W 2016 nominowany do Wrocławskiej Nagrody Poetyckiej „Silesius” w kategorii „książka roku” za tom Woda na Marsie, a także do Międzynarodowej Nagrody im. Vaclava Buriana.
W 2024 tom Landless Boys, anglojęzyczny wybór wierszy w przekładach Piotra Florczyka, zyskał nominację do amerykańskiej nagrody National Translation Award in Poetry.
Uhonorowany Laurem Polskiej Izby Książki za „promowanie książki i czytelnictwa w prasie” (2012).
W czerwcu 2023 otrzymał Honorowe Obywatelstwo Miasta Łodzi.
Wyróżniony irlandzką Nagrodą im. Bernarda O'Connora przyznawaną za „znaczący wkład w rozwój przyjaźni, współpracy i zrozumienia między Irlandią a Polską” (2024).
W 2026 nominowany do Nagrody im. Wisławy Szymborskiej i Nagrody Poetyckiej im. Kazimierza Hoffmana "Kos" za tom wierszy Trzy kobiety. Do Nagrody im. Szymborskiej nominowany także w kategorii najlepszy przekład tomu poetyckiego na język polski za Szkołę ćwiczeń Ishiona Hutchinsona.
Zawarty w książce zbiór esejów o literackim przekładzie rozpoczyna apel o coming out tłumaczy, co pozwoli według Jarniewicza wydobyć na światło dzienne przekładowy charakter literatury. W ten sposób, kojarząc przekład z danym nazwiskiem (np. HamletLeona Ulricha) podkreślona zostaje jednocześnie jego arbitralność i odrębność. Przez arbitralność należy rozumieć brak obostrzeń przed powstaniem kolejnych przekładów – Hamlet Ulricha jest zaledwie jednym z wielu Hamletów, a każdy utożsamiający się ze swoim przekładem tłumacz jest dowodem na inną interpretację sztuki Stradfordczyka. Z kolei pod pojęciem odrębności kryje się autonomiczność przekładu opatrzonego nazwiskiem tłumacza. Każdy następny polski Hamlet to osobny uczestnik dialogu, jaki przekłady Shakespeare’a podejmują między sobą, ale także z rodzimą literaturą, sztuką i językiem.
Jarniewicz podąża dalej za współczesną myślą przekładoznawczą i domaga się, by przekład wprowadzał do rodzimej literatury „doświadczenie obcego”. Tłumacz staje się w tym wypadku „rzecznikiem obcości”, a jego coming out pomaga uzmysłowić odbiorcy, że sięgając po przekład ma do czynienia z tekstem innej kultury, operującym systemami wartości, które różnią się od rodzimych. Ponadto, zdaniem Jarniewicza, pojawienie się nazwiska tłumacza na okładce książki równa się także z uwiarygodnieniem lektury.
Tłumacz, według Jarniewicza, ma także swój udział w tworzeniu kanonu. By lepiej zobrazować swoje argumenty, Jarniewicz wyróżnia tłumacza ambasadora i tłumacza legislatora. Przykładem ambasadora jest choćby Maciej Słomczyński, który przełożył dzieła literatury angielskiej włączone do tamtejszego kanonu (m.in. poezja Blake’a, Ulysses Joyce’a, Alicja w krainie czarów Carrolla czy dramaty Shakespeare’a). Konsekwencją skupienia praktyk translatorskich na tłumaczeniu wyłącznie twórców głównego nurtu jest wytworzenie nierzeczywistego i niesprawiedliwego obrazu literatury oraz jej historii. Tłumacz-legislator to z kolei tłumacz, który porzuca kanon na rzecz literatury mogącej wprowadzić do rodzimego języka i kultury nowe zjawiska i wzorce; innymi słowy to tłumacz, który dokonuje reform w artystycznym prawodawstwie. Takim tłumaczami są dla Jarniewicza Bohdan Zadura, który z zamiarem unowocześnienia polszczyzny przetłumaczył wybór wierszy Tony’ego Harrisona oraz Piotr Sommer, którego przekład wierszy Franka O’Hary odcisnął piętno na polskiej poezji współczesnej.
Tłumacz między innymi
Podobnie jak w przypadku poprzedniego tomu esejów, także i te szkice zachowują zbliżoną strukturę. W pierwszej części autor przedstawia swoje poglądy dotyczące tłumaczenia, by w kolejnych częściach książki przyjrzeć się bliżej konkretnym zagadnieniom i twórcom w formie eseistycznych case studies.
