Darende

Darende
İlçe
Darende'nin Malatya'daki konumu
Darende'nin Malatya'daki konumu

İlçe sınırları haritası
Koordinatlar: 38°33′23″N 37°29′37″E / 38.5564°K 37.4936°D / 38.5564; 37.4936
ÜlkeTürkiye
İlMalatya
Coğrafi bölgeDoğu Anadolu Bölgesi
İdare
 • KaymakamŞeref Gülyer
 • Belediye başkanıAlican Bozkurt (AK Parti)
Yüzölçümü
 • Toplam1.482 km²
Rakım1.032 m
Nüfus
 (2018)
 • Toplam29.045
 • Kır
-
 • Şehir
25.647
Zaman dilimiUTC+03.00 (TSİ)
Posta kodu44700
İl alan kodu422
İl plaka kodu44

Darende (Türkçe telaffuz: [daɾændæ]), Malatya ilinin bir ilçesi. İlçe merkezi, Malatya kentinin 74 km (46 mil) kuzeybatısında, Sivas'ın 140 km (87 mil) güneyinde ve Kayseri'nin 117 km (110 mil) doğusunda yer alır. Batısında ve kuzeyinde Sivas, doğusunda Hekimhan, güneyinde Akçadağ ve Elbistan, kuzeybatısında Gürün, kuzeyinde Kuluncak ve Kangal ilçeleri bulunmaktadır. İlçenin yüzölçümü 1.482 km²dir. Darende ilçe merkezinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 1.032 metredir.

Tarihçe

Darende, geçmişte Taranda/Tiranda/Daranda ayrıca Tiryandafil ve Derindere olmak üzere pek çok isim ile anılmıştır. Bölgenin, Arslantepe ve Cafer Höyük gibi komşu arkeolojik sitlere dayanarak MÖ 7000-5000'den beri yerleşim yeri olduğu varsayılmaktadır.

Neo-Hitit dönemi aslan heykelleri

Darende'de bilinen ilk idari birim Hititlerce kurulmuştur. İlçe sınırları içinde Hitit dönemine ait kalıntılardan biri Darende merkezinin batısındaki Arslantaş bölgesinde yer alan bir çift aslan heykelidir. Kronolojik olarak, idare kontrolü Hitit, Mitanni, Asur, Ahameniş, Roma, Bizans, Emevi, Abbasi, Selçuklu, Danişmendli, Anadolu Selçuklu, İlhanlı, Eretna, Dulkadiroğulları, Memlûk ve Osmanlı altında kalmıştır.

Bölgeyi çevreleyen doğal kanyonların düzenleşiminden ötürü (örneğin Tohma kanyonu), ilçe bölgesinin komşu birçok yöreden gelen ticaret, göç ve askeri güzergahların bir kesişim noktası olduğu bildirilmiştir; örnek olarak, I. Şuppiluliuma, Hitit hakimiyetini Akdeniz ve Mezopotamya'da Yeni Krallık'a karşı genişletirken ilçe bölgesini güneye ulaşmak için kullanmıştır ve I. Basil, Müslümanlara karşı seferlerini ilçe bölgesi üzerinde yürütmüştür.

1921 yılında Yozgat Milletvekili Sırrı İçöz, Darende'nin il olması için TBMM'ye teklifte bulunmuş, meclis genel kurulu büyük bir tepki göstererek öneriyi reddetmiştir.

Sivas iline bağlı Darende ilçesi, 1 Haziran 1934'te Malatya iline bağlanmıştır.

Coğrafya

Darende çarşı merkezinden görünüm

İlçe topraklarını Güneydoğu Toroslar'ın kuzeye doğru yönelmiş dağ sıraları ve bunların arasında bulunan çöküntü alanı engebelendirmektedir. Bu alanın güneyinde Nurhak Dağları'nın uzantıları bulunmaktadır. Ayrıca kuzeydoğuya doğru uzanan ve Tohma Suyu Vadisi ile kesilen bu dağlık alanda ayrı ayrı dağlar bulunmaktadır. Günpınar Şelalesi ilçe sınırlarındaki Tohma Çayı üzerinde bulunur. Güneydoğu Toroslar'ın bir kolu olan Hezanlı Dağı ilçenin batısını engebelendirir.

