Tanzanit

Tanzanit
	Właściwości chemiczne i fizyczne
Skład chemiczny	Ca2Al3(SiO4)3OH
Twardość w skali Mohsa	6,5-7
Przełam	nierówny
Łupliwość	doskonała
Pokrój kryształu	pryzmatyczny, masywny, kolumnowy
Układ krystalograficzny	rombowy, dwupiramidalny
Właściwości mechaniczne	kruchy
Gęstość	3,35 g/cm³
	Właściwości optyczne
Barwa	niebieska, niebieskofioletowa i fioletowa, czasami brązowa, bladoszara, żółta, brunatna, bezbarwna, zielona, różowa
Rysa	biała
Połysk	szklisty, perłowy
Współczynnik załamania	1.692 - 1.700 (dwuosiowy)
Inne	dyspersja: 0,019 dwójłomność: 0.009
	Multimedia w Wikimedia Commons

Tanzanit (Tanganit) – przezroczysta, niebieska w odcieniach do fioletowej gemmologiczna odmiana zoisytu. Nieprawidłowo nazywany „szafirem Meru” – pierwsi jego odkrywcy mylnie uznali go za szafir.

Nazwa pochodząca od Tanzanii, gdzie minerał ten został odkryty, została wprowadzona przez firmę jubilerską Tiffany z Nowego Jorku.

Do gemmologii został wprowadzony dopiero w 1967 r. przez hinduskiego poszukiwacza drogich kamieni Manuela de Souza. Kamień stał się znany przede wszystkim dzięki biżuterii noszonej przez Elizabeth Taylor.

Charakterystyka

Właściwości

Tworzy kryształy o pokroju słupkowym z wyraźnym pionowym prążkowaniem. Zawiera domieszki wanadu, strontu, chromu. Niektóre okazy po oszlifowaniu wykazują efekt kociego oka.

Niebieską barwę zawdzięcza śladowym ilościom jonów wanadu. Naturalne kryształy są często brązowe lub bladoszare. W celu zmiany barwy na niebieską lub zwiększenia jej intensywności, kryształy są wygrzewane w temperaturze 400–500 °C. Nasilenie niebieskiej barwy związane jest z utlenianiem jonów V³⁺ do V⁴⁺. Większość tanzanitów oferowanych handlowo zostało poddanych tego typu obróbce cieplnej. Naturalne pochodzenie barwy można rozpoznać po czerwonym odcieniu widocznym wzdłuż jednej z osi. Nie tworzy kryształów bliźniaczych.

Pleochroizm: bardzo silny, dichroizm niebiesko-fioletowy; trichroizm niebiesko-fioletowo-czerwonawy. Pleochroizm zanika podczas wygrzewania.

Istnieje możliwość pomylenia z ametystem, kordierytem, lazulitem, szafirem, spinelem i syntetycznym korundem. Znane są też imitacje tanzanitu.

Występowanie i miejsce występowania

Spotykany w żyłach pegmatytowo-hydrotermalnych w gnejsach. Współwystępuje przede wszystkim z grafitem, prehnitem, kalcytem, diopsydem i kwarcem.

Występuje w Tanzanii – Gerevi Hills (Merelani Hills - rejon Arusza i Moshi). Stwierdzony także w Chinach.

Galeria

Zdjęcie tej samej próbki tanzanitu oglądanej wzdłuż różnych osi kryształów. Różne barwy są wynikiem pleochroizmu tego minerału
szlifowany okaz tanzanitu
Okaz na kalcycie z Merelani Hills
różowy okaz z Tazanii

Zastosowanie

do wyrobu wszystkich typów biżuterii.
jest bardzo rzadkim i wyjątkowo atrakcyjnym kamieniem jubilerskim.
kamień kolekcjonerski.
przezroczyste okazy szlifowane są fasetkowo.

Przypisy

1 2 3 4 5 6 7 8 9 Tanzanite.
1 2 3 4 5 6 Tanzanite, [w:] Mindat.org [online], Hudson Institute of Mineralogy [dostęp 2020-06-25] (ang.).
1 2 Zoisite, [w:] WebMineral.com [online] [dostęp 2020-06-25] (ang.).
1 2 3 4 5 6 7 8 Jerzy Żaba: Ilustrowana encyklopedia skał i minerałów. Wydawnictwa Videograf SA, 2024, s. 443. ISBN 978-83-8293-231-7.
1 2 3 4 5 6 Tanzanite [online], geology.com (ang.).
1 2 3 Tanzanite [online], www.mindat.org [dostęp 2025-02-17] .

Bibliografia

W. Heflik, L. Natkaniec-Nowak: Zarys Gemmologii, Wyd. AGH 1996
C. Hall: Klejnoty, Kamienie szlachetne i ozdobne, Wyd. Wiedza i Życie 1996 r.
W. Schuman: Kamienie szlachetne i ozdobne, Wyd. „Alma-Press” 2004 r.

[’’strona1’’-1] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Tanzanite.

[Mindat-2] 1 2 3 4 5 6 Tanzanite, [w:] Mindat.org [online], Hudson Institute of Mineralogy [dostęp 2020-06-25] (ang.).

[WebMineral-3] 1 2 Zoisite, [w:] WebMineral.com [online] [dostęp 2020-06-25] (ang.).

[’’nazwa5’’-4] 1 2 3 4 5 6 7 8 Jerzy Żaba: Ilustrowana encyklopedia skał i minerałów. Wydawnictwa Videograf SA, 2024, s. 443. ISBN 978-83-8293-231-7.

[geology-5] 1 2 3 4 5 6 Tanzanite [online], geology.com (ang.).

[:0-6] 1 2 3 Tanzanite [online], www.mindat.org [dostęp 2025-02-17] .