Max Lewandowsky

Max Heinrich Lewandowsky
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

28 czerwca 1876
Berlin

Data i miejsce śmierci

4 kwietnia 1918
Berlin

Alma Mater

Uniwersytet w Marburgu
Uniwersytet w Berlinie
Uniwersytet w Halle

Uczelnia

Uniwersytet w Berlinie

Multimedia w Wikimedia Commons
Laboratorium neurologiczne w Berlinie, około 1903 roku. Od lewej: Korbinian Brodmann, Cécile Vogt, Luise Bosse, Oskar Vogt, Max Borchert, Max Lewandowsky
List Lewandowsky’ego z 1916 roku

Max Heinrich Lewandowsky (ur. 28 czerwca 1876 w Berlinie, zm. 4 kwietnia 1918 w Berlinie) – niemiecki lekarz neurolog żydowskiego pochodzenia. W jego dorobku naukowym znajdują się istotne prace dotyczące neurofizjologii oddychania, płynu mózgowo-rdzeniowego, neuroanatomii ośrodkowego układu nerwowego, funkcji układu sympatycznego i móżdżku, dyskalkulii i nerwic wojennych. Wprowadził do medycyny termin bariery krew-mózg. Działał w berlińskim środowisku neurologów. Wspólnie z Aloisem Alzheimerem założył i wydawał czasopismo „Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie” oraz serię „Monographien aus dem Gesamtgebiete der Neurologie und Psychiatrie”. Zredagował pięciotomowy podręcznik neurologii, będący wspólną pracą ponad osiemdziesięciu specjalistów w tej dziedzinie. Był też autorem podręcznika neurologii praktycznej. Zmarł w 1918 roku w sanatorium w Berlinie śmiercią samobójczą.

Życiorys

Urodził się 28 czerwca 1876 roku w Berlinie, jako syn praktykującego lekarza Hermanna Lewandowsky’ego (1844–1900). Hermann Lewandowsky, również syn lekarza, był przyjacielem z lat młodości filozofa Hermanna Cohena (1842–1918). Przez Hermanna Lewandowsky’ego Cohen poznał rodzinę jego wuja, znanego kompozytora i kantora Louisa Lewandowskiego (1821–1894), i ożenił się z jego córką Marthą (1860–1942).

Max Lewandowsky uczęszczał do Friedrichsgymnasium w Berlinie, świadectwo dojrzałości uzyskał w 1893 roku. Następnie studiował na Uniwersytecie w Marburgu, Uniwersytecie w Berlinie i w Halle; jego nauczycielami byli Theodor Wilhelm Engelmann i Hermann Munk. W 1902 roku habilitował się i został Privatdozentem. Od 1904 roku asystent w Heidelbergu u Bonhoeffera i Nissla, zimę 1904/1905 roku spędził w paryskiej klinice Bicêtre u Pierre’a Mariego. Od 1905 roku pracował w szpitalu miejskim w Berlinie-Friedrichshain jako lekarz konsultant. W 1908 roku został profesorem zwyczajnym. Jego karierę akademicką utrudniało żydowskie pochodzenie.

Zmarł 4 kwietnia 1918 roku w sanatorium w Berlinie. We wspomnieniach pośmiertnych pisano, że śmierć była spowodowana durem brzusznym, którym zaraził się na froncie, niosąc pomoc żołnierzom w szpitalach wojskowych. Według Sterna Lewandowsky zachorował na tyfus na Bałkanach, cierpiał na „podurową depresję” („posttyphöse Depression”) i popełnił samobójstwo w prywatnym sanatorium w Berlinie. Wspomnienia o Lewandowskym napisali Kalischer, Henneberg, Bonhoeffer, Gaupp i Jelliffe. Wspominany był jako niezwykle aktywny i przenikliwy uczony, zdecydowany i skłonny do polemik w obszarach wiedzy, w których się specjalizował, ale skromny i niepewny w mniej znanych mu zagadnieniach. Rzadko pozwalał sobie na żartobliwe uwagi, ale podobno nie był pozbawiony poczucia humoru. Jego styl opisywany był jako prosty, zwięzły, pozbawiony ozdobników i klarowny; gdy chciał coś dobitnie i obrazowo opisać, używał stosowanych przez rodowitych berlińczyków wyrażeń. Pochowany jest obok żony na cmentarzu żydowskim w Berlinie-Weißensee.

