Nea Pafos

Park Archeologiczny Nea Pafos

Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
Wejście na teren parku archeologicznego
Państwo	Cypr
Typ	kulturowy
Spełniane kryterium	III, IV
Numer ref.	79
Region	Europa i Ameryka Północna
Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę	1980 na 4. sesji
Położenie na mapie Cypru Park Archeologiczny Nea Pafos
34°45′22,4″N 32°24′27,2″E/34,756222 32,407556
Multimedia w Wikimedia Commons
↑ Oficjalna nazwa wpisana na listę UNESCO ↑ Oficjalny podział dokonany przez UNESCO

Park Archeologiczny Nea Pafos – kompleks archeologiczny obejmujący ruiny starożytnego greckiego i rzymskiego miasta zlokalizowanego w pobliżu portu współczesnego miasta Pafos na Cyprze.

Wykopaliska datowane są na czasy od starożytności do średniowiecza. Za najważniejsze odkrycia uważane są rzymskie wille – Dom Dionizosa, Dom Aiona, Willa Tezeusza, o nazwach pochodzących od znalezionych w nich mozaik podłogowych. Na terenie wykopalisk odnaleziono również agorę, odeon, asklepiejon, bazylikę.

Park wraz z pobliskimi Grobowcami Królewskimi oraz Palepafos (m.in. sanktuarium Afrodyty(inne języki)) w pobliżu obecnej wsi Kuklia wpisany został na Listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Historia

Miasto założone przez Nikoklesa(inne języki), króla Pafos w IV wieku p.n.e. jako ośrodek administracyjno-gospodarczy królestwa, po podbiciu przez egipską dynastię Ptolomeuszy spełniał funkcję bazy floty wojennej. Po trzęsieniu ziemi, które dotknęło Pafos w IV wieku, cesarz rzymski Konstans przeniósł stolicę wyspy do Salaminy. Utrata znaczenia i późniejsze najazdy arabskich piratów przyczyniły się do upadku miasta i opuszczenia go przez mieszkańców.

Wykopaliska

Ważniejsze zabytki odkryte na terenie parku archeologicznego:

• Dom Dionizosa – pozostałości willi zbudowanej pod koniec II wieku p.n.e., o powierzchni 2000 m² z czego 556 m² podłóg pokrytych zachowanymi mozaikami ze scenami mitologicznymi, łowieckimi i historycznymi. Przewodnim tematem mozaik jest mit odkrycia i przekazania ludzkości wytwarzania wina przez Dionizosa;
• Dom Orfeusza – przedsionek domu jest ozdobiony mozaiką przedstawiającą Orfeusza wśród zwierząt. W kolejnym pomieszczeniu znajdują się dwa panele mozaikowe: jeden przedstawiający Herkulesa i lwa nemejskiego, a drugi Amazonkę z koniem;
• Willa Tezeusza – zbudowana w drugiej połowie II wieku na ruinach wcześniejszych domów z okresu hellenistycznego i wczesnego okresu rzymskiego, była użytkowana do VII wieku. Znaczne rozmiary willi (składała się z ponad 100 pokoi) sugerują, że prawdopodobnie była rezydencją gubernatora Cypru. Wiele pokoi i trzy z czterech portyków wokół centralnego dziedzińca dekorowane są mozaikami z motywami geometrycznymi. Najstarsza z nich, przedstawiająca Tezeusza i Minotaura, datowana jest na koniec III wiek lub początek IV wieku, z wyraźnymi późniejszymi uzupełnieniami wykonanymi prawdopodobnie po trzęsieniach ziemi w połowie IV wieku;
• Dom Aiona – odkryto tam jedną z najpiękniejszych mozaik datowaną na połowę IV wieku n.e. Składa się z pięciu paneli figuralnych przedstawiających narodziny Dionizosa, Ledę z łabędziem, konkurs piękności między Kasjopeją i Nereidami, Apollo i Marsjasz oraz Triumf Dionizosa.
• Agora – z datowanej na II wiek budowli zachowały się fundamenty czterech portyków otaczających dziedziniec i fragmenty niektórych budynków;
• Odeon – odeon zbudowany w II wieku ze starannie ociosanych bloków wapiennych. Aktualnie odrestaurowany, jest miejscem wydarzeń teatralnych i muzycznych;
• Bazylika Chrysopolitissa – jedna z największych bazylik wybudowanych na wyspie w VI wieku. Pierwotnie miała siedem naw, zredukowanych do pięciu podczas późniejszej przebudowy. Bogata geometryczna dekoracja mozaikowych posadzek bazyliki datowana jest na IV i VI wiek n.e. W nawie środkowej zachowały się trzy unikalne sceny figuralne przedstawiające chrześcijańskie alegorie. Po zniszczeniu bazyliki, w XI wieku na tym miejscu wybudowano kościół bizantyjski. Kolejny kościół, zbudowany w XV wieku, jest od 1987 roku świątynią katolicką, ale służy też wiernym Kościoła anglikańskiego.
• Zamek 40 kolumn (Saranta Kolones) – ruiny zamku z początku XIII wieku, wzniesionego przez panujący na Cyprze ród Lusignanów w miejscu wcześniejszego zamku bizantyjskiego, a zrujnowanego przez trzęsienie ziemi 11 maja 1222 roku.

