SAMP/T

Francuski wyrzutnik SAMP/T podczas parady 14 lipca 2021 roku.

SAMP/T (fr. système sol-air moyenne portée/terrestre), znany także jako Mamba – francusko-włoski naziemny system przeciwlotniczych pocisków rakietowych średniego zasięgu, opracowany przez Eurosam(inne języki), łączący kompetencje Thales i MBDA oraz zarządzany przez Organizację Współpracy w Zakresie Uzbrojenia (OCCAR). System jest przeznaczony do obrony obszarowej przed konwencjonalnymi zagrożeniami powietrznymi, takimi jak samoloty wojskowe(inne języki) i pociski manewrujące, oraz jest jedynym europejskim przeciwlotniczym systemem rakietowym zdolnym do zwalczania pocisków balistycznych.

Historia

Początki programu

Początki SAMP/T sięgają studium wstępnego rozpoczętego w latach 80. XX wieku przez Francję i Niemcy. Następnie do programu dołączyły Włochy i Wielka Brytania, a jego celem było zastąpienie używanych przez te państwa systemów obrony przeciwlotniczej, w tym MIM-23 Hawk. Niemcy i Wielka Brytania wycofały się jednak z projektu, pozostawiając w nim Francję i Włochy, które w 1989 roku rozpoczęły projektowanie SAMP/T.

Prace rozwojowe powierzono przedsiębiorstwom skupionym w tymczasowym konsorcjum Eurosam oraz organizacji OCCAR, reprezentującej administrację francuską i włoską. W 2003 roku podpisano kontrakt o wartości 2,2 miliarda euro, obejmujący wyposażenie SAMP/T w zdolności antybalistyczne oraz uruchomienie produkcji systemów SAMP/T.

Próby i ocena

W 2008 roku siedem odpaleń pocisków Aster 30 potwierdziło zdolność SAMP/T do zwalczania celów konwencjonalnych, takich jak samoloty wojskowe i pociski manewrujące.

Pierwszą próbę zestrzelenia taktycznego pocisku balistycznego(inne języki) przeprowadzono w październiku 2010 roku, a drugą w kolejnym miesiącu. Drugą próbę przeprowadzono w ośrodku DGA Essais de missiles(inne języki) w Biscarrosse; wykorzystano w niej samolot F-15D izraelskich sił powietrznych, z którego wystrzelono cel powietrzny Black Sparrow, następnie skutecznie zniszczony przez SAMP/T.

W marcu 2013 roku, po kolejnej próbie przeciwko celowi odwzorowującemu pocisk balistyczny, SAMP/T został włączony do systemu obrony przeciwrakietowej NATO. W październiku 2015 roku próbę tę uhonorowano nagrodą Technology Pioneer Award, przyznaną przez amerykańską Missile Defense Agency za wykazaną interoperacyjność francuskich i włoskich SAMP/T oraz systemu Aegis Combat System Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych dzięki łączności Link 16.

Modernizacja

W grudniu 2015 roku Direction générale de l'armement(inne języki) (DGA) notyfikowała kontrakt modernizacyjny Eurosam dotyczący SAMP/T, mający usunąć problemy wynikające ze starzenia się technologicznego(inne języki) systemu oraz zwiększyć jego możliwości. Następnie DGA oceniała wariant SAMP/T NG w symulacjach, aby określić rolę, jaką może on odgrywać w obronie przeciwlotniczej na bardzo dużych wysokościach.

Produkcję SAMP/T NG rozpoczęto w lutym 2023 roku, a pierwsze odpalenie kwalifikacyjne przeprowadzono w październiku 2024 roku. Kolejny etap kwalifikacji przeprowadzono 30 lipca 2025 roku na poligonie DGA Essais de Missiles w Biscarrosse, gdzie wykonano drugie udane odpalenie pocisku Aster B1NT. Według Eurosam próba ta potwierdziła zdolność pocisku do działania na dystansie klasy 150 km oraz przyczyniła się do kwalifikacji zdolności dalekiego zasięgu systemu SAMP/T NG. W grudniu 2025 roku kompletny system SAMP/T NG zademonstrował swoje możliwości podczas odpaleń pocisków w wersjach francuskiej i włoskiej. Według Eurosam przeprowadzono dwa odpalenia SAMP/T NG w pełnej konfiguracji systemowej: 3 grudnia na poligonie PISQ na Sardynii w wariancie włoskim oraz 15 grudnia na poligonie DGA Essais de Missiles w Biscarrosse w wariancie francuskim. Próby obejmowały połączone działanie modułu kierowania ogniem, radaru i wyrzutni. W styczniu 2026 roku pierwsze egzemplarze dostarczono włoskiej armii lądowej(inne języki).

Charakterystyka

Mobilność

SAMP/T może być transportowany drogą lotniczą przez C-130 Hercules oraz A400M. Do przewiezienia dwóch baterii SAMP/T potrzeba czterdziestu lotów C-130, czyli po dwadzieścia lotów na baterię.

Ochrona

SAMP/T zapewnia pełną ochronę przed zagrożeniami ABC dzięki szczelności modułów załogowych.

Budowa

Bateria SAMP/T składa się z trzech podsystemów: systemu kierowania ogniem, naziemnego systemu startowego oraz pocisku Aster 30. Do prawidłowego działania baterii potrzebne są również elementy wsparcia. W typowej konfiguracji obejmuje ona jeden moduł kierowania ogniem, jeden radar oraz od czterech do sześciu pionowych wyrzutni, a bateria czterowyrzutniowa wymaga 14 żołnierzy. Według danych producenta system może śledzić ponad 100 celów i jednocześnie zwalczać 10 z nich.

System kierowania ogniem

Moduł radarowy systemu SAMP/T.

System kierowania ogniem, za który odpowiada Thales, składa się z trzech głównych elementów. Każdy z nich obsługuje dwóch żołnierzy:

  • modułu kierowania ogniem (ME), obejmującego środki łączności, komputery oraz konsole umożliwiające kontrolę wszystkich elementów systemu SAMP/T. Jest to centralny element baterii, który podejmuje decyzję o użyciu uzbrojenia i kieruje pociski Aster 30 na cele. Moduł ten jest połączony z wyrzutniami za pomocą światłowodu lub łączności radiowej i dysponuje łączem danych(inne języki) z MRI. Dzięki łączu Link 16 może również współpracować z samolotami AWACS, samolotami myśliwskimi i innymi elementami obrony powietrznej, z wykorzystaniem terminala MIDS-LVT produkowanego przez EuroMIDS;
  • modułu radarowego i IFF (MRI), składającego się ze środka identyfikacji swój–obcy (identification friend or foe, IFF) oraz radaru wykrywającego, śledzącego i wskazującego cele powietrzne pociskom Aster 30;
  • modułu wytwarzania energii elektrycznej (MGE), odpowiedzialnego za zasilanie MRI. Jest on wyposażony w dwa generatory o mocy 160 kVA każdy i autonomii dwudziestu godzin.