Kluczowe dla rozważań Jarniewicza zdaje się zdefiniowanie literatury jako wyjątkowej formy sztuki, w której forma i treść, scalone w jedno, uzupełniają się naprzemiennie, wywierają na siebie wpływ i walczą o prymat. Konfrontując przekład literacki z powyższą definicją literatury, Jarniewicz konstatuje, że nie ma prawa istnieć wzór przekładu literackiego. „Przekład to sztuka ukrytej polifonii”, stwierdza, to przekrój warsztatów (od filologicznego po artystyczny, nie wykluczając przy tym hybryd). W samym słowie „przekład” zawarty jest zresztą fałsz, dający poczucie niezachwianej komunikatywności międzyjęzykowej. Istnieją przecież „spolszczenia”, „przełożenia”, „translacje”, a każde z tych pojęć niuansuje pracę tłumacza w inny sposób. Z tych rozważań wypływa wniosek Jarniewicza na temat nieprzekładalności, które to pojęcie pozostaje problemem w dyskusjach przekładoznawczych jedynie wtedy, gdy przekład wciąż rozumiany jest jako transfer.
Przedłużeniem postulatów z Gościnności słowa o wyjściu tłumaczy z ukrycia jest przypisanie tłumaczom amalgamatu ról, spośród których najwięcej kontrowersji wzbudza rola autora, o czym wspomina Jarniewicz, przywołując w jednym ze szkiców dyskusję z Edwardem Balcerzanem. Jarniewicz zaznacza jednak, że powyższe zestawienie nie ma na celu uwznioślenia zawodu tłumacza (co można by wywnioskować, wychodząc z fałszywego założenia, że autor oryginału przewyższa tłumacza rangą). Celem tej fuzji jest przede wszystkim wyszczególnienie wachlarzu decyzji, jakie podejmuje tłumacz – są to nierzadko decyzje zbliżone właśnie do decyzji autorskich. Tłumacz zatem, zdaniem Jarniewicza, jest „współ-twórcą” czy też „prze-twórcą”, co wiąże się znów z widzialnością tłumaczy i traktowaniem ich pracy jako pracy niezależnej, zwolnionej z odpowiedzialności wobec „autorytetu oryginału”. Jeśli jednak tłumacz pozostanie anonimowy, jego praca może zostać potraktowana jako próba wyzysku na oryginale, może także stać się ofiarą translatorskich plagiatów za sprawą lekceważącego podejścia do materii przekładu ze strony wydawnictw czy kolejnych tłumaczy.
Odrębności przekładu jako dzieła niezależnego, sprzyja według Jarniewicza poliglotyzacja, a więc coraz lepsza znajomość języków obcych wśród czytelników, dzięki czemu kolejne przekłady dzieł obcojęzycznych zyskują grono osób żywo zainteresowanych rozwiązaniami interpretacyjnymi, na które zdecydował się autor przekładu. W ten sposób (podobnie jak w przypadku ponawiania przekładu) tłumaczenie zyskuje/zachowuje swoją indywidualność.
Jak przyznaje autor w wywiadzie z Dorotą Konowrocką-Sawą, punktem wyjścia dla jego osobistych rozważań jest postrzeganie przekładu jako konsekwencji pogłębionego zainteresowania literaturą. Ponadto Jarniewicz uważa, że tłumacz, poddając się językowi jako zjawisku nieustannie będącemu górą nad człowiekiem, ma za zadanie zachować obcość języka źródłowego, by obcość ta wniknęła w język docelowy i jego literaturę, co w konsekwencji przyczyni się do uplastycznienia kultury rodzimej i zmusi odbiorców do zapoznania się z materią i możliwościami języka na nowo (por. Szkłowskiego „dezautomatyzacja percepcji”).
Jarniewicz zwraca również uwagę na relację między przekładem a oryginałem, twierdząc, że o ile jest to zależność niepozbawiona znaczenia, na pewno nie powinna stawać się osią, wokół której krytyka ma za zadanie oscylować. Scalając wnioski przekładoznawców reprezentujących zwrot kulturowy w dziedzinie translatoryki, Jarniewicz wskazuje na związek tłumaczenia z tekstami literatury rodzimej jako zjawisko, pozwalające wniknąć głębiej w istotę przekładu. We wspomnianym wywiadzie posługuje się przykładem zmian w literaturze polskiej, zachodzących po roku 1956 – Jarniewicz jest zdania, że nie sposób trafnie zinterpretować twórczość choćby Marka Hłaski nie wziąwszy pod uwagę fali przekładów literatury amerykańskiej z tamtego okresu. Jarniewicz decyduje się także na bardziej współczesny przykład, twierdząc, że do zrozumienia procesów współcześnie zachodzących w literaturze polskiej niezbędna jest znajomość osiągnięć Zofii Chądzyńskiej, Bronisława Zielińskiego, Piotra Sommera czy Małgorzaty Łukasiewicz.
Podobną rangę w rozwoju rodzimej literatury przypisuje różnym przekładom tego samego dzieła, zauważając, że tak jak literaturę (za Rolandem Barthesem) tworzy na nowo każdy kolejny odbiorca, tak nie sposób wyczerpać potencjału przekładowego poszczególnych dzieł literatury obcojęzycznej. Tym ważniejszy jest zatem dla Jarniewicza sprzeciw wobec kolonizacji przekładu, tj. praktyk dążących do ustanowienia przekładu ostatecznego danego dzieła.