Dorobek naukowy

Pierwsze prace uczonego, rozpoczęte jeszcze w piątym semestrze studiów, dotyczyły neurofizjologii oddychania. Prace Lewandowsky’ego, w których dokonał rzetelnego i krytycznego przeglądu literatury oraz zaprezentował wyniki własnych badań, zostały wysoko ocenione. Przed Lewandowskym uważano, że za regulację oddechu odpowiada cykliczne pobudzenie zakończeń nerwowych w płucach przez krew (Volkmann), a później, że odruch oddechowy wywoływany jest przez mechaniczne działanie rozprężanego płuca na nerwy błędne. Herig i Breuer sądzili, że nerwy błędne wiodą dwa rodzaje włókien nerwowych, pobudzane przy wdechu i wydechu, odpowiadające za autoregulację czynności oddechowej. Gad przypisywał niewielkie znaczenie pobudzaniu nerwów błędnych przy wdechu. Lewandowsky udowodnił, że wydech nie jest pobudzany przez nerwy błędne, ale że nerwy błędne hamują czynność oddechową narzucaną przez ośrodek oddechowy znajdujący się w pniu mózgu.

Zajmował się fizjologią także później, badając m.in. wpływ różnych substancji chemicznych, takich jak heroina, na regulację oddychania. W 1899 roku przedstawił pracę na temat niedawno odkrytej przez Szymonowicza i Cybulskiego oraz Olivera i Sharpeya-Shafera substancji uzyskanej z rdzenia nadnerczy (później nazwanej adrenaliną), w której opisywał jej działanie na mięśnie gładkie.

W 1900 roku rozpoczął badania nad przepływem płynu mózgowo-rdzeniowego. Lewandowsky wprowadził do medycyny termin bariery krew-mózg (Bluthirnschranke), po przeprowadzeniu doświadczeń, w których wstrzykiwał błękit pruski do przestrzeni podpajęczynówkowej. Po Lewandowskym koncepcję bariery krew-mózg rozwinęli Ehrlich (1908) i Goldmann (1913). Prowadził pionierskie prace nad podawaniem różnych substancji do płynu mózgowo-rdzeniowego, ustalając dawki i różnice w działaniu między podaniem leku podskórnie a podaniem pod oponę twardą. Wśród innych substancji, których działanie Lewandowsky badał, były strychnina, morfina, kokaina, bromek potasu, bromek sodu, roztwory soli jodu. Stał na stanowisku, że płyn mózgowo-rdzeniowy nie krąży, a substancje rozprzestrzeniają się w nim wyłącznie drogą osmozy. Badania nad farmakoterapią ośrodkowego układu nerwowego kontynuował z Aleksandrą Bass w latach 1913–1914, ale jak sam twierdził, wyniki były dalece niekompletne.

Podczas pobytu u Vogta, na przełomie 1902 i 1903 roku, Lewandowsky sporządził pracę na temat szlaków pnia mózgu i ich połączeń z rdzeniem kręgowym i korą mózgową. Ustalił m.in., że tractus fasciculorum tegmenti opisany przez Forela jest tożsamy ze szlakiem Wallenberga. W 1903 roku opublikował też pracę na temat funkcji móżdżku. W 1905 roku, przebywając w Paryżu, przedstawił wczesną (jedną z pierwszych, obok prac Hammonda, Déjerine’a i Solliera(inne języki)) i bardzo dokładną pracę na temat pląsawicy. W 1907 roku zaproponował, że spoidło wielkie mózgu jest zaangażowane w mechanizm powstawania drgawek uogólnionych.

W 1908 roku Lewandowsky i Stadelmann przedstawili pierwszy szczegółowy opis dyskalkulii u pacjenta z ogniskowym uszkodzeniem mózgu i tożstronnym niedowidzeniem połowiczym(inne języki). Praca uważana jest za przełomową w historii badań nad akalkulią i dyskalkulią (pojęcie akalkulii wprowadził dopiero Henschen w 1925 roku), ponieważ autorzy pracy wyraźnie odgraniczyli zaburzenia mowy od zaburzeń zdolności arytmetycznych.