Włochy dodają do baterii moduł dowodzenia odpowiedzialny za zarządzanie rozmieszczeniem, misją, zaopatrzeniem w pociski i utrzymaniem gotowości operacyjnej baterii SAMP/T. We Francji zadanie to wykonuje stanowisko dowodzenia sekcji baterii SAMP/T, pozostające poza samym systemem kierowania ogniem.

System startowy

Rozwinięty naziemny system startowy SAMP/T.

Za naziemny system startowy odpowiada MBDA Italia. Poszczególne jego elementy obsługuje po dwóch żołnierzy:

  • naziemne moduły startowe (MLT), z których każdy przenosi osiem pocisków Aster 30, połączonych z ME za pomocą światłowodu albo łączności radiowej oraz wyposażonych we własny agregat prądotwórczy, zaspokajający potrzeby energetyczne. Do ME można podłączyć maksymalnie sześć MLT, przy czym Francja zamówiła po cztery na każdą baterię SAMP/T. Wyrzutnia montowana jest na samochodzie Renault Kerax we Francji oraz Iveco ACTL(inne języki) we Włoszech;
  • naziemne moduły przeładowania (MRT), przewożące dodatkowe osiem pocisków Aster 30, które można załadować na MLT w czasie krótszym niż trzydzieści minut. We Francji na każdą baterię przypadają dwa MRT.

Pocisk Aster 30

Za ten podsystem odpowiada MBDA France. Obejmuje on kontener z pociskiem Aster 30, jego odrzucany przyspieszacz startowy oraz pocisk marszowy. Kontenery łączone są po dwa, aby mogły zostać zamontowane na MLT i MRT.

Elementy wsparcia

Francuska bateria SAMP/T obejmuje również elementy wsparcia:

  • dwa warsztaty umożliwiające prowadzenie napraw w terenie, z których jeden jest przeznaczony do elementów mechanicznych, a drugi do elementów elektronicznych;
  • dwa samochody przewożące odpowiednio mechaniczne i elektroniczne części zamienne;
  • dwa samochody Land Rover Defender służące do eskorty i rozpoznania.

Wersje

SAMP/T

System wykrywania

System wykrywania SAMP/T opiera się na module radarowym i identyfikacyjnym, wyposażonym w wielofunkcyjny radar Arabel(inne języki) pracujący w paśmie X i umożliwiający wykrywanie celów powietrznych w zakresie 360° na odległość 60 km (Błąd: Zła jednostka docelowa. Zobacz konwertowane jednostki.).

W 2025 roku Thales przyspieszył produkcję seryjną radarów Ground Fire 300 przeznaczonych dla SAMP/T NG. Produkcja rozpoczęła się po zakończeniu zakładowych testów odbiorczych, a osiem radarów Ground Fire ma zostać dostarczonych francuskim siłom zbrojnym od 2026 roku.

Pocisk i zasięg

SAMP/T jest wyposażony w pocisk Aster 30 B1 (Block 1), zdolny do zwalczania następujących celów:

SAMP/T NG

SAMP/T NG (Système Sol-Air Moyenne Portée/Terrestre Nouvelle Génération) jest nową wersją systemu SAMP/T, która według wcześniejszych planów miała wejść do służby w 2025 roku. Według MBDA SAMP/T NG ma zastąpić system SAMP/T we francuskich i włoskich siłach zbrojnych, zapewniając większy zasięg, większy pułap działania i rozszerzone zdolności przeciwko pociskom balistycznym dzięki nowemu pociskowi oraz nowemu radarowi wielofunkcyjnemu. Według francuskiego delegata generalnego ds. uzbrojenia Emmanuela Chivy(inne języki) SAMP/T NG stanowi „przełom technologiczny” w porównaniu z amerykańskim MIM-104 Patriot.

Konfiguracja baterii

Według Eurosam bateria SAMP/T NG składa się z czterech zasadniczych elementów: do 48 gotowych do odpalenia pocisków Aster, jednego wielofunkcyjnego radaru GF300 albo KGM HP, modułu kierowania ogniem oraz maksymalnie sześciu wyrzutni, z których każda przenosi osiem pocisków.

System kierowania

Moduł kierowania ogniem SAMP/T NG mieści czterech operatorów, czyli o dwóch więcej niż w SAMP/T, i przewiduje miejsce dla specjalisty ds. cyberbezpieczeństwa. Typowa bateria SAMP/T NG liczy 20 osób, choć po rozwinięciu system może być obsługiwany przez trzy osoby. Moduł ten ma być również opancerzony przeciwko amunicji krążącej, co wynika z doświadczeń wojny rosyjsko-ukraińskiej.

W lutym 2023 roku prowadzono prace nad połączeniem SAMP/T NG z systemami obrony przeciwlotniczej krótkiego i bardzo krótkiego zasięgu dzięki zwiększeniu liczby operatorów w module kierowania ogniem. Zdolność tę oficjalnie przedstawiono w lipcu 2024 roku. Obejmowała ona francuskie zestawy VL MICA i Mistral oraz włoski CAMM ER, a rozważano również rozszerzenie jej na norweski NASAMS i niemiecki IRIS-T SLM.

System wykrywania

System wykrywania SAMP/T NG opiera się na nowym radarze AESA(inne języki), wykorzystującym technologię GaN, zdolnym do śledzenia ponad tysiąca celów w pełnym zakresie 360° i na odległość 350 km (217,48 mi). Jego rozwinięcie wymaga jedynie dwóch operatorów i piętnastu minut. Rolę tę pełnią dwa różne radary:

  • Ground Fire 300 firmy Thales we Francji;
  • Kronos GM HP firmy Leonardo we Włoszech.

Pociski i zasięg

SAMP/T NG ma być wyposażony w pocisk Aster 30 B1NT (Block 1 Nouvelle Technologie), którego maksymalny zasięg wynosi 150 km (93,21 mi), przy pułapie działania do 25 000 metrów. W materiałach producenta wskazano, że SAMP/T NG ma zapewniać ochronę dookólną 360°, wykrywanie celów na odległości ponad 350 km, zwalczanie celów aerodynamicznych na dystansie ponad 150 km oraz zdolność zwalczania manewrujących pocisków balistycznych o zasięgu przekraczającym 600 km. Według dostępnych informacji ma on zwalczać:

Założeniem programu Aster 30 Block 1NT było zachowanie wymiarów, masy i geometrii pocisku Aster 30 Block 1, a także tego samego przyspieszacza startowego, aby nowy pocisk mógł być odpalany z dotychczasowych wyrzutni. Dzięki temu wyrzutnie SAMP/T mogą być uzbrojone jednocześnie w pociski Aster 30 Block 1 i Aster 30 Block 1NT, zależnie od potrzeb użytkownika.

