Pieszyce

Pieszyce
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Panorama Pieszyc ze zboczy Grodziska
Herb
Herb
Państwo

 Polska

Województwo

 dolnośląskie

Powiat

dzierżoniowski

Gmina

Pieszyce

Prawa miejskie

1962

Burmistrz

Dorota Konieczna-Enözel

Powierzchnia

17,72 km²

Populacja (01.01.2023)
• liczba ludności
• gęstość


6827
385,3 os./km²

Strefa numeracyjna

74

Kod pocztowy

58-250 do 58-252

Tablice rejestracyjne

DDZ

Położenie na mapie gminy Pieszyce
Mapa konturowa gminy Pieszyce, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Pieszyce”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Pieszyce”
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa konturowa województwa dolnośląskiego, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Pieszyce”
Położenie na mapie powiatu dzierżoniowskiego
Mapa konturowa powiatu dzierżoniowskiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Pieszyce”
Ziemia50°42′44″N 16°34′51″E/50,712222 16,580833
TERC (TERYT)

0202034

SIMC

0984396

Urząd miejski
ul. Kościuszki 2
58-250 Pieszyce
Strona internetowa
BIP
Staw w Bratoszowie z panoramą na Wielką Sowę i Góry Sowie
Staw w Bratoszowie z panoramą na Wielką Sowę i Góry Sowie
Wielka Sowa z wieżą widokową – najdalej na południe wysunięty zakątek Pieszyc
Wielka Sowa z wieżą widokową – najdalej na południe wysunięty zakątek Pieszyc
Pałac w Pieszycach – obiekt prywatny, zamknięty dla ruchu turystycznego
Pałac w Pieszycach – obiekt prywatny, zamknięty dla ruchu turystycznego
Dom Tkacza w Rościszowie
Dom Tkacza w Rościszowie
Pieszyce na tle Ślęży widziane z Przełęczy Jugowskiej
Pieszyce na tle Ślęży widziane z Przełęczy Jugowskiej
Sowiogórskie szlaki w obrębie Gminy Pieszyce z widokiem na najwyższy szczyt Sudetów Środkowych – Wielką Sowę
Sowiogórskie szlaki w obrębie Gminy Pieszyce z widokiem na najwyższy szczyt Sudetów Środkowych – Wielką Sowę

Pieszyce (niem. Peterswaldau) – miasto w Polsce, w województwie dolnośląskim, w powiecie dzierżoniowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Pieszyce.

Według danych GUS z 1 stycznia 2023 r. miasto liczyło 6827 mieszkańców.

Położenie

Miasto jest położone u podnóża Gór Sowich w Kotlinie Dzierżoniowskiej, ciągnie się kilka kilometrów wzdłuż Pieszyckiego Potoku (niem. Peterswaldauer Wasser).

Historia

Peterswald (późniejszy Peterswaldau, Petriwalde, Peterswalt, Pietrolesie, Pieszyce) – został wspomniany po raz pierwszy w dokumencie wydanym w 1258 roku w Nysie przez biskupa Tomasza I. Dokument dotyczył przydzielenia kaplicy w Pieszycach praw, dzięki którym stała się samodzielnym kościołem z własnym kapłanem. Dokumenty z 1258 roku ujawniają także, że właścicielem tej wsi był rycerz Otton z Wilina. Nazwa Peterswald (Piotrowy Las) może nawiązywać do początków istnienia tej miejscowości, która prawdopodobnie powstała na miejscu wyciętego lasu.

Początek przemysłu włókienniczego w Pieszycach

W 1705 roku właścicielem majątków w Pieszycach został Bernhard Bonit von Mohrenthal, kupiec i potentat branży tekstylnej, który pragnął rozwinąć w Pieszycach przemysł włókienniczy. Nie było to proste zadanie, ponieważ brakowało w Pieszycach specjalistów w tej dziedzinie (w Pieszycach i Kamionkach pracowało zaledwie 14 tkaczy). W 1714 roku w Pieszycach pojawił się wykańczalnik Johann Christoph Klette, który w 1717 otrzymał cesarski przywilej wyłączności na wytwarzanie materiałów z drojetu oraz ze spilśnionej etaminy, nie zatrzymał jednak tego przywileju na długo, ponieważ utracił go po proteście wykańczalników dzierżoniowskich. Po sprzedaży dóbr w 1721 nowy właściciel hrabia Erdmann von Promnitz kontynuował inicjatywę swojego poprzednika poprzez wspieranie Johanna Christopha Klettego i Johanna Christiana Schmidta. W 1722 roku wybudował przy drodze do Piskorzowa manufukturę-wykańczalnię. Kompleks fabryczny składał się również z czesalni, folusza i magla sukienniczego. W latach 1728–1730 wykańczalnia Promnitza zyskała na wartości i popularności do tego stopnia, że jeszcze 150 lat później w archiwum dworskim przechowywano wyprodukowane w tej wykańczalni próbki materiałów.