Darende'nin doğu sınırı boyunca uzanan Akçababa Dağları ise Nurhak Dağları'nın kuzeydoğu uzantılarıdır. Ancak bunlar çok yüksek dağlar değildir. Akçababa Çalı Tepe ve kuzeydeki Leylek Dağı bu bölümdeki en yüksek dağlardır. İlçede aşınma sonucu ortaya çıkmış platolar oldukça geniş bir yer tutmaktadır.

İlçe topraklarını Tohma Suyu ile onun kollarından Balıklıtohma Çayı sulamaktadır. Bu iki akarsuyun birleştiği yerde ilçenin en önemli ovası olan Mığdı Düzü Ovası bulunur. Yaklaşık 5000 hektarlık bir alana yayılan Mığdı Düzü'nün orta kesimleri düz olup, kenarlara doğru yükselir ve engebeli bir görünüm alır. Akarsuların taşıdığı alüvyon lardan ötürü bu ova tarım yönünden oldukça verimlidir. İlçede sulanabilir arazi olarak Tohma Çayı boyundaki araziler sayılabilir. Yeniköy, Balaban, Ağılyazı ve Başdirek ovaları ilçenin tarım yapılabilen diğer ovalarıdır.

İklim

İlçede karasal iklim hüküm sürmektedir. Yazları sıcak ve kurak, kışları soğuk ve yağışlı geçer.

Nüfus

Yıl Toplam Şehir Kır
Darende ilçesi (Sivas)
192723.0036.00616.997
Darende ilçesi (Malatya)
193524.3086.66317.645
194025.8806.68819.192
194525.6186.18219.436
195028.7136.47122.242
195532.4226.59125.831
196035.1336.93028.203
196538.0927.64330.449
197041.8317.92933.902
197547.5048.05539.449
198050.5788.94141.637
198558.9629.09349.869
199048.61211.48837.124
200054.43813.90840.530
200733.5149.68523.829
200835.3419.16526.176
200935.0759.29525.780
201032.1929.42422.768
201131.1539.53021.623
201229.3869.76419.622
201328.97828.978veri yok
201428.06028.060veri yok
201526.65626.656veri yok
201626.24026.240veri yok
201725.51025.510veri yok
201829.04529.045veri yok
201926.16626.166veri yok
202025.64725.647veri yok

Not: Büyükşehir yasası nedeniyle köyler mahalle statüsüne geçtiğinden 2013'ten itibaren kır nüfusu tabloda yer almamıştır.

Ekonomi

İlçenin ekonomisi büyük ölçüde tarım ve hayvancılığa dayalıdır. Yetiştirilen başlıca tarımsal ürünler; arpa, buğday, şeker pancarı, nohut ve patatestir. Sulak kesimlerde de sebzecilik yapılmaktadır. İlçede meyve bahçeleri de yaygın olup; dut, kayısı ve üzüm yetiştirilen meyvelerin başında gelmektedir. Hayvancılıkta sığır, koyun ve kıl keçisi besiciliği yapılmaktadır.

İlçenin en büyük gelir kaynağı kayısı olup, 1,5 milyon civarında kayısı ağacı vardır. Malatya'nın toplam kayısı üretiminin 4'te birini karşılayan Darende, Türkiye dışındaki ülkelere de kayısı ihracatı yapmaktadır.

İlçe topraklarında krom ve demir yatakları vardır.