Użytkownicy

Obecni użytkownicy

Dania

W marcu 2024 roku Dania ogłosiła zamiar pozyskania systemu obrony powietrznej dalekiego zasięgu. Do postępowania zgłoszono pięć ofert: rządu amerykańskiego z Patriot PAC-3, Eurosam z SAMP/T NG, Rafael Advanced Defense Systems z Procą Dawida, Israel Aerospace Industries z systemem Arrow oraz LIG Nex1(inne języki) z KM-SAM(inne języki). W marcu 2025 roku Dania pozostawiła w finale amerykański Patriot i francusko-włoski SAMP/T NG.

We wrześniu 2025 roku Dania oficjalnie wybrała SAMP/T NG. Ogłoszony wówczas pakiet obejmował osiem systemów obrony powietrznej różnych klas, w tym dwa systemy SAMP/T NG jako komponent dalekiego zasięgu, o łącznej wartości ponad 7,7 miliarda euro. Dostawy dla Danii mają rozpocząć się w 2028 roku. Systemy te mają być wspierane przez radary GF300 firmy Thales.

W kwietniu 2026 roku Thales poinformował, że Dania otrzyma pierwsze elementy SAMP/T NG w 2028 roku. Według ZBiAM wartość kontraktu ma przekraczać 11 miliardów koron duńskich, czyli około 1,5 miliarda euro, a program ma korzystać ze zwiększenia tempa produkcji elementów systemu oraz pocisków rodziny Aster.

Francja

Francuski wyrzutnik SAMP/T w konfiguracji transportowej podczas parady 14 lipca 2021 roku.

SAMP/T wszedł do służby we Francji jako następca zestawów MIM-23 Hawk używanych do obrony przeciwlotniczej. Pierwotne zamówienie na 12 systemów zredukowano w 2006 roku do 10. W latach 2009–2012 pięć francuskich eskadr obrony przeciwlotniczej w bazach lotniczych w Luxeuil, Mont-de-Marsan, Avord, Saint-Dizier i Istres otrzymało po dwie baterie. Jednocześnie 40% systemów oddano do dyspozycji wojsk lądowych w celu osłony zgrupowania lądowego. Pierwszy SAMP/T przekazano we wrześniu 2010 roku eskadrze 4/950 Servance w bazie lotniczej 116 w Luxeuil.

Rozwiązanie eskadry 4/950 Servance, zapowiedziane w październiku 2013 roku w związku ze zmniejszeniem liczby zamówionych systemów SAMP/T, ograniczyło liczbę francuskich eskadr obrony przeciwlotniczej do czterech, czyli do czterech baterii przeciwlotniczych. Zestawy SAMP/T wykorzystywano głównie do zabezpieczania dużych wydarzeń w ramach specjalnych środków bezpieczeństwa powietrznego, takich jak Międzynarodowy Salon Lotniczy w Paryżu czy igrzyska olimpijskie w 2024 roku. W maju 2023 roku radar Arabel i pociski Aster 30 dostarczono Ukrainie, aby utworzyć baterię wraz z włoskimi wyrzutniami.

W kwietniu 2024 roku minister sił zbrojnych Sébastien Lecornu ogłosił zamówienie 12 zestawów SAMP/T NG. Jedna bateria miała zostać dostarczona w 2027 roku, a do 2030 roku planowano łącznie sześć baterii; pozostałe miały zostać dostarczone później. Zamówienie to obejmuje modernizację siedmiu baterii SAMP/T, natomiast pozostałe mają być fabrycznie nowe. We wrześniu 2024 roku termin osiągnięcia wstępnej gotowości operacyjnej SAMP/T NG przesunięto na 2026 rok, a zakończenie dostaw wszystkich baterii na 2035 rok. Pierwszy egzemplarz przekazano francuskim siłom powietrznym w lutym 2026 roku.

Według generała Jérôme Bellanger(inne języki), podczas wysłuchania w Senacie w październiku 2025 roku do 2035 roku oczekiwany jest stan „18 systemów” w dwuwarstwowej architekturze złożonej z pocisków Aster i VL MICA.

Jednostki wyposażone w SAMP/T we Francji
Jednostka Okres użytkowania Podporządkowanie
EDSA 4/950 Servance 2010–2013 Baza lotnicza 116 Luxeuil-Saint-Sauveur
EDSA 2/950 Sancerre 2011–obecnie Baza lotnicza 702 Avord
EDSA 12/950 Tursan 2012–obecnie Baza lotnicza 118 Mont-de-Marsan
EDSA 5/950 Barrois 2014–obecnie Baza lotnicza 113 Saint-Dizier-Robinson
EDSA 1/950 Crau ?–obecnie Baza lotnicza 125 Istres-Le Tubé

Włochy

SAMP/T wszedł do uzbrojenia włoskiej armii lądowej(inne języki) jako następca systemów MIM-23 Hawk. Dostawy do 4. pułku artylerii przeciwlotniczej „Peschiera” rozpoczęły się w kwietniu 2011 roku. Łącznie włoska armia otrzymała sześć baterii SAMP/T. W maju 2023 roku Włochy przekazały Ukrainie wyrzutnie SAMP/T do utworzenia wspólnej baterii z Francją, a w czerwcu 2024 roku dostarczyły jej kolejną, kompletną baterię SAMP/T.

W lipcu 2023 roku zamówiono pięć systemów SAMP/T NG, które mają zastąpić dwanaście zestawów Spada 2000(inne języki) 2. skrzydła „Caccia” włoskich sił powietrznych, za kwotę 700 milionów euro. W lutym 2024 roku zamówiono kolejne cztery dla wojsk lądowych. Pierwszy egzemplarz SAMP/T NG dostarczono włoskiej armii w styczniu 2026 roku.

Według ZBiAM do stycznia 2026 roku Włochy zamówiły łącznie dziesięć zestawów SAMP/T NG, obejmujących mobilne wyrzutnie pocisków Aster oraz stacje radiolokacyjne Leonardo Kronos. Systemy te, wraz z zestawami krótkiego zasięgu GRIFO, mają stanowić element odbudowy i modernizacji włoskiej obrony przeciwlotniczej, w tym wypełnić część zdolności po systemach przekazanych Ukrainie.

Singapur

Wyrzutnia SAMP/T Sił Powietrznych Republiki Singapuru.

We wrześniu 2013 roku Singapur zamówił dwie baterie SAMP/T jako następcę systemów MIM-23 Hawk. Miały one współpracować z radarami AN/FPS-117(inne języki) oraz Giraffe AMB. Według Antoine Bouvier(inne języki) z MBDA SAMP/T zwyciężył nad konkurentami amerykańskimi i izraelskimi dzięki osiągom i cenie.