Powstanie tkaczy śląskich

Znamiona kryzysu, które pojawiły się na przełomie stuleci okazały się zapowiedzią załamania przemysłu włókienniczego w rejonie Gór Sowich. Kryzys doprowadził do powstania tkaczy śląskich w 1844 roku. To wydarzenie stało się nie tylko symbolem kryzysu, usłyszała o nim cała Europa i chociaż dotyczył on także całych ówczesnych Niemiec, to okazał się najbardziej dotkliwy w okolicach Gór Sowich. Aleksander Scheer opisał problem w następujący sposób:

Od 7 lub więcej lat nie mają szczęścia sprawić sobie jakiejkolwiek części garderoby; ich nakrycia składają się z łachmanów, ich mieszkania rozpadają się, ponieważ nie są w stanie ponieść kosztów remontu; nieudane zbiory kartofli, w ciągu ostatnich dwóch lat, skazały ich na najtańsze pośledniejsze lub pastewne gatunki ziemniaków, skazani również są na czarną lub pastewną mąkę; mięso pojawia się jedynie u niektórych na Wielkanoc, Zielone Świątki czy Boże Narodzenie. Ubrania do kościoła (odświętne) zostały już dawno sprzedane albo zastawione; oni wstydzą się chodzić do kościoła w swoich łachmanach i pozbawieni są w ten sposób nawet tej duchowej pociechy w swoim nieszczęściu.

3 czerwca 1844 w Pieszycach rozpoczęły się rozruchy. Czarę goryczy przelało w tym przypadku zatrzymanie jednego z tkaczy Wilhelma Medera za śpiewanie Krwawy sąd i wymienienie w piosence nazwiska Zwanzingera, jednego z najbogatszych fabrykantów. 4 czerwca tkacze ruszyli pod firmę Zwanzingera, byli jednak nastawieni pokojowo, aczkolwiek prowokacyjne zachowanie służby i pracowników Zwanzingera doprowadziło do zdemolowania magazynów i kantorów. Po tym wydarzeniu właściciel razem ze swoją rodziną uciekli do Wrocławia. Pastorowi udało się nakłonić tkaczy do rozejścia, jednak wieści szybko się rozeszły i do Pieszyc zaczęli napływać robotnicy z innych miejscowości, którzy także mieli dosyć kryzysu. Na nowo zaczęło się niszczenie majątku Zwanzingera. Starosta powiatowy Prittwitz oraz hrabia Pfeil-Burghaus próbowali uspokoić tłum, jednak ich próby nie odniosły zamierzonych skutków. Na pomoc musieli wezwać wojsko z garnizonu w Świdnicy. Ostatecznie powstanie zostało stłumione, jednak i tak zwróciło ono uwagę prasy oraz władz państwowym, dzięki czemu opracowano program pomocy tkaczom.

Obozy pracy

W 1941 roku na terenie obecnego powiatu Dzierżoniowskiego zaczęły powstawać obozy pracy, jeden z większych znajdował się na pograniczu Dolnych Pieszych i Bielawy, nosił on nazwę Sportschule. W późniejszych latach został filią Gross Rosen. Był to obóz wyłącznie żydowski, znajdowało się w nim około 1400 kobiet różnej narodowości.

Administracja od 1945 roku

Przekazanie przez armię radziecką władzom polskim administracji Dolnego Śląska miało miejsce w 1945 roku, co pozwoliło na organizację struktur władzy i podział województwa na jednostki administracyjne. Pełnomocnikiem Rządku RP na Gminę Peterswaldau został Henryk Biernacki, który w późniejszych latach został pierwszym burmistrzem Pieszyc. Do pierwszych decyzji nowych władz należała między innymi zmiana nazw ulic oraz nazw okolicznych wsi z niemieckich na polskie.

