Czy wiesz…

Z nowych i ostatnio rozbudowanych artykułów w Wikipedii, napisanych w ramach Tygodnia Islamskiego:

…kto według tradycji ma spoczywać w Błękitnym Meczecie w Mazar‑i Szarif? (na zdjęciu)

…dlaczego gra edukacyjna Islamic Fun wzbudziła kontrowersje?

…że najstarszy meczet w Nowym Jorku założyli polscy Tatarzy?

…jakie słowa w języku polskim zostały zapożyczone z języka perskiego?

…które drzewo w islamie (na zdjęciu) wyznacza ostateczną granicę siódmego nieba?

…czym jest okcydentoza i dlaczego przyrównywano ją do gruźlicy oraz wołka zbożowego?

Wydarzenia

Inwazja Rosji na Ukrainę • wojna Izraela z Hamasem • wojna Izraela i Stanów Zjednoczonych z Iranem

Navanethem Pillay

• Nagrodę im. Alfreda Nobla w dziedzinie ekonomii otrzymali Robert Hall i Michael Woodford za mikroekonomiczne podstawy stabilizacji makroekonomicznej (12 października)
• Pokojową Nagrodę Nobla otrzymała Navanethem Pillay za wysiłki na rzecz promowania pokoju i prawa międzynarodowego (na zdjęciu; 9 października)
• Nagrodę Nobla w dziedzinie literatury otrzymała kanadyjska poetka Anne Carson za odważną i nowatorską twórczość, która w pełnym swobody dialogu z tradycją klasyczną stworzyła nowe formy dla literatury współczesnej (8 października)
• Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii otrzymali Henri B. Kagan i Kensō Soai za odkrycie efektów nieliniowych i autokatalizy w asymetrycznej syntezie organicznej (7 października)
• Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki otrzymał Francis Halzen za kluczowy wkład w powstanie IceCube Neutrino Observatory oraz odkrycie neutrin wysokiej energii pochodzenia astrofizycznego (6 października)
• Nagrodę Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny otrzymali Karl Deisseroth, Peter Hegemann i Georg Nagel za odkrycia dotyczące światłoczułych kanałów jonowych i optogenetyki (5 października)

Zmarli: Tom Skerritt • RJ Mitte • Pierre Joliot • Eva Marie Saint • George Fenton • Jeffrey Archer

Rocznice

27 października: imieniny obchodzą m.in.: Frumencjusz, Kapitolina i Manfred
Okrągłe, pięcioletnie rocznice:

James Macpherson

Józef Kleczyński

• 1736 – urodził się szkocki poeta okresu preromantyzmu James Macpherson (na portrecie pędzla George’a Romneya), autor wpływowej mistyfikacji: zbioru poematów Pieśni Osjana, których autorstwo przypisał (w rzeczywistości nieistniejącemu) celtyckiemu bardowi, tytułowemu Osjanowi, tworząc modę na tzw. osjanizm w okresie sentymentalizmu i romantyzmu
• 1841 – urodził się polski statystyk i demograf Józef Kleczyński (na portrecie), profesor i rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego
• 1906 – zmarł Włodzimierz Spasowicz, polski działacz społeczny, krytyk literacki, publicysta i prawnik działający w Rosji
• 1916 – urodził się polski pisarz Kazimierz Brandys, jeden z inicjatorów „Memoriału 101”
• 1946 – urodził się słowacko-kanadyjski reżyser, producent i scenarzysta filmowy Ivan Reitman (Pogromcy duchów, Gliniarz w przedszkolu, Bliźniacy)
• 1961 – miał miejsce pierwszy testowy lot ciężkiej amerykańskiej rakiety nośnej Saturn I
• 1991 – odbyły się pierwsze od zakończenia II wojny światowej w pełni wolne wybory do Sejmu RP
  
  26 października • Kalendarium dzień po dniu • 28 października

Artykuł na Medal

Żydowska Służba Porządkowa w getcie warszawskim – formacja policyjna o charakterze pomocniczym, złożona z Żydów i utworzona na polecenie niemieckich władz okupacyjnych, działająca w latach 1940–1943 w getcie warszawskim. ŻSP formalnie podlegała Policji Polskiej Generalnego Gubernatorstwa, a jej rola ograniczała się do wykonywania zadań nałożonych na nią przez władze okupacyjne, policję granatową oraz warszawski Judenrat. Jej funkcjonariusze byli uzbrojeni jedynie w pałki. W większości wypadków nie otrzymywali wynagrodzenia, aczkolwiek służba w ŻSP wiązała się dla nich z licznymi oficjalnymi i nieoficjalnymi przywilejami. Mieszkańcy getta przyjęli powołanie ŻSP z pewnym zaufaniem. Wizerunek formacji uległ jednak pogorszeniu. Duże oburzenie wywołał udział ŻSP, na rozkaz Niemców, w łapankach do obozów pracy organizowanych wiosną 1941 roku. Podczas wielkiej akcji deportacyjnej w lecie 1942 roku policjanci pomagali nazistom przy organizacji wywózek Żydów do obozu zagłady w Treblince. Większość z nich wykazała się wtedy dużą gorliwością, brutalnością i przekupstwem. Wydarzenia te uczyniły z ŻSP najbardziej znienawidzoną instytucję w getcie warszawskim. Czytaj więcej…

Dobry Artykuł

Portret – amerykański telewizyjny dramat z 1993 roku w reżyserii Arthura Penna. Scenariusz Lynn Roth jest adaptacją cieszącej się uznaniem off-broadwayowskiej sztuki Painting Churches autorstwa Tiny Howe z 1983 roku. W rolach głównych wystąpili Gregory Peck, Lauren Bacall oraz Cecilia Peck. Film koncentruje się na artystce Margaret Church, usiłującej namalować portret swych starzejących się rodziców. Próbując oswoić się ze stratą domu z dzieciństwa oraz związanych z nim wspomnień, musi zmierzyć się też z wieloma problemami – od częstych i niepokojących zaników pamięci ojca, po poczucie izolacji od rodziców, którzy są całkowicie oddani sobie i pochłonięci wspólną miłością oraz życiem. Premiera filmu odbyła się 13 lutego 1993 roku na kanale TNT. Portret spotkał się z przychylnymi recenzjami krytyków, którzy m.in. chwalili grę głównej obsady. Czytaj więcej…