Systemy dostarczono w latach 2017–2018, a do służby weszły w marcu 2018 roku w 163. eskadrze Sił Powietrznych Republiki Singapuru, jako część systemu Island Air Defence, obejmującego całość obrony powietrznej państwa i integrującego radary, samoloty myśliwskie oraz pociski przeciwlotnicze. System zaprezentowano publicznie w sierpniu 2019 roku podczas święta narodowego Singapuru.

Ukraina

W listopadzie 2022 roku Francja i Włochy zgodziły się przekazać Ukrainie jedną baterię SAMP/T. Jej dostawy rozpoczęły się w maju 2023 roku. Szkolenie ukraińskich żołnierzy prowadzono we Włoszech oraz w bazie lotniczej 702 Avord we Francji. Wyrzutnie dostarczyły Włochy, natomiast Francja przekazała radar Arabel i pociski Aster 30.

Po apelach ministra spraw zagranicznych Ukrainy Dmytra Kułeby w 2024 roku o przekazanie większej liczby systemów obrony przeciwlotniczej, w tym SAMP/T, Włochy rozważały w maju 2024 roku dostarczenie kolejnej baterii, a w czerwcu 2024 roku dostawa ta została potwierdzona. W listopadzie 2025 roku Ukraina podpisała z Francją list intencyjny dotyczący zakupu ośmiu baterii SAMP/T NG, łącznie z 48 wyrzutniami. Pierwsze dostawy miałyby nastąpić w latach 2026–2028, a systemy miałyby być przeznaczone do zwalczania rosyjskich pocisków balistycznych.

Publicznie dostępne informacje o szczegółach użycia SAMP/T w Ukrainie pozostają ograniczone. Według analizy Defence24 system był używany intensywnie i miał skutecznie razić wskazane cele, jednak w odniesieniu do celów balistycznych wskazywano na ograniczenia związane przede wszystkim z możliwościami radaru Arabel oraz na deficyt pocisków Aster 30. W wypowiedziach strony ukraińskiej SAMP/T oceniano jako system użyteczny, ale niebędący pełnym odpowiednikiem Patriota pod względem zdolności przechwytywania wszystkich klas celów.

Potencjalni użytkownicy

Arabia Saudyjska

W kwietniu 2024 roku Intelligence Online(inne języki) podał, że Arabia Saudyjska interesuje się europejskimi przeciwlotniczymi systemami rakietowymi, w tym SAMP/T, ponieważ są one tańsze od amerykańskiego Patriota.

Bangladesz

W grudniu 2025 roku poinformowano, że Francja miała zaproponować SAMP/T NG siłom powietrznym Bangladeszu.

Belgia

W lipcu 2024 roku pojawiły się informacje, że Belgia interesuje się SAMP/T NG jako przyszłym elementem własnej obrony powietrznej. W tym samym miesiącu ministrowie obrony Francji i Włoch wysłali do państw europejskich, w tym Belgii, list promujący SAMP/T NG.

Chorwacja

W marcu 2025 roku Chorwacja ogłosiła zamiar zamówienia SAMP/T NG w celu wzmocnienia swojej obrony powietrznej.

Estonia

W kwietniu 2025 roku Estonia zapowiedziała, że chce pozyskać system obrony powietrznej dalekiego zasięgu, zdolny do zwalczania pocisków balistycznych. Wśród rozważanych kandydatów znalazły się SAMP/T, Proca Dawida i MIM-104 Patriot.

Luksemburg

W grudniu 2025 roku La Lettre(inne języki) podał, że Luksemburg rozważa zakup SAMP/T z wykorzystaniem mechanizmu SAFE.

Szwajcaria

W marcu 2018 roku Federalny Departament Obrony, Ochrony Ludności i Sportu ogłosił przetarg na przeciwlotniczy system rakietowy dalekiego zasięgu dla armii szwajcarskiej. Do postępowania zgłoszono SAMP/T firmy Eurosam, Patriot PAC-3 firmy Raytheon oraz Procę Dawida firmy Rafael Advanced Defense Systems. Rafael wycofał się z postępowania w marcu 2019 roku, ponieważ nie był w stanie spełnić szwajcarskich wymagań dotyczących kompensacji przemysłowych. W finale pozostały SAMP/T i Patriot, testowane w Szwajcarii w sierpniu i wrześniu 2019 roku. W czerwcu 2021 roku wybrano Patriota, który miał wypaść w ocenie lepiej niż SAMP/T.

W lutym 2026 roku, wobec nieokreślonych opóźnień dostaw ocenianych na cztery lub pięć lat oraz „znaczących kosztów dodatkowych”, Szwajcaria zaczęła oficjalnie badać możliwość uzupełnienia zamówienia na pięć systemów Patriot o „systemy produkowane w Europie”. W tej kategorii SAMP/T był jedynym dostępnym rozwiązaniem, a Eurosam deklarował możliwość dostawy w ciągu 30 miesięcy od złożenia zamówienia.

Turcja

We wrześniu 2013 roku Turcja wybrała HQ-9(inne języki) dla swojej obrony powietrznej, przedkładając go nad MIM-104 Patriot, S-300 PMU i SAMP/T, który zajął drugie miejsce w ocenie. W lipcu 2017 roku, po naciskach związanych z wyborem systemu chińskiego, Turcja ponownie zainteresowała się SAMP/T, ale ostatecznie we wrześniu tego samego roku zamówiła rosyjski S-400.

Po wojnie z Iranem w 2026 roku oraz przechwyceniu irańskich pocisków nad terytorium Turcji państwo to wznowiło w kwietniu 2026 roku rozmowy z Włochami na temat zakupu SAMP/T.

Niezrealizowane postępowania

Polska

W lipcu 2014 roku Polska ogłosiła postępowanie na pozyskanie zdolności obrony przeciwrakietowej teatru działań. Odpowiedziały na nie Eurosam z SAMP/T, Raytheon z Patriot PAC-3, Lockheed Martin z MEADS oraz Rafael. W kwietniu 2015 roku wybrano system Patriot, mimo szerokich transferów technologii oferowanych przez Thales i MBDA, obejmujących partnerstwa z polskimi przedsiębiorstwami, takimi jak Mesko.

W polskich analizach programu „Wisła” SAMP/T był przedstawiany jako jeden z dwóch operacyjnych systemów średniego zasięgu znajdujących się w uzbrojeniu państw NATO, obok amerykańskiego Patriota. W 2014 roku w „Przeglądzie Sił Zbrojnych” wskazywano, że oba systemy wymagały modernizacji, aby spełnić polskie wymagania, ale rozwój pocisku Aster 30 mógł stwarzać Polsce możliwość udziału w dalszym programie rozwojowym. W opracowaniu dotyczącym modernizacji technicznej Sił Zbrojnych RP wskazano, że zaproszenie do dalszego postępowania wyłącznie Eurosam z SAMP/T oraz Raytheona z Patriotem wynikało z wymogu, aby oferowany zestaw był aktualnie produkowany i znajdował się w uzbrojeniu armii państwa NATO.