W wyniku reformy administracji w 1954 r. utworzono gromadę Pieszyce, zanim zaczęła funkcjonować, przekształcono ją na osiedle. 18 lipca 1962 osiedle przekształcono w miasto. W latach 1954–1972 Pieszyce były siedzibą władz gromady Pieszyce, do której nie należały. W reformie administracji z 1 stycznia 1973 utworzono gminę Pieszyce, włączając obszar gromady do miasta.

1 stycznia 2016 Pieszyce zmieniły obszar miasta a gmina Pieszyce zmieniła rodzaj z miejskiej na miejsko-wiejską. Formalnie odbyło się to przez odebranie 1 stycznia 2016 statusu miasta gminie miejskiej Pieszyce z równoczesnym nadaniem statusu miasta miejscowości Pieszyce i określeniem nowych granic miasta w gminie miejsko-wiejskiej Pieszyce.

Zmiana nazwy miejscowości

Spolszczono nazwę Peterswaldau na Pietrolesie, jednak funkcjonowały w obiegu także nazwy Piotrowin, czy też Piotrowy Las. W 1947 roku nazwa miejscowości została ponownie zmieniona, tym razem na Pieszyce, nie jest jednak nigdzie podane, dlaczego doszło do takiej zmiany.

Przemysł włókienniczy po wojnie

W 1946 roku utworzono Państwową Wytwórnię Tkanin Technicznych nr 16 w Pietrolesiu, która podlegała Zjednoczonemu Przemysłowi Bawełnianemu w Dzierżoniowie, a od 1947 roku Zjednoczeniu Tkanin Technicznych w Łodzi. Stopniowo uruchomiono kolejne fabryki na terenie Pietrolesia oraz Kamionkowa, a następnie w 1947 przekształcono je w Pieszyckie Zakłady Przemysłu Bawełnianego.

Powódź tysiąclecia

Ulewy, jakie nawiedziły Pieszyce 17 i 18 lipca 1997 roku doprowadziły do znacznego podwyższenia się wody w zazwyczaj niewielkich i spokojnych potokach (Pieszycki Potok oraz Kłomnica). Alarm powodziowy został ogłoszony, dopiero gdy woda wylała się z koryt potoków (powódź tysiąclecia). Opanowanie żywiołu okazało się trudne, pod wodą znalazło się 35% powierzchni gminy. Całkowicie zniszczonych zostało 9 budynków mieszkalnych, nie jest jednak dokładnie podane, ilu mieszkańców ewakuowano, według niektórych źródeł było 35, a według innych 65 osób.

Zabytki

Kościół św. Antoniego, (XIX w.)
Zespół zamkowo-pałacowy, (XVII-XVIII w.)
Mury obronne, XVII w.

Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są obiekty:

Kościół św. Jakuba

Wspólnoty wyznaniowe

Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące Kościoły i związki wyznaniowe:

Struktura powierzchni

Do Gminy Pieszyce należy symbol Gór Sowich – wieża widokowa na najwyższym szczycie Gór Sowich – Wielkiej Sowie.

Według danych z roku 2002 Pieszyce mają obszar 63,6 km², w tym:

Miasto stanowi 13,29% powierzchni powiatu.

Demografia

Dane z 31 grudnia 2007:

OpisOgółemKobietyMężczyźni
jednostkaosób%osób%osób%
populacja9 440100493752,3450347,7
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
148,477,670,8

Piramida wieku mieszkańców Pieszyc w 2017 roku.

Transport i komunikacja

 Osobne artykuły: Pieszyce Górne, Pieszyce Stadion i Pieszyce Środkowe.

Początki kolei żelaznych w Pieszycach sięgają przełomu XIX i XX wieku. W październiku 1900 roku zakończono budowę i uruchomiono 10,8 km 1-torową linię kolejową Dzierżoniów-Pieszyce-Bielawa Zachodnia. Linia ta funkcjonowała do grudnia 1976, w styczniu 1977 zawieszono przewozy, zarówno pasażerskie jak i towarowe. W 1978 rozpoczęto demontaż torowiska na całej długości linii.

