełniąc w pierwszych latach jej istnienia funkcję rektora (1947–1948). W 1953 uzyskał tytuł naukowy profesora sztuk muzycznych i został profesorem Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej w Warszawie, a w latach 1964–1972 i od 1974 kierownikiem katedry fortepianu. W latach 1962–1969 wykładał w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Krakowie. Był członkiem Polskiej Akademii Umiejętności. Ponadto od 1960 wykładał na kursach mistrzowskich dla pianistów w Annecy, Hamburgu, Bonn, Kolonii, Darmstadcie, Mannheimie, São Paulo, Tokio i innych. Jego uczniami są m.in. Bronisława Kawalla, Piotr Paleczny, Alicja Paleta-Bugaj, Yuko Kawai.

W 1995 otrzymał doktorat honorowy Akademii Muzycznej im. Fryderyka Chopina w Warszawie.

W 2000 przeszedł na emeryturę.

Zmarł 15 sierpnia 2014 w Warszawie, pochowany 25 sierpnia 2014 na cmentarzu Powązkowskim (kwatera e-5-2).

Życie prywatne

Dwukrotnie żonaty. Jego pierwszą żoną była Danuta Szaflarska, z którą miał córkę Marię (ur. 1943). Z jego drugiego małżeństwa, z nauczycielką fortepianu Marią Hanus (1923–2007, córka Jakuba), wywodzą się synowie Stanisław (ur. 1955) i Jakub (ur. 1961). Był ojcem chrzestnym pisarza i dziennikarza Wojciecha Wiśniewskiego.

Działalność edytorska

Działalność edytorską Ekier rozpoczął po wojnie jako członek zespołu redakcyjnego «Biblioteki Pedagogicznej» PWM (wespół z Z. Drzewieckim, J. Hofmannem, S. Szpinalskim, H. Sztompką i B. Woytowiczem). Następnie opublikował własne opracowania utworów J.S. Bacha (Inwencje, Suity francuskie, Suity angielskie, Koncert włoski, Chromatyczna fantazja i fuga).

Od 1959 pełnił funkcję redaktora naczelnego Wydania Narodowego Dzieł Fryderyka Chopina, którego celem jest publikacja wszystkich kompozycji Chopina w ich oryginalnym kształcie. Za swą pracę w wydawnictwie otrzymał m.in. Nagrodę Chopinowską (1998) i nagrodę specjalną Ministra Kultury (2004).

Współpracował także z Universal Edition przy redakcji dzieł (Impromptus 1977, Scherzi 1979, Nocturnes Fryderyka Chopina w serii «Wiener Urtext Edition» 1980). Tematyce chopinowskiej poświęcił szereg publikacji.

Przynależność do organizacji

W latach 1945–1946 był członkiem prezydium, 1946–1947 sekretarzem zarządu głównego Związku Kompozytorów Polskich; należał do członków założycieli reaktywowanego Związku Zawodowego Muzyków RP (1945–1946 sekretarz zarządu głównego) oraz SPAM; w latach 1955–1961 i 1972–1976 był członkiem zarządu i rady naukowej TIFC.

Juror konkursów muzycznych

Był jurorem dziewięciu (1949, 1960, 1965, 1970, 1975, 1980, 1985, 1990, 1995) Konkursów Chopinowskich, w tym trzykrotnie przewodniczącym jury (w latach 1985, 1990 i 1995). W trakcie Konkursów w 2000 i 2010 pełnił funkcję honorowego przewodniczącego.

Był też jurorem międzynarodowych konkursów w Budapeszcie (1956), Lipsku (1964), Paryżu (1967), Terni (1971, 1973), Pradze (1973), Bolzano (1975, 1977), Genewie (1975, 1986), Seregano (1977), Monzy (1980), Monachium (1977), Tel Awiwie (1980), Tokio (1983), Wiedniu (1985), Hamburgu (1987) i Fort Worth (1989).

Kompozycje

Publikacje

Ordery i odznaczenia

Nagrody i wyróżnienia

Zobacz też

 Wykaz literatury uzupełniającej: Jan Ekier.

