Herbert Marcuse

Herbert Marcuse
Tam adıHerbert Marcuse
Doğumu19 Temmuz 1898(1898-07-19)
Berlin, Almanya İmparatorluğu
Ölümü29 Temmuz 1979 (81 yaşında)
Starnberg, Batı Almanya
BölgesiBatı felsefesi
OkuluFrankfurt Okulu, Marksizm, Kritisizm
İlgi alanlarıSosyal teori, Sosyalizm, Endüstrializm, Teknoloji

Herbert Marcuse (19 Temmuz 1898, Berlin – 29 Temmuz 1979, Almanya) Alman - Amerikan filozof, sosyolog, politik felsefecidir. Frankfurt Okulu'nun Eleştirel teorisi'ne yaptığı katkılarla tanınmaktadır.

Marcuse, Marksist kuramı 1920'den başlayarak değişen tarihsel koşullara uyumlu hale getirmenin mücadelesini vermiştir. Bu amaçla, eleştirel Marksizmin kendi versiyonunu geliştirerek 1960'lı yıllardan itibaren uluslararası bir ün kazanmıştır. Marcuse, Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa'daki yeni sol hareketin destekçisi ve savunucusu olmuştur. Bu çerçevede estetik ve biyolojik değerlerin yüceltildiği bir toplum düzeni arayışına girmiştir. Geleceğin toplumuna ilişkin görüşleriyle "özgürlükçü bir komünist" olarak nitelenen Marcuse, özgür, cinsel içgüdülerin bastırılmadığı, herkesin yeteneğine göre özgürce çalıştığı, çalışmanın bir oyun haline getirildiği, devletin baskıcı görevine gerek duyulmayan bir toplum düzeni tahayyül etmiştir.

Marcuse'ün çalışmalarının temeli, baskının bütün sistemlerini kapsayan, iddia ve tartışmayı denetim altına alan bütün muhalefet şekillerini ortadan kaldıran gelişmiş sanayi toplumun -yani "baskıcı hoşgörü'nün- açıklarının ortaya konulmasıdır. Bu "tek boyutlu toplum"a karşı Marcuse, sadece ütopik bir geleceği tasarlamakla kalmadı; aynı zamanda Üçüncü Dünyadaki öğrenciler, etnik azınlıklar, kadın ve işçiler gibi gruplara güvenen geleneksel çalışan sınıfa devrimci bir güç olarak baktı. Marcuse'ün önemli çalışmaları şunlardır: Reason and Revolution (Us ve Devrim, 1941), Eros and Civilization (Eros ve Medeniyet, 1958) ve One Dimensional Man (Tek Boyutlu İnsan, 1964).

Yaşamı

Herbert Marcuse, 19 Temmuz 1898’de Berlin’de doğdu. Ailesi, Alman toplumuna iyi entegre olmuş üst-orta sınıf bir Yahudi aileydi. Charlottenburg’da eğitimini tamamladıktan sonra 1916’da askere alındı. I. Dünya Savaşı boyunca Berlin’deki at ahırlarında görev yaparken, Berlin Üniversitesi’ndeki derslere katılma izni aldı. Daha sonra Spartakist ayaklanmasına katılan bir Asker Konseyi’nde görev yaptı.

1919’da Berlin Üniversitesi’nde edebiyat, felsefe, siyaset ve ekonomi okudu. 1920’de Freiburg Üniversitesi’nde öğrenim gördü. 1922'de doktorasını tamamladı, Berlin'e döndü ve yayıncılık alanında çalıştı. İki yıl sonra matematikçi Sophie Wertheim ile evlendi. 1928'de, Martin Heidegger'in danışmanlığında, Freiburg'da Hegel'in tarih ve yaşam ontolojisini ve diyalektiğini inceleyen habilitasyon tezini yazmaya başladı. Her ne kadar bu tez Heidegger tarafından hiçbir zaman onaylanmamış olsa da (ve Marcuse'ye göre belki de okunmamış olsa da) çalışmasını Hegels Ontologie und die Theorie der Geschichtlichkeit adıyla 1932'de yayımladı.

1932'de Marcuse, Nazi Partisi'ne katılan Heidegger ile çalışmayı bıraktı. Nazi rejimi altında profesör olarak çalışamayacağının anlaşılması üzerine, Frankfurt Üniversitesi Sosyal Araştırma Enstitüsü'nde çalışmaya başladı. Bu dönemde, eleştirel sosyal teori modelini geliştirdi. Çalışmalarında felsefe, sosyal teori ve kültür eleştirisi arasındaki ilişkileri tanımladı ve Nazizm'in analizini ve eleştirisini yaptı.

Faşizmin yükselişiyle Almanya'da yaşama şansı kalmadığı için, Haziran 1934'te Amerika Birleşik Devletleri'ne göç etti. 1934'ten 1942'ye kadar Enstitü'nün Columbia Üniversitesi şubesinde görev yaptı. Yaşamak için Almanya'ya geri dönmese de ABD'deki çalışmalarıyla, Horkheimer ve Adorno ile birlikte, Frankfurt Okulu'nun temel argümanlarını gösteren düşünürlerinden oldu.

Marcuse, ikinci kuşak Frankfurt Okulu teorisyeni Jürgen Habermas'ın daveti üzerine gittiği Almanya'da 1974-1979 arasında çeşitli çalışmalarda bulundu ve konuşmalar yaptı. Ancak bu süreçte felç geçirdi ve 29 Temmuz 1979'da öldü.