Nick Land

Bu madde, İngilizce Vikipedi'de yer alan aynı konulu maddeden Türkçeye çeviri yapılarak genişletilebilir. Başlıca çeviri yönergeleri için [genişlet] düğmesine tıklayınız. İngilizce maddenin makine çeviri sürümünü görüntüleyin. Google Çeviri veya DeepL gibi makine çevirileri, yapacağınız çeviriler için iyi bir başlangıç noktasıdır ancak çevirmenler, sadece makine tarafından çevrilen metni kopyala yapıştır yapmak yerine, hataları gerektiği gibi gözden geçirmeli ve çevirinin tutarlı olduğunu onaylamalıdır. Güvenilmeyen ya da düşük kaliteli görünen içerikleri eklemeyiniz. Mümkünse yabancı dil maddesinde verilen referanslar ile çevireceğiniz metni doğrulayın. Çevirinize eşlik edecek bir şekilde dillerarası bağlantı ekleyerek değişiklik özetinizde bir telif hakkı atfı sağlamalısınız. Değişiklik özeti için örnek bir atıf : Bu değişiklikteki içerik İngilizce Vikipedi'de yer alan [[:en:Nick Land]] sayfasından çevrilmiştir, atıf için sayfanın tarihine bakınız. Ayrıca tartışma sayfasına {{Çevrilmiş sayfa|en|Nick Land}} şablonunu eklemelisiniz. Daha fazla bilgi için, bkz: Vikipedi:Çeviri.

Nick Land (17 Ocak 1962) İngiliz filozof, teorisyen, kısa öykü yazarı ve blog yazarıdır.

"İvmeciliğin babası" olarak tanımlandı ve çalışmaları spekülatif realizmin gelişimine bağlandı. Orijinal kurucusu siber-feminist teorisyen Sadie Plant'in ayrılmasının ardından 1990'ların "teori-kurgu" kolektifi Sibernetik Kültür Araştırma Birimi'nin (CCRU) lideriydi.Çalışmaları, akademik yazının resmi geleneklerinden ayrılıyor ve çok çeşitli etkileri kucaklıyor, ayrıca alışılmışın dışında ve "karanlık" felsefi ilgi alanlarını keşfediyor. Land, daha sonra neo-egaliteryen ve Karanlık Aydınlanma'nın ardındaki eşitlikçilik karşıtı ve anti-demokratik fikirleri geliştirmesiyle de tanınır.

Erken Yaşamı ve Eğitimi

Land, doktorasını 1987'de Essex Üniversitesi'nde, dönemin önde gelen Heidegger yorumcularından David Farrell Krell'in danışmanlığında tamamladı. Tezi, Martin Heidegger'in Georg Trakl üzerine kaleme aldığı Die Sprache im Gedicht (Şiirdeki Dil, 1953) denemesini incelemekte ve gramatoloji ile poetik dil sorunsalını birleştirmekteydi. Bu erken dönem, Land'in sonraki çalışmalarında belirleyici hâle gelecek olan kıta felsefesi, özellikle de Heideggerci yapısöküm sonrası okumalar ve Nietzsche–Bataille çizgisi üzerinden yürüttüğü anti-hümanist yönelimin tohumlarını taşır.

Warwick dönemi ve Sibernetik Kültür Araştırma Birimi

Land, 1987'den 1998'deki istifasına dek Warwick Üniversitesi'nde kıta felsefesi öğretim üyeliği yaptı. 1992'de yayımladığı ilk kitabı The Thirst for Annihilation: Georges Bataille and Virulent Nihilism (Yokoluş Susuzluğu: Georges Bataille ve Virülan Nihilizm), Bataille'ın genel ekonomi, kurban, şiddetli mistisizm kavrayışlarını Kantçı transandantal felsefenin radikal bir dış-yönelimli yeniden okumasıyla birleştirerek Land'in özgün üslubunun manifestosu sayıldı.

Warwick'te Land ve Sadie Plant, başlangıçta bir siber-feminist araştırma çekirdeği olarak biçimlenen Sibernetik Kültür Araştırma Birimi'ni (Cybernetic Culture Research Unit, CCRU) 1995 dolayında kurdu. Plant'in 1997'de akademiden ayrılmasının ardından kolektifin entelektüel yönelimi belirgin biçimde Land'in etrafında kümelendi; grup giderek üniversitenin resmi yapısından koparak "teori-kurgu" (theory-fiction) adı verilen, akademik üslubun protokollerini reddeden, siberpunk, okültizm, numeroloji, jungle/elektronik müzik, bilim kurgu ve Deleuze–Guattari çizgisi post-yapısalcılığını harmanlayan deneysel bir yazım pratiği geliştirdi. Bu çevrede daha sonra çağdaş düşüncenin önemli figürleri hâline gelecek olan Mark Fisher, Iain Hamilton Grant, Ray Brassier, Kodwo Eshun, Robin Mackay, Maya B. Kronic ve uzaktan etkileşim yoluyla Reza Negarestani [en] gibi isimler yetişti. CCRU'nun 1994–1996 arasında düzenlenen Virtual Futures konferansları, post-hümaniteler başlığı altında akademik konferans formatını performatif bir ritüele dönüştüren sahne hâline geldi.