Przypisy

  1. ↑ Jan Ekier w serwisie culture.pl
  2. ↑ Zmarł prof. Jan Ekier, pianista i kompozytor. rp.pl, 2014-08-15. [dostęp 2014-08-15]. (pol.).
  3. ↑ Elżbieta Dziębowska: Muzyka w Warszawie podczas okupacji hitlerowskiej [w:] Warszawa lat wojny i okupacji 1939−1944. Zeszyt 2. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1972, s. 70.
  4. ↑ Prof. zw. Jan Ekier, [w:] archiwalna baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2011-07-08].
  5. ↑
  6. ↑ Polska Akademia Umiejętności - Członkowie PAU [online], pau.krakow.pl [dostęp 2017-11-24] [zarchiwizowane z adresu 2011-08-25] (pol.).
  7. ↑ RMF Classic, August 28, 2013, "Prof. Jan Ekier kończy 100 lat"
  8. ↑ Rzeczpospolita, August 29, 2013, Iwona Krawczyk: "Prof. Jan Ekier kończy 100 lat". [dostęp 2018-02-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (lutego 14, 2018)].
  9. ↑ TVP.INFO, August 15, 2014, "Wybitny chopinolog, muzyk, pedagog. Zmarł profesor Jan Ekier"
  10. ↑ Zmarł prof. Jan Ekier, pianista, kompozytor [online], Wyborcza.pl, 15 sierpnia 2014 [zarchiwizowane z adresu 2016-02-27].
  11. ↑ PolskieRadio.pl, August 15, 2014, "W wieku 101 lat zmarł Jan Ekier, pianista, kompozytor i pedagog"
  12. ↑ Rzeczpospolita, August 22, 2014, Edyta Borkowska: "Prof. Jan Ekier spocznie na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie". [dostęp 2018-02-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (lutego 14, 2018)].
  13. ↑ Cmentarz Stare Powązki: JANINA HANUSOWA, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2020-01-03].
  14. ↑ Prof. Jan Ekier spocznie na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie. rp.pl, 2014-08-22. [dostęp 2014-08-22]. (pol.).
  15. ↑ Cmentarz Stare Powązki: JANINA HANUSOWA, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2017-10-23].
  16. ↑ Niezapomniani. Groby polskich muzyków i kompozytorów. Wnuczka Wieniawskiego była narkomanką, w trumnie męża skrzypaczki szukali skarbu [online], www.se.pl [dostęp 2026-06-06].
  17. ↑ Maria Wiśniewska, Malina. Szukam korzeni, wspominam życie... jeszcze raz, Wydawnictwo Cień Kształtu, Warszawa 2023, ISBN 978-83-60685-58-7, s. 25
  18. ↑ M.P. z 2011 r. Nr 3, poz. 23 (ISAP) „w uznaniu znamienitych zasług dla kultury polskiej, za wybitne osiągnięcia w pracy twórczej oraz dokonania naukowo-edytorskie”.
  19. ↑ M.P. z 2000 r. Nr 17, poz. 383 (ISAP) „za wybitne zasługi dla kultury polskiej, za osiągnięcia w upowszechnianiu dzieł Fryderyka Chopina”.
  20. ↑ M.P. z 1955 r. Nr 91, poz. 1144 (ISAP) „w 10 rocznicę Polski Ludowej za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.
  21. ↑ M.P. z 1952 r. Nr 70, poz. 1078 (ISAP) „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.
  22. ↑ Uznanie dla twórców kultury [w:] Trybuna Robotnicza, nr 170, 19 lipca 1984, s. 1-2.
  23. ↑ M.P. z 1955 r. Nr 101, poz. 1400 (ISAP) - Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 – na wniosek Ministra Kultury i Sztuki.
  24. ↑ Lista laureatów Medalu Zasłużony Kulturze Gloria Artis [online], Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego [dostęp 2023-09-20] (pol.).
  25. ↑ Odznaczenia dla polskich twórców kultury /w/ "Życie Warszawy", nr 230, 2 października 1987, s. 2.
  26. ↑ Osoby i podmioty odznaczone Odznaką Honorową "Zasłużony dla Mazowsza" – lista. mazovia.pl
  27. ↑ Jan Ekier nagrodzony podczas Koncertu Urodzinowego Chopina [online], Kultura Onet, 1 marca 2004 [dostęp 2026-10-06].
  28. ↑ Przyznanie Państwowych Nagród Naukowych i Artystycznych. „Nowa Kultura”. Rok I, Nr 19, s. 1, 6 sierpnia 1950. Warszawa: Związek Literatów Polskich. [dostęp 2024-08-12].
  29. ↑ Doktorzy honoris causa [online], Uniwersytet Muzyczny Fryderyka Chopina, 22 września 2010 [zarchiwizowane z adresu 2011-05-12].

Bibliografia