Szwecja

W listopadzie 2017 roku Szwecja wybrała Patriot PAC-3 zamiast SAMP/T, który wcześniej bywał wskazywany jako faworyt tego postępowania.

Użycie operacyjne

Operacja Chammal

W ramach operacji Chammal(inne języki) siły zbrojne Francji rozmieściły we wrześniu 2021 roku system SAMP/T Mamba w wysuniętej bazie lotniczej H5 w Jordanii.

Misje NATO

W celu wzmocnienia obrony przeciwlotniczej Turcji podczas syryjskiej wojny domowej włoska armia rozmieściła od stycznia 2013 roku baterię SAMP/T w pobliżu Kahramanmaraş.

W ramach misji Aigle(inne języki) siły zbrojne Francji rozmieściły w maju 2022 roku system SAMP/T Mamba oraz centrum zarządzania obroną w trzecim wymiarze (CMD 3D) na poligonie Capu Midia w Rumunii. System brał tam udział w ćwiczeniach obrony powietrznej NATO.

W ramach misji Enhanced Vigilance Activity włoska armia utrzymywała baterię SAMP/T w Słowacji od kwietnia 2023 do marca 2024 roku.

W ramach misji Baltic Air Policing włoska armia rozmieściła system SAMP/T w Litwie w lutym 2025 roku.

Wojna rosyjsko-ukraińska

Po rosyjskiej inwazji na Ukrainę Francja i Włochy przekazały ukraińskim siłom zbrojnym jedną baterię SAMP/T, używaną od czerwca 2023 roku do zwalczania rosyjskich ataków powietrznych. Według Naval News w Ukrainie system miał wystrzelić ponad sześćdziesiąt pocisków Aster 30. Według magazynu Raids Aviation system miał również zestrzelić rosyjski samolot w maju 2025 roku, a według strony ukraińskiej zwalczać także hipersoniczne pociski Kindżał. Według Defence24 w marcu 2025 roku rzecznik Sił Powietrznych Ukrainy Jurij Ihnat potwierdził, że SAMP/T zestrzelił rosyjski samolot z rodziny Suchoj; nie podano jednak dokładnego typu maszyny, daty ani miejsca zestrzelenia.

W lutym 2024 roku Rosja twierdziła, że zniszczyła jeden system SAMP/T, nie przedstawiając jednak materialnych dowodów na poparcie tych twierdzeń.

Według Meta-Defense w pierwszych tygodniach użycia system miał problemy programowe. Mimo ich szybkiego usunięcia były one wykorzystywane w przekazie medialnym do promowania amerykańskiego Patriota kosztem europejskiego SAMP/T, który miał jednak przede wszystkim cierpieć z powodu niedoboru pocisków Aster 30. W listopadzie 2025 roku twierdzenia te zakwestionował generał Fabien Mandon(inne języki), który stwierdził, że SAMP/T działa w Ukrainie skuteczniej niż amerykański Patriot.

W kulturze popularnej

System Mamba, pod nazwą FSAF SAMP/T (Mamba), występuje w grze War Thunder jako przeciwlotniczy system artyleryjsko-rakietowy VIII poziomu w drzewku francuskim i włoskim.

Zobacz też

Uwagi

  1. ↑ Z wyjątkiem Rosji.