Niepoznaki (2000) Legnica wyd. Biuro Literackie Port Legnica. jako czwarty tom edycji „Port Legnica 2000”. Książka liczy 60 stron, zawiera 53 wiersze. ISBN83-88515-01-2.
Kwestią zasadniczą w Niepoznakach jest język i możliwości komunikacji między ludźmi. Już tytuł jest tu znamienny. W słownikach języka polskiego znajdziemy wprawdzie „niepoznakę”, ale z uwagą „tylko w wyrażeniach: „Dla niepoznaki »tak, żeby nie można było poznać, dla zatarcia śladów, dla odwrócenia uwagi«”, i „Do niepoznaki: »nie do poznania«”. Bez kontekstu słowo to więc nie ma żadnego znaczenia. Tytuł zapowiada też inne istotne tematy tomu, temat epistemologiczny (możliwości poznania) i temat upływającego i zmieniającego wszystko czasu. Wszystkie te tematy są wzajem ze sobą powiązane. Jednym z chwytów charakterystycznych dla tomu jest wprowadzanie do wierszy „zasłyszeń” z mowy potocznej.
Po śladach (2000)
Dowód z tożsamości (2003) Legnica wyd. Biuro Literackie Port Legnica jako tom 2 edycji „Port Legnica 2003”. Książka liczy 56 stron, zawiera 49 wierszy. ISBN83-88515-32-2.
Głównym zagadnieniem książki jest tożsamość jednostki, wątpliwa wobec upływu czasu, zmieniającego wszystko, a więc i jednostkę. Tytuł odwołuje się nie tylko do „dowodu tożsamości”, czyli do dokumentu mającego potwierdzić tożsamość osoby, ale i do rozmaitych filozoficznych i teologicznych dowodów na istnienie Boga lub ewentualnie na Jego nieistnienie
Oranżada wydany we Wrocławiu w 2005 roku nakładem Biura Literackiego, seria „Więcej poezji”, tom 19. Liczy 52 strony, zawiera 40 wierszy. ISBN83-88515-82-9.
Jarniewicz zwraca się tu przede wszystkim ku czasowi przeszłemu, wspomnieniu, które może przywołać zarówno słynna Proustowska magdalenka, jak i tytułowa oranżada. Jednakże, jak pisze Leszek Engelking „w tym tomie przeszłość jest w stanie permanentnej agonii, odchodząc coraz dalej, coraz bardziej umiera”. W jednym z wywiadów autor powiada, że wbrew sentencji „ars longa, vita brevis” nie chciał przeciwstawiać sztuki życiu. Jego intencją było „sztukę nałożyć na życie i kazać jej żyć jego rytmem. A to znaczy poddać wiersz, wyraźniej niż to się zazwyczaj dzieje i bardziej świadomie, prawom czasu. Jak? Na przykład wplatając w wiersz słowa i frazy sprzed lat, dziś mało lub wcale nie czytelne. Jeśli w wierszu pada nazwisko Paula Robesona, to dziś pewnie spora część czytelników nie będzie wiedziała, o kogo chodzi, i z każdym rokiem będzie ich więcej. To samo dzieje się, gdy w wierszu pojawiają się frazy takie jak «po wiosenny bez», «świat nie jest taki zły» czy «byliśmy, jesteśmy, będziemy». Dzięki temu zabiegowi wiersze z Oranżady zaczynają mówić na temat czasu i obcości”.
↑Biogramy, [w:] JakubJ.KornhauserJakubJ. (red.), Żeby ten wiersz był pudełkiem zapałek: obiektywizm w polskiej poezji: 97 wierszy, Wydanie I, Biblioteka Poezji Współczesnej, Poznań: Wydawnictwo Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej i Centrum Animacji Kultury, 2023, s. 160, ISBN978-83-67433-19-8.
↑Jacek Gutorow, Wiersze wykradzione ze spiżarki. „Książki w Tygodniku”, dodatek do „Tygodnika Powszechnego” 2005, nr 50, dodatek książkowy nr 11-12
↑GeoffreyG.PayzantGeoffreyG., Glenn Gould, muzyka i myśl, Łódź [Poland]: Opus, 1995, ISBN83-7089-011-3, OCLC36338254 [dostęp 2020-11-16].
↑JerzyJ.JarniewiczJerzyJ., Iluzje, czyli Człowiek, który nie chciał być mesjaszem, Warszawa: Zysk i S-ka, 1996, ISBN83-7150-041-6, OCLC750939872 [dostęp 2020-11-16].
Na dzień dzisiejszy. Antologia tekstów krytycznych o poezji Jerzego Jarniewicza, wybór i opracowanie Karol Poręba, Instytut Literatury, Kraków 2022 ISBN978-83-67170-74-1
