Leszy

Leszy, rys. N. Bruta na okładce czasopisma Leszy, 1906
Rzeźba Leszego w Bolkowie na Dolnym Śląsku
Leszy, szkic Wiktora Wasniecowa przedstawiający kostium do opery Nikołaja Rimskiego-Korsakowa Снегурочка (ros. Śnieżka), 1885

Leszy (także: borowy, laskowiec, boruta, boryś, borowiec, gajowy, lasowy, leśnik, leśny dziad, dziad borowy, wilczy pasterz) – w wierzeniach słowiańskich demon lasu, jego pan i władca zwierząt w nim żyjących. Czczony także jako wielkoruski demon dusz ludzi zmarłych.

Według wierzeń Słowian ukazuje się pod postacią mężczyzny o nienaturalnie białej twarzy i złym spojrzeniu, którego wzrost zmieniał się w zależności od wysokości drzewostanu. Ma także przyjmować postacie zwierzęce (wilk, niedźwiedź, puchacz) lub postać wichru oraz potrafić naśladować głosy zwierząt i dźwięki przypominające wycie wiatru. Takie umiejętności mają pozwalać mu na manipulację ludźmi wędrującymi po lesie. Częstym wyobrażeniem leszego jest mężczyzna ubrany w mundur i czapkę leśnika, który nosi strzelbę lub pałkę.

Wobec ludzi był zasadniczo neutralny, a jego usposobienie zależało od tego, jaki przejawiali stosunek wobec lasu i jego mieszkańców. Bywało, że wypędzał intruzów ze swojego królestwa. Mógł zaprowadzić wędrowców w głąb lasu, bądź bezpiecznie z niego wyprowadzić, wysypać dzieciom zebrane runo leśne z koszyka, uchronić przed atakiem zbójców, wydać na pastwę dzikich zwierząt lub ochronić przed nimi.

Leszy często bywał kapryśny, dlatego składano mu ofiary w postaci zwierząt domowych oraz plonów. Zasad tych przestrzegali przede wszystkim myśliwi i drwale, wobec których leszy był nieprzychylny. W ten sposób prosili demona o możliwość ingerencji w lesie.

Leszy przetrwał w polskich wierzeniach ludowych aż do końca XIX wieku (Bohdan Baranowski przytacza podanie, według którego borowy pomógł w ucieczce dezerterowi z carskiego wojska).

Leszy we współczesnej kulturze

Literatura
Komiksy
Gry
Film
Inne