Kültür

Halk müziği

Türk halk müziği üzerine bir metaveri analizi, Darende'ye ait on iki türkü rapor etmiştir:

Darende türküleri
TürküMakamDerleyen
Arpa derdim süt ikenHüseyniMuzaffer Sarısözen
Çık daldan erik devşirUşşâkNazmi Özalp
Değirmenin postu darHüseyniMuzaffer Sarısözen
Değirmen üstü çiçekMuhayyerAhmet Yamacı/Turhan Karabulut
Dereden duman galktıHüseyniYücel Paşmakçı
Elinde de şişeHüseyniMuzaffer Sarısözen
Eğer yârin sana yaran olursaMuhayyerYücel Paşmakçı
Kırmızı gül goncasınıNikrizTurhan Karabulut
Sabahınan sabahınanHüseyniMuzaffer Sarısözen
Su içtim yudum yudumHüseyniNazmi Özalp
Su gelir lüle lüleMuhayyerMuzaffer Sarısözen
Sarı çiçek sarardıyı dağlarıHüseyniNazmi Özalp

Hazeyince Dili

Darende'nin esnaf ve zanaatkârları arasında, Hazeyince/Hazeynce olarak adlandırılan bir mini kripto dil ortaya çıkmış ve günümüze kadar kullanılmaya devam edilmiştir.

Bu mini dilin kelime dağarcığı, Arapça, Farsça ve Rusça gibi dillerden devşirilmiş ve Türkçe gramerin içine gömülmüştür. Bu sayede, iletişim esnasında esnaf ve zanaatkârların dışında bırakılmak istenen kimseler iletişim dışı bırakılabilmektedir.

Festivaller

Darende'de geleneksel olan yaz festivallerinden biri Zengibar Karakucak Güreş ve Kültür Festivali festivalidir. (Karakucak stili bir Oğuz-Türki güreş stilidir.)

Notlar

  1. ↑ Kuluncak ilçesinin kurulması ile nüfus azalmıştır.

