Szelit

Szelit
	Właściwości chemiczne i fizyczne
Inne nazwy	scheelit
Skład chemiczny	CaWO4 – wolframian wapnia
Twardość w skali Mohsa	4,5-5
Przełam	nierówny, muszlowy
Łupliwość	wyraźna, dobra
Pokrój kryształu	izometryczny, bipiramidalny, tabliczkowy
Układ krystalograficzny	tetragonalny
Właściwości mechaniczne	kruchy
Gęstość	5,9-6,1 g/cm³
	Właściwości optyczne
Barwa	biała, szara, żółtawa, brunatna, pomarańczowa, czerwonawa, różowa, fioletowa, zielonkawa, niebieska, brązowa czarna bywa bezbarwny
Rysa	biała
Połysk	szklisty, tłusty, diamentowy
Współczynnik załamania	1,918 - 1,937 (jednoosiowy)
Inne	dyspersja: słaba do silnej dwójłomność: 0.0160 - 0.0170 pleochroizm: brak
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Hasło w Wikisłowniku

Szelit (lub scheelit) – minerał z gromady wolframianów (wolframian wapnia). Jest minerałem rzadkim. Nazwa minerału pochodzi od nazwiska szwedzkiego chemika Carla Scheelego, który odkrył, że jest to sól kwasu wolframowego.

Właściwości

Tworzy kryształy izometryczne, narosłe lub tabliczkowe. Zwykle krystalizuje jako podwójna piramida tetragonalna, czasami zbliżony do oktaedru. Często wykazuje ukośne zbrużdżenia. Występuje w skupieniach zbitych, druzowych, zbitych wrosłych, ziarnistych, masywnych, impregnacji i jako naskorupienia. Jest nieprzezroczysty, przeświecający lub przezroczysty; izostrukturalny z wulfenitem. Często tworzy roztwór stały z powellitem o nazwie seyrigit. Tworzy zbliźniaczenia.

Pod wpływem promieni katodowych świeci na niebiesko. Rozpuszczalny w mocnych kwasach.

Występowanie

Powstaje w wyniku procesów magmowych i występuje w utworach pegmatytowych, pneumatoliticznych oraz hydrotermalnych, między innymi jako składnik żył kwarcowych. Obecny jest także w skałach metamorficznych ukształtowanych warunkami kontaktowymi (skarn) oraz kontaktowo-metasomatycznymi (grejzen), a dodatkowo w utworach metamorfizmu regionalnego, żyłach typu alpejskiego i niektórych aluwiach rzecznych. Występuje w paragenezie z wolframitem, kasyterytem, pirytem, dolomitem, molibdenitem, topazem, fluorytem, kwarcem, ferberytem, berylem, schorlem, muskowitem i hübnerytem.

Miejsca występowania:

Na świecie: USA (Nevada, Kalifornia, Arizona i Connecticut), Malezja, Boliwia, Chiny, Birma, Japonia, Korea, Meksyk, Brazylia, Namibia, Maroko, Kenia, Francja, Włochy, Rosja, Czechy, Niemcy, Austria, Australia.

W Polsce: stwierdzony na Śnieżce (Karkonosze), w Szklarskiej Porębie, Górach Izerskich, na Pogórzu Izerskim, Rudawach Janowickich oraz w Małopolsce.

Zastosowanie

ważna ruda wolframu,
poszukiwany okaz kolekcjonerski,
część okazów wykorzystywana jest w jubilerstwie.

Przypisy

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Jan Parafiniuk: Atlas Minerałów. Multico Oficyna Wydawnicza, 2019, s. 200. ISBN 978-83-7073-845-7.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Eligiusz Szełęg: Minerały i skały Polski. Multico Oficyna Wydawnicza, 2023, s. 186. ISBN 978-83-7073-816-7.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Jerzy Żaba: Ilustrowana encyklopedia skał i minerałów. Wydawnictwa Videograf SA, 2024, s. 387. ISBN 978-83-8293-231-7.
1 2 3 4 Scheelite.
↑ Słownik wyrazów obcych, Wydawnictwo Naukowe PWN
1 2 3 Rupert Hochleitner: Minerały, kamienie szlachetne skały. Multico Oficyna Wydawnicza, 2022, s. 272. ISBN 978-83-7073-816-7.
↑ szelit, [w:] Encyklopedia techniki. Chemia, WładysławW. Gajewski (red.), Warszawa: Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 1965, OCLC 33835352 .
1 2 3 Scheelite, [w:] Mindat.org [online], Hudson Institute of Mineralogy [dostęp 2025-02-19] (ang.).

Bibliografia

Guillermo GoldG.G. Gormaz Guillermo GoldG.G., Jordi JubanyJ.J. Casanovas Jordi JubanyJ.J., Atlas mineralogii, Warszawa: Wiedza i Życie, 1992, ISBN 83-85231-10-2 .
OlafO. Medenbach OlafO., CorneliaC. Sussieck-Fornefeld CorneliaC., Minerały, Warszawa: Świat Książki, 1996, ISBN 83-7129-194-9 .
J. Parafiniuk: Minerały systematyczny katalog 2004, Tow. Geolog. "Spirifer" Warszawa 2005

Linki zewnętrzne

Scheelite, [w:] Mindat.org [online], Hudson Institute of Mineralogy [dostęp 2025-02-19] (ang.).
Scheelite, [w:] WebMineral.com [online] [dostęp 2025-02-19] (ang.).

[nazwa2-1] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Jan Parafiniuk: Atlas Minerałów. Multico Oficyna Wydawnicza, 2019, s. 200. ISBN 978-83-7073-845-7.

[nazwa1-2] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Eligiusz Szełęg: Minerały i skały Polski. Multico Oficyna Wydawnicza, 2023, s. 186. ISBN 978-83-7073-816-7.

[nazwa5-3] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Jerzy Żaba: Ilustrowana encyklopedia skał i minerałów. Wydawnictwa Videograf SA, 2024, s. 387. ISBN 978-83-8293-231-7.

[strona1-4] 1 2 3 4 Scheelite.

[5] Słownik wyrazów obcych, Wydawnictwo Naukowe PWN

[nazwa4-6] 1 2 3 Rupert Hochleitner: Minerały, kamienie szlachetne skały. Multico Oficyna Wydawnicza, 2022, s. 272. ISBN 978-83-7073-816-7.

[Encyklopedia-7] szelit, [w:] Encyklopedia techniki. Chemia, WładysławW. Gajewski (red.), Warszawa: Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 1965, OCLC 33835352 .

[:0-8] 1 2 3 Scheelite, [w:] Mindat.org [online], Hudson Institute of Mineralogy [dostęp 2025-02-19] (ang.).