Według stanu na luty 2018 r. miejscowość jest objęta siecią publicznej komunikacji autobusowej funkcjonującej na obszarze powiatu dzierżoniowskiego, organizowanej przez Zarząd Komunikacji Miejskiej w Bielawie.

Osoby związane z Pieszycami

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Pieszycami.
 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie urodzeni w Pieszycach.

Współpraca międzynarodowa

Sąsiednie gminy

Przypisy

  1. 1 2 GUS, Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2023 roku [online], stat.gov.pl [dostęp 2023-08-12] (pol.).
  2. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 27 maja 2025, identyfikator PRNG: 100851.
  3. ↑ Leopold von Zedlitz-Neukirch: Neues hydrographisches Lexikon für die deutschen Staaten, Halle 1883, str. 301.
  4. ↑ Goliński 2002 ↓, s. 18.
  5. 1 2 Goliński 2002 ↓, s. 15.
  6. 1 2 Goliński 2002 ↓, s. 141-142.
  7. ↑ Goliński 2002 ↓, s. 8-9.
  8. ↑ Goliński 2002 ↓, s. 16-17.
  9. ↑ Goliński 2002 ↓, s. 52-56.
  10. ↑ Goliński 2002 ↓, s. 79.
  11. ↑ Goliński 2002 ↓, s. 106.
  12. ↑ Goliński 2002 ↓, s. 107.
  13. ↑ Goliński 2002 ↓, s. 109-110.
  14. ↑ Goliński 2002 ↓, s. 133-134.
  15. ↑ Goliński 2002 ↓, s. 138-138.
  16. ↑ Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 7 lipca 1962 r. w sprawie utworzenia niektórych miast.(Dz. U. z 1962 r. Nr 41, poz. 188 (ISAP)).
  17. ↑ Dz. U. z 2015 r. poz. 1083 (ISAP)
  18. ↑ Goliński 2002 ↓, s. 142-145.
  19. ↑ Goliński 2002 ↓, s. 220-224.
  20. 1 2 Rejestr zabytków nieruchomych – województwo dolnośląskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 30 czerwca 2026, s. 15–16 [dostęp 2015-09-17].
  21. ↑ Janusz Czerwiński, Ryszard Chanas, Dolny Śląsk - przewodnik, Warszawa: Wyd. Sport i Turystyka, 1977, s. 378.
  22. ↑ Adam Bałabuch, Stanisław Chomiak, Marek Korgul, Wiesław Mróz, Stanisław Szupieńko, Sławomir Wiśniewski, Jan Zyzak: Schematyzm Diecezji Świdnickiej. Świdnica: Świdnicka Kuria Biskupia, 2005. ISBN 83-921533-0-8.
  23. ↑ Łuczyński Romuald M. Zamki, dwory i pałace w Sudetach, Legnica, 2008, s. 291
  24. ↑ Artur Boguszewicz, Problem zamku typu przejściowego na przykładzie warowni w Pieszycach, [w:] Archaeologia et historia. Księga jubileuszowa dedykowana Pani Profesor Romanie Barnycz-Głupieńcowej, „Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego”, Łódź 2000, s. 65-86.
  25. 1 2 Parafie [online], diecezja.swidnica.pl [dostęp 2025-10-10].
  26. ↑ Leszek Jańczuk, Kościół Zielonoświątkowy w RP, [w:] Wojciech Gajewski, Jan Mironczuk (red.), Pentekostalizm w Polsce. Historia i współczesność, Ostrołęka – Warszawa: Ostrołęckie Towarzystwo Naukowe im. Adama Chętnika w Ostrołęce, 2024, s. 296, ISBN 978-83-62775-85-9.
  27. ↑ Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2023-11-08].
  28. ↑ Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset. regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  29. ↑ Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast. GUS. [dostęp 2010-09-14].
  30. ↑ Pieszyce w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2019-01-04], liczba ludności na podstawie danych GUS.
  31. ↑ Linia Dzierżoniów Śląski – Bielawa Zachodnia, [w:] Ogólnopolska Baza Kolejowa – bazakolejowa.pl [online] [dostęp 2009-01-19].
  32. ↑ serwis Zarządu Komunikacji Miejskiej w Bielawie. [dostęp 2018-02-03].
  33. ↑ www.pieszyce.pl. [dostęp 2011-09-13].

Bibliografia

Linki zewnętrzne