Przypisy

  1. ↑ Ministère, SYSTÈME SOL-AIR MOYENNE PORTÉE/TERRESTRE (SAMP/T) – MAMBA [pdf] [online], Ministère des armées, 2019 [dostęp 2026-04-23].
  2. Jacques Gautier, Xavier Pintat, Daniel Reiner, Rapport d'information sur la défense antimissile balistique [pdf] [online], Sénat, 6 lipca 2011 [dostęp 2026-04-23].
    1. 1 2 3 S. 200.
    2. ↑ S. 204.
    3. ↑ S. 205.
    4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 S. 201.
    5. ↑ S. 203.
    6. 1 2 3 4 5 S. 202.
  3. 1 2 Fabrice Wolf, De l'Aster 15 au B1NT, l'épopée du meilleur missile antiaérien du moment [online], meta-defense.fr, 14 października 2024 [dostęp 2025-05-21].
  4. ↑ Laurent Lagneau, L'armée de l'Air intercepte avec succès son premier missile balistique avec le système MAMBA [online], Zone Militaire, 1 grudnia 2011 [dostęp 2025-06-02].
  5. ↑ Jean-Dominique Merchet, Israël aide la France à tester ses armes antimissiles (actualisés) [online], marianne.net, 11 lutego 2012 [dostęp 2013-03-09].
  6. ↑ Laurent Lagneau, Essai réussi du système anti-missile Mamba dans le cadre de l'Otan [online], Zone Militaire, 7 marca 2013 [dostęp 2025-06-02].
  7. ↑ Laurent Lagneau, Le système de défense aérienne franco-italien SAMP/T distingué [online], Zone Militaire, 16 października 2015 [dostęp 2025-06-02].
  8. ↑ Michel Cabirol, Défense antimissiles : la France modernise son système SAMP/T [online], La Tribune, 13 stycznia 2016 [dostęp 2025-06-04].
  9. ↑ Michel Cabirol, MBDA et Thales : le missile Aster 30 sur une bonne trajectoire en France et en Turquie [online], La Tribune, 19 listopada 2015 [dostęp 2025-06-04].
  10. ↑ Nathan Gain, De Nostradamus au SAMP/T NG, la maîtrise de la très haute altitude s'articulera aussi depuis la terre ferme [online], FOB – Forces Operations Blog, 27 czerwca 2025 [dostęp 2025-06-30].
  11. ↑ Laurent Lagneau, Paris et Rome ont lancé la production du système Sol-Air Moyenne Portée Terrestre de nouvelle génération [online], Zone Militaire, 11 lutego 2023 [dostęp 2025-06-04].
  12. ↑ Laurent Lagneau, La DGA a réalisé avec succès le premier tir de qualification du système de défense aérienne SAMP/T NG [online], Zone Militaire, 9 października 2024 [dostęp 2025-06-04].
  13. ↑ Eurosam, Successful Aster B1NT firing, qualifying the long-range performance of the missile and the SAMP/T NG air defence system [online], Eurosam, 1 sierpnia 2025 [dostęp 2026-04-25].
  14. ↑ Laurent Lagneau, Le système franco-italien de défense aérienne SAMP/T NG démontre ses capacités avec deux nouveaux tirs réussis [online], Zone Militaire, 16 grudnia 2025 [dostęp 2025-12-22].
  15. ↑ Eurosam, Successful firings with the SAMP/T NG long-range air defence systems [online], Eurosam, 16 grudnia 2025 [dostęp 2026-04-25].
  16. 1 2 Laurent Lagneau, L'armée italienne a pris possession de son premier système de défense aérienne SAMP/T NG [online], Zone Militaire, 25 stycznia 2026 [dostęp 2026-01-28].
  17. 1 2 3 Jean-Dominique Merchet, La nouvelle défense sol-air dévoilée par DSI [online], secretdefense.blogs.liberation.fr [dostęp 2026-04-23].
  18. 1 2 3 4 5 6 7 8 Ministère, SYSTEME DE DEFENSE SOL-AIR SAMP MAMBA [pdf] [online], Armée de l'air et de l'espace, 2021 [dostęp 2026-04-23].
  19. ↑ Pascal Kümmerling, Air2030 : Eurosam SAMP/T [pdf] [online], Revue Militaire Suisse, 13 października 2022 [dostęp 2026-04-23].
  20. 1 2 Eurosam - Ground-launched Systems [online], Eurosam [dostęp 2026-04-23] [zarchiwizowane z adresu 2012-06-29].
  21. ↑ Nathan Gain, Un contrat du Pentagone sourit à nouveau à la BITD française [online], FOB – Forces Operations Blog, 4 czerwca 2022 [dostęp 2025-06-02].
  22. ↑ Thales Group, SAMP-T [online], Thales [dostęp 2025-05-27].
  23. 1 2 DefenseWebTV, Aster 30 SAMP-T Mamba surface-to-air defense missile system France French Army Eurosam MBDA [online], YouTube, 31 stycznia 2014 [dostęp 2025-05-27].
  24. ↑ Rafał Muczyński, Thales przyspiesza produkcję seryjną radarów GF300 do zestawów SAMP/T NG [online], MILMAG, 4 października 2025 [dostęp 2026-04-24].
  25. 1 2 3 Nathan Gain, IDEX 2023 : une première capacité SAMP/T NG livrée à la France fin 2025 [online], FOB – Forces Operations Blog, 22 lutego 2023 [dostęp 2025-05-29].
  26. ↑ MBDA, SAMP/T NG [online], MBDA [dostęp 2026-04-25].
  27. ↑ Laurent Lagneau, Le SAMP/T NG sera capable d'intercepter des missiles hypervéloces, selon le Délégué général pour l'armement [online], Zone Militaire, 2 maja 2024 [dostęp 2025-05-29].
  28. 1 2 Eurosam, Ground Systems Solution [online], Eurosam [dostęp 2026-04-25].
  29. 1 2 Eurosam, SAMP/T NG: the new european long-Range Ground Based Air-Defense System [online], Eurosam [dostęp 2025-05-29].
  30. ↑ Ground Systems Solution [online], Eurosam [dostęp 2026-04-23].
  31. ↑ ASTER SAMP/T NG [pdf] [online], MBDA UK, czerwiec 2023 [dostęp 2026-04-23].
  32. 1 2 Xavier Tytelman, [DÉFENSE AÉRIENNE] Le SAMP/T (validé en Ukraine🇺🇦) a une nouvelle version ! 🇫🇷💪 [online], YouTube, 7 sierpnia 2024 [dostęp 2025-05-21].
  33. ↑ Nathan Gain, Eurosatory 2024 : après le plus, le SAMP/T NG pourra aussi le moins [online], FOB – Forces Operations Blog, 3 lipca 2024 [dostęp 2025-05-29].
  34. 1 2 3 Eurosam, SAMP/T NG, Global Airspace Sovereignty Country & Forces Protection [pdf] [online], Eurosam [dostęp 2025-05-29].
  35. 1 2 3 Laurent Lagneau, Défense aérienne : M. Lecornu évoque un "travail accéléré" pour le programme SAMP/T NG [online], Zone Militaire, 29 kwietnia 2024 [dostęp 2025-05-22].
  36. ↑ Xavier Vavasseur, MBDA Aster 30 Block 1 NT Missile Passed Preliminary Design Review [online], Naval News, 30 stycznia 2019 [dostęp 2019-12-10].
  37. ↑ Laurent Lagneau, Le SAMP/T NG sera capable d'intercepter des missiles hypervéloces, selon le Délégué général pour l'armement [online], Zone Militaire, 2 maja 2024 [dostęp 2025-05-29].
  38. ↑ Adam M. Maciejewski, Program Aster 30 Block 1 NT przyspiesza, [w:] Wojsko i Technika [online], ZBiAM, 2016 [dostęp 2026-04-24].
  39. ↑ Nathan Gain, Le Danemark accélère sur la défense sol-air [online], FOB – Forces Operations Blog, 3 marca 2025 [dostęp 2025-05-25].
  40. ↑ Nathan Gain, Un duel SAMP/T NG vs Patriot au Danemark [online], FOB – Forces Operations Blog, 14 marca 2025 [dostęp 2025-09-12].