Kaynakça

  1. ↑ "Kaymakam Ökkeş Safa Türkoğlu". T.C. Darende Kaymakamlığı. 22 Ağustos 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ağustos 2021.
  2. ↑ "Darende Belediye Başkanı İsa Özkan". T.C. Darende Belediyesi. 13 Mayıs 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ağustos 2021.
  3. ↑ "Distance from Darende to Malatya". Distance Calculator. 17 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ağustos 2021.
  4. ↑ "Distance from Darende to Sivas". Distance Calculator. 30 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ağustos 2021.
  5. ↑ "Distance from Darende to Kayseri". Distance Calculator. 30 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ağustos 2021.
  6. ↑ "HGM | Harita Genel Müdürlüğü - Ulusal Haritacılık Kurumu". www.harita.gov.tr. 3 Ocak 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Aralık 2025.
  7. ↑ "Darende Haritası Darende Nerede". www.haritatr.com. 18 Mayıs 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Şubat 2026.
  8. ↑ Nişanyan, Sevan. "Index Anatolicus:Darende". Nişanyan Yer Adları. 30 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ağustos 2021.
  9. 1 2 3 4 Karacan, Osman; Kartal, Kâzım (2020). "1261 ve 1265 tarihli Darende cizye defterine göre gayrimüslimlerin sosyo-ekonomik yapısı". Kartal, Kâzım (Ed.). Tarih ve Toplum Araştırmaları. Sonçağ Akademi. ss. 103-124.
  10. 1 2 Elibüyük, Mesut (2013). "Malatya İli Yerleşmelerinin Tarihsel Dönemlere Göre Coğrafi Dağılışı". Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi. 53 (1): 198.
  11. ↑ Karataş, İbrahim Atilla (2018). "Malatya'nın Turizm Potansiyelinin Ortaya Çıkarılmasına Yönelik Algılar". Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 6: 92. 30 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi30 Ağustos 2021.
  12. 1 2 Elibüyük, Mesut (2013). "Malatya İli Yerleşmelerinin Tarihsel Dönemlere Göre Coğrafi Dağılışı". Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi. 53 (1): 198. 2 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi2 Eylül 2021.
  13. ↑ Oğuz, Mevlüt (1985). Malatya Tarihi. s. 68.
  14. ↑ Eskikurt, Adnan (2014). "7. VE 12. YÜZYILLAR ARASINDA ANADOLU'YU KATEDEN BAZI ASKERÎ SEFERLER VE GÜZERGÂHLARI". Tarih Okulu Dergisi. 7: 41. doi:10.14225/Joh62230 Ağustos 2021.
  15. ↑ "Meclisi Karıştıran 'Darende İl Olsun' Teklifi!". Darende Gazetesi. 4 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Mayıs 2016.
  16. ↑ "Sivas Vilâyetine bağlı Darende Kazasının bu vilâyetten ayrılarak Malatya Vilâyetine bağlanması hakkında kanun" (PDF). T.C. Resmi Gazete. 18 Aralık 1933. 18 Eylül 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 4 Eylül 2026.
  17. ↑ "Sivas Vilâyetine bağlı Darende Kazasının bu vilâyetten ayrılarak Malatya Vilâyetine bağlanması hakkında kanun" (PDF).
  18. ↑ "Fasikül I: Mufassal Neticeler İcmal Tabloları" (PDF). 28 Teşrinevvel 1927 Umumî Nüfus Tahriri. DİE. Erişim tarihi: 28 Mayıs 2021.
  19. ↑ "1935 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 20 İlkteşrin 1935 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 2 Haziran 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
  20. ↑  . "Vilâyetler, kazalar, Nahiyeler ve Köyler İtibarile Nüfus ve Yüzey ölçü" (PDF). 20 İlkteşrin 1940 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 20 Ekim 2016 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ekim 2016.
  21. ↑  . "1945 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 21 Ekim 1945 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
  22. ↑  . "Vilayet, Kaza, Nahiye ve Köyler itibarıyla nüfus" (PDF). 22 Ekim 1950 Umumi Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
  23. ↑  . "1955 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 23 Ekim 1955 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 2 Haziran 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
  24. ↑  . "İl, İlçe, Bucak ve Köyler itibarıyla nüfus" (PDF). 23 Ekim 1960 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Şubat 2021.
  25. ↑ "1965 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
  26. ↑ "1970 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
  27. ↑ "1975 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
  28. ↑ "1980 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
  29. ↑ "1985 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
  30. ↑ "1990 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
  31. ↑ "2000 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
  32. ↑ "2007 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
  33. ↑ "2008 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
  34. ↑ "2009 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
  35. ↑ "2010 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
  36. ↑ "2011 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
  37. ↑ "2012 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mart 2013.
  38. ↑ "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014.
  39. ↑ "2014 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015.
  40. 1 2 3 4 5 6
    • "Merkezi Dağıtım Sistemi" (html) (Doğrudan bir kaynak olmayıp ilgili veriye ulaşmak için sorgulama yapılmalıdır). Türkiye İstatistik Kurumu. Erişim tarihi: 13 Nisan 2016.
    • "Darende Nüfusu - Malatya". nufusu.com. Erişim tarihi: 5 Şubat 2021.
    • "Malatya Darende Nüfusu". nufusune.com.
  41. 1 2 Karaburun, Derya (2011). Malatya yöresel müziğinin ilçelere göre dağilimi ve incelenmesi (Tez). İnönü Üniversitesi. ss. 47,78.
  42. ↑ Gülensoy, Tuncer (1988). "Darende'de konuşulan gizli dil üzerine notlar". II. Battal Gazi ve Malatya Çevresi Halk Kültürü Sempozyumu Tebliğler. İstanbul. ss. 136-139.
  43. ↑ Gülseren, Cemil (2001). "Darende'nin Gizli Dili Hazeynce". Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. II (2): 159.
  44. ↑ Solmaz, Fatih. "Potansiyel Bir Tarih ve Kültür Turizmi Merkezi Örneği Olarak Malatya". Academic Knowledge. 3 (2): 116.
  45. ↑ Bakhrevskiy, Eugeniy (2019). "History and actual image of oil wrestling". International Journal of Ethnosport and Traditional Games. 2 (2): 19. doi:10.34685/HI.2020.75.15.002.
  46. "8/11" (PDF). 5 Nisan 2015 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Aralık 2012.
  47. "Arşivlenmiş kopya". 28 Haziran 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Aralık 2012.

Dış bağlantılar