Lewandowsky ostro przeciwstawiał się koncepcji patologii komórkowej Virchowa. Pytał retorycznie, „czy pojmowanie wątroby jako sumy jednostkowych komórek przyczyniło się w jakikolwiek sposób do poznania jej funkcji?”.

Max Lewandowsky był współredaktorem, razem z Alzheimerem, Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie, wydawanego od 1910 roku: Lewandowsky odpowiadał za kształt neurologicznej części czasopisma, Alzheimer za psychiatryczną. Był też redaktorem podręcznika Handbuch der Neurologie wydawanego w latach 1910–1914.

Opowiadał się za zaprzestaniem elektroterapii „histerii wojennej” (tzw. metoda Kaufmanna), po tym, jak jeden z jego pacjentów zmarł. Ostatecznie, Pruskie Ministerstwo Wojny zabroniło stosowania metody Kaufmanna w 1917 roku, a w Austrii zabroniono jej rok później.

Tytułowa strona pierwszego wydania podręcznika neurologii Lewandowsky'ego

W latach 1910–1914 ukazało się pięć tomów redagowanego przez Lewandowsky'ego podręcznika neurologii ogólnej i szczegółowej, Handbuch der Neurologie. Lewandowsky napisał sam część rozdziałów, zaprosił też do współpracy współczesnych mu europejskich neurologów. Autorami rozdziałów byli m.in. (w kolejności alfabetycznej):

Podręcznik pozostał nieukończony z powodu przedwczesnej śmierci Lewandowsky'ego, jednak już pierwsze tomy dostały pozytywne recenzje. W latach 1924 i 1929 ukazały się dwa tomy suplementów zredagowane przez Bumkego i Foerstera. Do oryginalnej serii pięciu tomów nawiązywał podręcznik Bumkego i Foerstera, wydany w latach 1935–1937, jednak nazwisko Lewandowsky′ego nie zostało w nim wymienione, prawdopodobnie w związku z wejściem w życie ustaw norymberskich i polityką przemilczania udziału Żydów w życiu naukowym i kulturalnym Niemiec.

