Tatarak zwyczajny | |
| Systematyka | |
| Domena | |
|---|---|
| Królestwo | |
| Podkrólestwo | |
| Nadgromada | |
| Gromada | |
| Podgromada | |
| Nadklasa | |
| Klasa | |
| Nadrząd | |
| Rząd |
tatarakowce |
| Nazwa systematyczna | |
| Acorales Reveal Phytologia 79: 72. 29 Apr 1996 | |
| Typ nomenklatoryczny | |
|
Acorus calamus L. | |
| Zasięg | |
Tatarakowce (Acorales Reveal) – monotypowy rząd roślin zielnych zawierający jedną rodzinę – tatarakowate (Acoraceae Martinov) i jeden rodzaj – tatarak (Acorus L.). W obrębie rodzaju Acorus wyróżnia się w zależności od ujęcia taksonomicznego od 2 do 6 gatunków. Zasięg geograficzny obejmuje półkulę północną z wyjątkiem obszarów arktycznych i suchych, w tropikalnej Azji tataraki rosną w wyższych położeniach górskich. W Polsce jedynym przedstawicielem jest tatarak zwyczajny (Acorus calamus), będący tu częstym kenofitem.
W budowie anatomicznej rośliny wyróżniają się występowaniem pokrytych śluzem łusek śródpochwowych w kątach liści, zalążkiem ortotropowym, obfitym bielmem i obecnością idioblastów z olejkami eterycznymi.
Dawniej rodzaj tatarak (Acorus) włączany był do rodziny obrazkowatych (Araceae) z rzędu obrazkowców i tak m.in. przedstawiano jego pozycję w systemie Cronquista jeszcze w 1981. Dowody znacznej odrębności tej grupy roślin opublikowane zostały w 1987 i od tego czasu tatarak jest wyodrębniany w randze odrębnej rodziny i rzędu (aczkolwiek po raz pierwszy propozycja wyodrębnienia rodziny Acoraceae wraz z jej opisem ukazała się już w 1820). Rodzina tatarakowatych i rząd tatarakowców uwzględnia system Takhtajana od wersji z roku 1997 i system APG I z 1998. System APG II (2003), APG III (2009), APG IV (2016) i APG V (2026) przedstawiają tatarakowce jako klad bazalny jednoliściennych, tj. jako grupę siostrzaną wobec wszystkich jednoliściennych. Cechami świadczącymi o odrębności tatarakowców są: unifacjalne liście, dwa rozdzielne systemy naczyń w szypułce, brak rafidów, obecność włosków w okienku (mikropyle) zalążka, specyficzne olejki eteryczne. Pozycja filogenetyczna tatarakowców potwierdzona została także badaniami genetycznymi, aczkolwiek badania z 2016 wykazały prawdopodobną pozycję siostrzaną tatarakowatych względem większości rodzin żabieńcowców Alismatales, po wyłączeniu bazalnych obrazkowatych Araceae i kosatkowatych Tofieldiaceae.
Skamieniałości tych roślin są bardzo słabo znane. Pyłek prawdopodobnie przodków tataraku zidentyfikowany został w skałach z przełomu barremu i aptu z kredy wczesnej z Portugalii. Skamieniałości tataraku z kenozoiku znane są z Ameryki Północnej.
| ← |
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Byliny występujące na bagnistych brzegach wód, na mokradłach oraz na glebach mineralnych i skalistych wzdłuż brzegów strumieni. Sposób zapylenia kwiatów nie jest dobrze poznany, ale lepki pyłek świadczy o prawdopodobnym udziale owadów. Nasiona rozsiewane są przez wodę. Rośliny rozprzestrzeniają się łatwo wzdłuż cieków za pomocą kawałków kłączy. W szczególności w taki wegetatywny sposób rozprzestrzenia się triploidalny tatarak zwyczajny (Acorus calamus). Podstawowa liczba chromosomów x=12.
Oba gatunki tataraku używane są w nasadzeniach przy oczkach wodnych jako rośliny ozdobne. Przede wszystkim jednak kłącza (w mniejszym stopniu liście) tych roślin wykorzystywane były od najdawniejszych czasów w celach leczniczych, ceremonialnych, kosmetycznych oraz do aromatyzowania potraw, win i tytoniu.