Galeria

• 
  Mozaika z Willi Tezeusza
• 
  Budynek chroniący pozostałości Domu Aiona
• 
  Mozaika „Apollo i Marsjasz” z Domu Aiona
• 
  Mozaika w Domu Dionizosa
• 
  Odeon
• 
  Miejska agora
• 
  Zachowany łuk Zamku 40 kolumn

Polskie misje archeologiczne

W 1964 roku profesor Kazimierz Michałowski, założyciel Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego, po raz pierwszy odwiedził Nea Pafos na zaproszenie Cypryjskiego Departamentu Starożytności. Powrócił w czerwcu 1965 roku z pierwszą ekspedycją archeologiczną. Pierwsze odkrycia dokonane zostały w południowo-zachodniej części Nea Pafos, gdzie znaleziono skarb srebrnych monet z czasów panowania Filipa III Macedońskiego i Aleksandra Wielkiego oraz marmurowe posągi Asklepiosa i Artemidy. Podczas wykopalisk w 1969 roku odkryto mozaikę przedstawiającą Tezeusza zabijającego Minotaura w Willi Tezeusza. Kolejnymi kierownikami polskich ekspedycji byli prof. Wiktor Andrzej Daszewski (1971–2007) i dr Henryk Meyza (2008–2019). W 1983 r. w domu, który stał się znany jako Dom Aiona, odkryto dużą mozaikę z przedstawieniem Aiona, boga czasu i wieczności. Oprócz badań archeologicznych, ekspedycja prowadzi prace rekonstrukcyjne i konserwatorskie. W 2011 roku projekt Pafos Agora został rozpoczęty przez zespół z Katedry Archeologii Klasycznej Instytutu Archeologii Uniwersytetu Jagiellońskiego, kierowany przez prof. Ewdoksię Papuci-Władykę. Jego głównym celem jest poszukiwanie hellenistycznej agory, która przypuszczalnie została ukryta pod rzymską.

Przypisy

Bibliografia

• Peter Zralek, Piotr Jabłoński: Cypr. Wyd. I. Gliwice: Bezdroża, 2020. ISBN 978-83-283-6328-1.
• Cyprus: Crossroads of civilizations. Praca zbiorowa. Nicosia: The Government of the Republic of Cyprus, 2010. ISBN 978-9963-37-002-3.
• Cyprus 11 000 years of history of civilisation, Praca zbiorowa, Cypr: Deputy Ministry of Tourism, 2019 .