Lista prac

Monografie i podręczniki
Artykuły

Przypisy

  1. ↑ Cohen H: Worte der Trauer um Hermann Lewandowsky. 1900.
  2. ↑ Bulletin Des Leo Baeck Instituts. Bitaon, 1958, s. 122.
  3. ↑ Gertrud Bleichröder, Karin H. Grimme: Aus Widersprüchen zusammengesetzt: das Tagebuch der Gertrud Bleichröder aus dem Jahr 1888. DuMont, 2002
  4. ↑ Fischer I: Biographisches Lexikon der hervorragenden Ärzte der letzten fünfzig Jahre. Band 1. München-Berlin: Urban & Schwarzenberg, 1962, s. 904-905.
  5. ↑ Holdorff B. Founding years of clinical neurology in Berlin until 1933. „Journal of the History of the Neurosciences”. 13 (3), s. 223-238, 2004. DOI: 10.1080/09647040490510524. PMID: 15370309.
  6. ↑ Totenliste. Sozialistische Monatshefte 2 (10.12.1918), s. 1165
  7. 1 2 B[onhoeffer K].. M. Lewandowsky †. „Monatschrift für Psychiatrie und Neurologie”. 43 (4), s. 270, 1918. DOI: 10.1159/000190816.
  8. ↑ Arthur Stern: In bewegter Zeit: Erinnerungen und Gedanken eines jüdischen Nervenarztes, Berlin-Jerusalem. Jerusalem: Rubin Mass, 1968 s. 51
  9. 1 2 3 Kalischer O. Dem Andenken an Max Lewandowsky. „Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie”. 51 (1), s. 1–44, 1919. DOI: 10.1007/BF02899791.
  10. ↑ Henneberg. M. Lewandowsky†. „Deutsche Medizinische Wochenschrift”. 44 (22), s. 607, 1918. DOI: 10.1055/s-0028-1134473.
  11. ↑ Gaupp R.. Max Lewandowsky †. „Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie”. 41, s. i, 1918.
  12. ↑ Jelliffe S.E.. Max Lewandowsky. „Journal of Nervous and Mental Disease”. 51 (4), s. 404–405, 1920.
  13. ↑ Holdorff B: Max Lewandowsky. W: Hans Schliack, Hanns Hippius, Helmut Johannes Bauer, Bernd Holdorff, A. J. Bartsch: Nervenärzte: Biographien. Georg Thieme Verlag, 1998, s. 145–157.
  14. ↑ Lewandowsky 1900 ↓.
  15. ↑ Chapter 18- Blood-Brain Barrier: Physiological and Functional Considerations. W: Aschner M: Handbook of Developmental Neurotoxicology. William Slikker, Jr. Louis W. Chang (red.). s. 339-351. DOI: 10.1016/B978-012648860-9.50024-8. ISBN 978-0-12-648860-9.
  16. ↑ W.J.C. Verhaart, H.F.M. Busch. Wallenberg's tract, the fasciculus tegmentalis dorso-lateralis. „Acta Anatomica”. 40, s. 41–58, 1960. DOI: 10.1159/000141571W.
  17. ↑ Lewandowsky M. Über die Verrichtungen des Kleinhirns. Archiv für Anatomie und Physiologie (Physiol. Abteilung) s. 129 (1903)
  18. ↑ Lewandowsky M. Über die Bewegungsstörungen der infantilen cerebralen Hémiplégie und über die Athetose double. „Dtsch Z Nervenheilk”. 29, s. 339-368, 1905.
  19. ↑ Lewandowsky M: Die Funktionen des Zentralnervensystems. Jena: G. Fischer, 1907. Cytowane przez Spiegel E. The central mechanism of generalized epileptic fits. „The American Journal of Psychiatry”. 10, s. 595-609, 1931. Kitterle FL: Hemispheric Communication: Mechanisms and Models. Lawrence Erlbaum Associates, 1995, s. 17. ISBN 0-8058-1144-3.
  20. ↑ Lewandowsky M, Stadelmann E. Ueber einen bemerkenswerten Fall von Himblutung und uber Rechenstorungen bei Herderkrankurg des Gehirns. „J Psychol Neurol”. 11, s. 249–265, 1908.
  21. ↑ Henschen SE. Clinical and anatomical contributions on brain pathology. „Arch Neurol Psychiatry”. 13, s. 226–249, 1925.
  22. ↑ Ardila A, Rosselli M. Acalculia and dyscalculia. „Neuropsychol Rev”. 12 (4), s. 179-231, 2003. DOI: 10.1023/A:1021343508573. PMID: 12539968.
  23. ↑ Heinz Sarkowski, Heinz Götze, Gerald Graham: Springer-Verlag: history of a scientific publishing house. Springer Science & Business, 1996 ISBN 3-540-61560-1 s. 175-176
  24. ↑ Paul Frederick Lerner, Paul Lerner: Hysterical Men: War, Psychiatry, and the Politics of Trauma in Germany, 1890-1930. Cornell University Press, 2003, s. 106. ISBN 0-8014-4094-7.
  25. ↑ M Lewandowsky. Handbuch der Neurologie. The Journal of Nervous and Mental Disease 39(6), s. 427, 1912
  26. ↑ P. J. Koehler & F. W. Stahnisch. Three Twentieth-Century Multiauthored Neurological Handbooks – A Historical Analysis and Bibliometric Comparison. „Journal of the History of the Neurosciences”. 23 (4), s. 1-30, 2014. DOI: 10.1080/0964704X.2013.774246. PMID: 24083680.
  27. ↑ F. W. Stahnisch, P. J. Koehler. Three 20th-Century Multiauthored Handbooks Serving as Vital Catalyzers of an Emerging Specialization: A Case Study From the History of Neurology and Psychiatry. „Journal of Nervous and Mental Disease”. 200 (12), s. 1067-1075, 2012. DOI: 10.1097/NMD.0b013e318275d299.