Leszy

Leszy, rys. N. Bruta na okładce czasopisma Leszy, 1906
Rzeźba Leszego w Bolkowie na Dolnym Śląsku
Leszy, szkic Wiktora Wasniecowa przedstawiający kostium do opery Nikołaja Rimskiego-Korsakowa Снегурочка (ros. Śnieżka), 1885

Leszy (także: borowy, laskowiec, boruta, boryś, borowiec, gajowy, lasowy, leśnik, leśny dziad, dziad borowy, wilczy pasterz) – w wierzeniach słowiańskich demon lasu, jego pan i władca zwierząt w nim żyjących. Czczony także jako wielkoruski demon dusz ludzi zmarłych.

Według wierzeń Słowian ukazuje się pod postacią mężczyzny o nienaturalnie białej twarzy i złym spojrzeniu, którego wzrost zmieniał się w zależności od wysokości drzewostanu. Ma także przyjmować postacie zwierzęce (wilk, niedźwiedź, puchacz) lub postać wichru oraz potrafić naśladować głosy zwierząt i dźwięki przypominające wycie wiatru. Takie umiejętności mają pozwalać mu na manipulację ludźmi wędrującymi po lesie. Częstym wyobrażeniem leszego jest mężczyzna ubrany w mundur i czapkę leśnika, który nosi strzelbę lub pałkę.

Wobec ludzi był zasadniczo neutralny, a jego usposobienie zależało od tego, jaki przejawiali stosunek wobec lasu i jego mieszkańców. Bywało, że wypędzał intruzów ze swojego królestwa. Mógł zaprowadzić wędrowców w głąb lasu, bądź bezpiecznie z niego wyprowadzić, wysypać dzieciom zebrane runo leśne z koszyka, uchronić przed atakiem zbójców, wydać na pastwę dzikich zwierząt lub ochronić przed nimi.

Leszy często bywał kapryśny, dlatego składano mu ofiary w postaci zwierząt domowych oraz plonów. Zasad tych przestrzegali przede wszystkim myśliwi i drwale, wobec których leszy był nieprzychylny. W ten sposób prosili demona o możliwość ingerencji w lesie.

Leszy przetrwał w polskich wierzeniach ludowych aż do końca XIX wieku (Bohdan Baranowski przytacza podanie, według którego borowy pomógł w ucieczce dezerterowi z carskiego wojska).

Leszy we współczesnej kulturze

Literatura
Komiksy
Gry
Film
Inne

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 Podgórscy 2005 ↓, s. 61–62
  2. 1 2 3 Leszy i Dobrochoczy – strażnicy leśnego ładu, „Slawoslaw.pl”, 30 września 2015 [dostęp 2018-11-12] (pol.).
  3. ↑ Andrzej Kempiński: Encyklopedia mitologii ludów indoeuropejskich. Warszawa: Iskry, 2001, s. 256. ISBN 83-207-1629-2.
  4. ↑ Podgórscy 2005 ↓, s. 262–263.
  5. ↑ Jerzy Strzelczyk: Mity, podania i wierzenia dawnych Słowian. Poznań: Rebis, 2007, s. 120. ISBN 978-83-7301-973-7.
  6. ↑ Leszy – opiekun lasu – Słowiański Bestiariusz [online], slowianskibestiariusz.pl [dostęp 2018-11-12] [zarchiwizowane z adresu 2018-11-12] (pol.).
  7. ↑ Bohdan Baranowski: W kręgu upiorów i wilkołaków. Łódź: Wydawnictwo Łódzkie, 1981, s. 160–162. ISBN 83-218-0072-6.
  8. ↑ Marcin Mortka: Projekt Mefisto. Warszawa: GW Foksal, 2016. ISBN 978-83-280-3710-6.
  9. ↑ Sebastian Musielak, Posłowie, czyli słów parę o słowach, [w:] Juhani Karila, Polowanie na małego szczupaka, Wydanie I, Gdańsk: Marpress Wydawnictwo, 2021, s. 338, ISBN 978-83-7528-242-9, OCLC 1291308212 [dostęp 2023-04-18].
  10. ↑ Artur Dąbrowski: Inscryption – niespodziewany przebój. Świetne oceny i milion sprzedanych kopii. ithardware.pl, 2022-01-12. [dostęp 2022-02-10].
  11. ↑ Info na temat filmu w serwisie www.filmweb.pl
  12. ↑ Leszy. Dariusz Fluder. [dostęp 2023-04-02].
  13. ↑ Facebook: Percival Schuttenbach [online], www.facebook.com [dostęp 2025-11-08].
  14. ↑ Faun - Pagan [online], www.empik.com [dostęp 2025-11-08].

Bibliografia