  41. ↑ Forsvarsforligskredsen enige om historisk investering i jordbaserede luft- og missilforsvarssystemer [online], Forsvarsministeriet, 12 września 2025 [dostęp 2025-09-12].
  42. ↑ Reuters, Denmark to buy $9 billion air defence systems as tensions with Russia grow [online], Reuters, 12 września 2025 [dostęp 2026-04-23].
  43. ↑ Reuters, Thales eyes more SAMP/T deals after Denmark picks European anti-missile system [online], Reuters, 15 września 2025 [dostęp 2026-04-23].
  44. ↑ Reuters, Denmark chooses Europe's Patriot rival for air defence system [online], Reuters, 21 kwietnia 2026 [dostęp 2026-04-23].
  45. ↑ Nathan Gain, Nouvelle année record pour Thales, poussé par le réarmement de l'Europe [online], FOB – Forces Operations Blog, 3 marca 2026 [dostęp 2026-03-04].
  46. ↑ Bartłomiej Kucharski, Nowe informacje na temat duńskiego zamówienia na system SAMP/T [online], ZBiAM, 23 kwietnia 2026 [dostęp 2026-04-24].
  47. ↑ Projet de loi de finances pour 2016 - Mission Défense - Programme 146 - Équipement des forces [online], performance-publique.budget.gouv.fr [dostęp 2026-04-23].
  48. 1 2 Laurent Lagneau, La base de Luxeuil reçoit son premier système Mamba [online], Zone Militaire, 23 września 2010 [dostęp 2025-05-21].
  49. 1 2 Laurent Lagneau, L'Escadron de défense sol-air "Servance" va être dissous [online], Zone Militaire, 1 października 2013 [dostęp 2025-05-21].
  50. ↑ Nathan Gain, Comment les armées veillent sur le salon du Bourget [online], FOB – Forces Operations Blog, 16 czerwca 2023 [dostęp 2025-05-22].
  51. ↑ Gaétan Powis, Bilan de la protection aérienne des Jeux paralympiques : des interceptions, des drones,... et 2 personnes qui tentaient de livrer illégalement du matériel dans une prison [online], Air et Cosmos, 11 września 2024 [dostęp 2025-05-22].
  52. 1 2 3 4 Laurent Lagneau, L'Italie envisage de donner un second système de défense aérienne SAMP/T à l'Ukraine [online], Zone Militaire, 3 maja 2024 [dostęp 2025-05-24].
  53. ↑ Fabrice Wolf, Les 7 batteries SAMP/T Mamba françaises seront modernisées vers le SAMP/T NG [online], meta-defense.fr, 18 września 2024 [dostęp 2025-05-26].
  54. ↑ Laurent Lagneau, L'armée de l'Air & de l'Espace mettra en œuvre ses premiers systèmes de défense aérienne SAMP/T NG dès 2026 [online], Zone Militaire, 18 września 2024 [dostęp 2025-05-22].
  55. ↑ Laurent Lagneau, L’armée de l’Air & de l’Espace a reçu son premier système de défense aérienne SAMP/T de nouvelle génération [online], Zone Militaire, 27 lutego 2026 [dostęp 2026-02-27].
  56. ↑ Nathan Gain, Des systèmes VL MICA supplémentaires pour le Danemark [online], FOB – Forces Operations Blog, 22 grudnia 2025 [dostęp 2025-12-22].
  57. ↑ Laurent Lagneau, L'escadron de défense sol-air Sancerre a reçu le système Mamba [online], Zone Militaire, 9 grudnia 2011 [dostęp 2025-05-31].
  58. ↑ Nathan Gain, Le premier et les derniers ! [online], FOB – Forces Operations Blog, 14 marca 2012 [dostęp 2025-06-02].
  59. ↑ Laurent Lagneau, L'EDSA 5/950 "Barrois" a réalisé son premier tir opérationnel avec le système Mamba [online], Zone Militaire, 22 maja 2014 [dostęp 2025-06-02].
  60. ↑ Les escadrons de défense sol-air [online], defense-zone.com [dostęp 2025-05-31].
  61. ↑ Aurelio Giansiracusa, Capacità antimissile e difesa aerea avanzata per le Forze Armate Italiane [online], Ares Osservatorio Difesa, 20 października 2021 [dostęp 2025-05-24].
  62. ↑ Ministero della Difesa, 4° Reggimento Artiglieria Controaerei "Peschiera", La Storia [online], Ministero della Difesa [dostęp 2025-05-24].
  63. ↑ Italian Customers [online], Eurosam [dostęp 2025-05-24].
  64. 1 2 Gaétan Powis, Confirmation : l'Italie livrera bien un second système antiaérien SAMP/T à l'Ukraine [online], Air et Cosmos, 4 czerwca 2024 [dostęp 2025-05-24].
  65. ↑ Laurent Lagneau, À son tour, la force aérienne italienne va se doter du système de défense aérienne SAMP/T NG [online], Zone Militaire, 19 lipca 2023 [dostęp 2025-05-24].
  66. ↑ Laurent Lagneau, L'armée italienne va muscler ses capacités de défense aérienne avec quatre systèmes SAMP/T NG de plus [online], Zone Militaire, 4 lutego 2024 [dostęp 2025-05-24].
  67. ↑ Łukasz Pacholski, Włosi rozpoczynają dostawy nowych systemów obrony przeciwlotniczej [online], ZBiAM, 26 stycznia 2026 [dostęp 2026-04-24].
  68. ↑ Guillaume Steuer, Singapour commande l'Aster 30 de MBDA [online], Air et Cosmos, 16 września 2013 [dostęp 2026-04-23] [zarchiwizowane z adresu 2013-09-27].
  69. 1 2 Arms transfer database [online], SIPRI [dostęp 2025-05-22].
  70. 1 2 Nathan Gain, Singapour déploie l'Aster 30 de MBDA [online], FOB – Forces Operations Blog, 6 marca 2018 [dostęp 2025-05-22].
  71. ↑ Aster 30 SAMP/T: What’s the hype about [online], Coffee and Bullets, 14 sierpnia 2019 [dostęp 2025-05-22].
  72. ↑ Nathan Gain, Paris et Rome s'accordent sur l'envoi de SAMP/T en Ukraine [online], FOB – Forces Operations Blog, 14 grudnia 2022 [dostęp 2025-05-24].
  73. 1 2 Nathan Gain, La batterie SAMP/T franco-italienne partiellement livrée à l'Ukraine [online], FOB – Forces Operations Blog, 16 maja 2023 [dostęp 2025-05-24].
  74. ↑ Nathan Gain, Ukraine : des appels du pied pour plus de SAMP/T [online], FOB – Forces Operations Blog, 19 kwietnia 2024 [dostęp 2025-05-24].
  75. ↑ Gaétan Powis, Quels systèmes ont été présentés au président ukrainien Volodymyr Zelensky ? Rafale, SAMP/T, AASM,… [online], Air et Cosmos, 17 listopada 2025 [dostęp 2025-12-22].
  76. ↑ Pierre Sauveton, Ukraine : la France pourrait livrer huit systèmes SAMP/T NG [online], OpexNews, 17 listopada 2025 [dostęp 2025-12-22].
  77. ↑ Sania Kozatskyi, France to Deliver First Next-Generation SAMP/T Air Defense System to Ukraine in 2026 [online], Militarnyi, 23 grudnia 2025 [dostęp 2025-12-31].
  78. ↑ Guerre en Ukraine: Volodymyr Zelensky dit qu'il va "tester" cette année un nouveau système de défense aérienne livré par la France [online], BFMTV, 15 marca 2026.
  79. ↑ Konkurent Patriota w ogniu. Ile potrafi europejska tarcza? [online], Defence24, 5 lipca 2025 [dostęp 2026-04-24].
  80. ↑ Arabie saoudite : Face au coût des missiles Patriot américains, Riyad s'intéresse aux systèmes sol-air européens [online], Intelligence Online, 26 kwietnia 2024 [dostęp 2025-05-24].
