Wavellit

Wavellit

Wawellit o roz. 4,5 x 4,2 x 3,6 cm
Właściwości chemiczne i fizyczne
Skład chemiczny	Al3[(OH)3/(PO4)2]*5H2O (uwodniony fosforan glinu)
Twardość w skali Mohsa	3,5–4
Przełam	nierówny, muszlowy, półmuszlowy
Łupliwość	dobra, doskonała wg {101}, wyraźna wg {010}
Pokrój kryształu	igiełkowy, drobnoigiełkowy, słupkowy, pręcikowy
Układ krystalograficzny	rombowy, jednoskośny
Klasa krystalograficzna	dwupiramidalna
Właściwości mechaniczne	kruchy
Gęstość	2,3–2,4 g/cm³
Właściwości optyczne
Barwa	biała, jasnoszara, zielona, niebieskawa, brunatno-czarna, żółta; bezbarwny, brązowa, niebieskawozielona, różowa, czerwona, brunatna
Rysa	biała
Połysk	szklisty, jedwabisty, perłowy, tłusty
Współczynnik załamania	1,518–1,561 (dwuosiowy)
Inne	dwójłomność: 0,026 dyspersja (optyka): słaba pleochroizm: słaby; X= zielonawy Z= żółtawy
Dodatkowe dane
Klasyfikacja Strunza	8.DC.50
Multimedia w Wikimedia Commons

Wavellit (wawelit) – minerał z gromady fosforanów, klasy fosforanów uwodnionych. Należy do grupy minerałów rzadkich, rozpowszechniony jest tylko w niektórych rejonach Ziemi.

Nazwa pochodzi od nazwiska angielskiego lekarza i fizyka Williama Wavella odkrywcy tegoż minerału, który znalazł go w miejscowości Barnstaple w 1800 roku.

Właściwości

Krystalizuje w układzie rombowym. Minerał ten tworzy kryształy o pokroju słupkowym, pręcikowym, igiełkowym. Występuje w skupieniach promienistych, groniastych, sferolitycznych, nerkowatych, kulistych, kolistych, rozetowych, włóknistych. Tworzy nacieki, żyłki, stalaktyty, naskorupienia. Jest kruchy, przezroczysty lub przeświecający rozpuszcza się w kwasie solnym.

Występowanie

Minerał hydrotermalny niskich temperatur a także strefy procesów hipergenicznych (minerał strefy wietrzenia). Występuje w szczelinach i spoinach warstwowych łupków krzemionkowych, piaskowca, wapienia, w żyłach kruszcowych np. kasyterytu, w niektórych utworach magmowych, złożach fosforytów. Rzadziej w szczelinach skał metamorficznych (m.in. w łupkach łyszczykowych, kwarcytowych i diopsydowych). Niekiedy w wietrzejących granitach. Najczęściej współwystępuje z takimi minerałami jak: strengit, turkus, kakosen, crandallit, kwarc, kalcyt, waryscyt, afmit, hematyt, goethyt, limonit, piroluzyt.

Miejsca występowania:

• Na świecie: Niemcy – Bawaria, Saksonia, Hesja; Wielka Brytania – Kornwalia, Devonshire; USA – Floryda, Arkansas, Pensylwania; Brazylia, Czechy – Zbiroh, Zeleznik; Boliwia.

• W Polsce: znaleziony w Górach Świętokrzyskich w jednostce łysogórskiej w spękaniach późno kambryjskich piaskowców kwarcytowych (arenitach kwarcowych o cemencie kwarcowym regeneracyjnym) budujących wzgórza w rejonie Barczy. Przypuszczalny źródłem jonów fosforanowych mogły być fosforanowe pancerze trylobitów, których ślady bytności zachowały się w postaci licznych skamieniałości śladowych Cruziana (d’Orbigny, 1842) na stropach ławic piaskowców (ślady pełzania trylobitów po dnie morskim)^{[potrzebny przypis]}. Ponadto na Dolnym Śląsku (w szczelinach łupków diopsydowych) koło Strzelina, w łupkach łyszczykowych w Brodziszowie koło Ząbkowic Śląskich i w łupkach kwarcytowych w Pustkowie Wilczkowskim.

Zastosowanie

• ma znaczenie kolekcjonerskie (minerał poszukiwany i wyjątkowo cenny)
• większe nagromadzenia wykorzystywane są do produkcji nawozów fosforowych
• wykorzystywany do produkcji zapałek

Galeria

• 
  w towarzystwie waryscytu z kopalni Wiśniówka w Górach Świętokrzyskich
• 
  intensywnie zielony w postaci kulistej z Arkansas
• 
  okaz z Boliwii

Przypisy

Bibliografia

• J. Parafiniuk: Minerały systematyczny katalog 2004, TG ”Spirifer” W-wa 2005
• A. Bolewski, A. Manecki: Mineralogia szczegółowa, Wyd. PAE W-wa 1993
• W. Schumann: Minerały świata, O. Wyd. ”Alma – Press” 2003

Linki zewnętrzne

• artykuł o wawellicie na stronie Webmineral.com (ang.)
• artykuł o wawellicie na stronie Mindat.org (ang.)