  81. ↑ Fabrice Wolf, SAMP/T Mamba vs Patriot PAC-3 en Arabie Saoudite ? C'est effectivement possible... [online], meta-defense.fr, 26 kwietnia 2024 [dostęp 2025-05-24].
  82. ↑ Laurent Lagneau, La France aurait proposé le système de défense aérienne SAMP/T NG au Bangladesh [online], Zone Militaire, 26 grudnia 2025 [dostęp 2025-12-26].
  83. ↑ Laurent Lagneau, La Belgique aurait choisi le SAMP/T NG franco-italien pour sa défense aérienne [online], Zone Militaire, 29 października 2024 [dostęp 2025-05-24].
  84. ↑ Michel Cabirol, Europe : Opération séduction de Paris et Rome en faveur du SAMP/T (défense sol-air) [online], La Tribune, 18 lipca 2024 [dostęp 2025-05-24].
  85. ↑ Laurent Lagneau, La Croatie veut acquérir 30 CAESAr et un système de défense aérienne SAMP/T [online], Zone Militaire, 26 marca 2025 [dostęp 2025-05-25].
  86. ↑ Laurent Lagneau, L'Estonie va évaluer les systèmes de défense aérienne SAMP/T NG, Patriot et Fronde de David [online], Zone Militaire, 8 kwietnia 2025 [dostęp 2025-05-25].
  87. ↑ Matthieu Fauroux, MBDA et Thales poussent leurs pions en Europe face au Patriot américain [online], La Lettre, 15 grudnia 2025 [dostęp 2026-01-28].
  88. ↑ Exigences fixées pour le nouvel avion de combat et le système sol-air ! [online], 24 heures [dostęp 2018-04-03].
  89. 1 2 Air2030, le Samp/T et le Patriot en course! [online], 24 heures [dostęp 2019-12-10].
  90. ↑ La Suisse opte pour le système Patriot ! [online], 24 heures, 30 czerwca 2021 [dostęp 2022-09-27].
  91. ↑ Nathan Gain, Une nouvelle carte à jouer en Suisse pour le SAMP/T NG [online], FOB – Forces Operations Blog, 7 marca 2026 [dostęp 2026-03-11].
  92. ↑ La Suisse envisage une alternative européenne aux missiles Patriot [online], RTS, 16 lutego 2026 [dostęp 2026-03-04].
  93. ↑ Laurent Lagneau, La Turquie discute avec la France pour un possible achat du système de défense aérienne SAMP/T [online], Zone Militaire, 8 września 2014 [dostęp 2025-05-25].
  94. ↑ Laurent Lagneau, La Turquie veut coopérer avec le consortium franco-italien Eurosam pour sa défense aérienne [online], Zone Militaire, 17 lipca 2017 [dostęp 2025-05-25].
  95. ↑ Laurent Lagneau, La Turquie a signé un contrat portant sur l'achat du système de défense aérienne russe S-400 [online], Zone Militaire, 12 września 2017 [dostęp 2025-05-25].
  96. ↑ Pierre Sauveton, Sous pression iranienne, la Turquie repart à la chasse au SAMP/T [online], OpexNews, 10 kwietnia 2026 [dostęp 2026-04-11].
  97. ↑ Laurent Lagneau, Eurosam et Raytheon en finale pour doter la défense aérienne polonaise de capacités antimissiles [online], Zone Militaire, 1 lipca 2014 [dostęp 2025-05-24].
  98. ↑ Michel Cabirol, Pologne : Airbus Helicopters rit, MBDA/Thales pleurent [online], La Tribune, 21 kwietnia 2015 [dostęp 2025-05-24].
  99. ↑ Przegląd Sił Zbrojnych nr 5/2014 [pdf] [online], Wojskowy Instytut Wydawniczy, 2014, s. 32 [dostęp 2026-04-24].
  100. ↑ Dariusz Jasiński, Modernizacja techniczna w Siłach Zbrojnych Rzeczpospolitej i w Siłach Zbrojnych Federacji Rosyjskiej, „O Bezpieczeństwie i Obronności” (1(4)), 2018, s. 170 [dostęp 2026-04-24].
  101. ↑ Laurent Lagneau, La Suède choisit le système de défense aérienne américain Patriot aux dépens du SAMP/T [online], Zone Militaire, 9 listopada 2017 [dostęp 2025-05-24].
  102. ↑ Laurent Lagneau, Pour la première fois, les forces françaises déploient le système de défense aérienne "Mamba" en Jordanie [online], Zone Militaire, 1 września 2021 [dostęp 2025-05-21].
  103. ↑ Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego, Renforcement des capacités de défense aérienne de la Turquie [pdf] [online], NATO, lipiec 2016 [dostęp 2025-05-23].
  104. ↑ Laurent Lagneau, Otan : L'armée de l'Air et de l'Espace va déployer un système de défense aérienne MAMBA en Roumanie [online], Zone Militaire, 19 maja 2022 [dostęp 2025-05-21].
  105. ↑ Armée française – Opérations militaires, [ROUMANIE] Déploiement d'un système de défense sol-air : le MAMBA [online], YouTube, 19 maja 2022 [dostęp 2025-05-21].
  106. ↑ Ministère des Armées, AIGLE – Le système MAMBA participe à des exercices de défense aérienne [online], Ministère des Armées, 12 września 2024 [dostęp 2025-05-21].
  107. ↑ Allied Air Command Public Affairs Office, Italian surface-based air defence system fully operational in Slovakia [online], Allied Air Command, 6 kwietnia 2023 [dostęp 2025-05-23].
  108. ↑ Ministero della Difesa, Defence Ministry: The SAMP-T battery returns to Italy at the end of the mission in Slovakia [online], Ministero della Difesa, 3 marca 2024 [dostęp 2025-05-23].
  109. ↑ Italy Deploys SAMP/T Air Defense Systems to Lithuania as Part of NATO’s Rotational Defense Model [online], Overt Defense, 26 lutego 2025 [dostęp 2025-05-23].
  110. ↑ Guerre en Ukraine : un système de défense sol-air de fabrication franco-italienne livré à Kiev, annonce Emmanuel Macron [online], Franceinfo, 19 czerwca 2023 [dostęp 2025-05-21].
  111. ↑ Xavier Vavasseur, First test firing of new French-Italian ASTER 30 B1 NT surface to air missile [online], Naval News, 9 października 2024 [dostęp 2024-10-09].
  112. ↑ Un missile SAMP/T vient d'abattre son premier avion russe [online], Raids Aviation Magazine, 15 marca 2025 [dostęp 2025-05-21].
  113. ↑ Maciej Szopa, Europejski system zestrzelił „swojego Su” [online], Defence24, 12 marca 2025 [dostęp 2026-04-25].
  114. ↑ L'équipe Français.es, La Russie affirme avoir détruit le premier système de défense aérienne français SAMP/T en Ukraine [online], Français.es, 24 stycznia 2024 [dostęp 2025-05-24] [zarchiwizowane z adresu 2024-11-06].
  115. ↑ Fabrice Wolf, Le SAMP/T accusé de performances inférieures au Patriot en Ukraine par la presse US [online], meta-defense.fr, 12 marca 2025 [dostęp 2025-05-21].
  116. ↑ Laurent Lagneau, Ukraine : Le système franco-italien SAMP/T "marche mieux" que le Patriot, selon le général Mandon [online], Zone Militaire, 5 listopada 2025 [dostęp 2025-11-07].
  117. ↑ France ground vehicles - War Thunder Wiki [online], War Thunder Wiki [dostęp 2025-09-27].
  118. ↑ Italy ground vehicles - War Thunder Wiki [online], War Thunder Wiki [dostęp 2025-09-27].

Bibliografia