Land bu dönemde, Bataille, Gilles Deleuze, Félix Guattari, Karl Marx, Friedrich Nietzsche ve Immanuel Kant'tan beslenen, kapitalizmi özerk bir yersiz-yurtsuzlaştırıcı (deterritorializing) güç olarak okuyan ve onun çözücü ivmesinden çıkışı insan-ötesinde arayan bir çerçeve geliştirdi. Bu çerçevenin merkezindeki kavram, hiperstisyon'dur (hyperstition): "süperstisyon" (boş inanç) ile "hiper" sözcüklerinin birleşiminden türeyen bu terim, kendi gerçekliğini bizzat üreten, kurmaca ile teknoloji arasında salınan memetik fikirleri tanımlar; Land'in tanımıyla "kendini gerçekleştiren kehanetlerin deneysel (tekno-)bilimi"dir. Bir diğer merkezi kavram, insan biçimli rasyonalitenin biriktirdiği kısıtlamalar bütününü adlandıran "İnsani Güvenlik Sistemi"dir (Human Security System).

Krize giriş, çöküş ve Şanghay

1998'deki istifasının ardından CCRU, akademiden tümüyle koparak Leamington Spa'da bir daireden faaliyetini sürdürdü. 2000'lerin başında Land, kendisinin sonradan "fanatik" olarak nitelediği amfetamin kötüye kullanımı ile sonuçlanan bir çöküş yaşadı ve kamusal entelektüel sahneden çekildi. 2002 dolayında Şanghay'a yerleşmesi, kariyerinin ikinci, belirgin biçimde farklı evresinin başlangıcıdır. Burada Urbanatomy yayın grubunun editörlüğünü üstlendi (2006'dan itibaren); şehir rehberleri, Şanghay 2010 Dünya Fuarı üzerine yazılar ve Templexity: Disordered Loops through Shanghai Time (2014) gibi şehir-zaman zaman karmaşıklığı (templexity) üzerine spekülatif metinler kaleme aldı. Anna Greenspan ile 2014'te kurduğu Time Spiral Press, Phyl-Undhu (2014) gibi soyut korku (abstract horror) novellalarının yayımcısı oldu; bu geç dönem kurmacaları, Land'in H. P. Lovecraft'tan devraldığı kozmik korku motifini insan-merkezliliğe karşı felsefi bir araç olarak işler.

Fanged Noumena ve İvmecilik Tartışması

Robin Mackay ve Ray Brassier'in editörlüğünde 2011'de Urbanomic tarafından yayımlanan Fanged Noumena: Collected Writings 1987–2007, Land'in dağınık 1990'lar üretiminin sistematik biçimde derlendiği başyapıt antolojisidir. Bu derleme, ivmecilik (accelerationism) tartışmasının 2010'lardaki canlanışında dolaysız bir katalizör işlevi gördü ve Land'i Nick Srnicek ile Alex Williams'ın "sol ivmeciliği" karşısında sağ ivmeciliğin (right-accelerationism, r/acc) kanonik düşünürü olarak sabitledi. Land'in çalışması, kapitalizmi modernitenin itici gücü ve bir teknolojik tekillike (technological singularity) doğru çözücü bir vektör olarak görmesi bakımından, soldan gelen yeniden-yönlendirme önerilerinden ayrışır.

Spekülatif Realizm ve Etkisi

Land'in çalışması, Kant'ın transandantal idealizmine ve onun insan kavrayışı dışında bir gerçeklik olabileceğini reddedişine yönelttiği eleştiri yoluyla spekülatif realizmin (speculative realism) gelişimine bağlanmıştır. Graham Harman, Land'i son dönemde Lovecraft'la felsefi olarak ciddi biçimde hesaplaşan ilk düşünür olarak anmış; Vincent Le ise onu "spekülatif dönüşün düşünürü olmaktan çok başlıca habercisi" şeklinde nitelendirmiştir. Hocalık ettiği Brassier ile Iain Hamilton Grant'ın yanı sıra Mackay ve Negarestani gibi figürler üzerindeki dolaysız etkisi, bu bağı kurumsallaştırır.

Karanlık Aydınlanma ve Neo-Reaksiyon

Land, 2012'de seri makale olarak yayımladığı The Dark Enlightenment (Karanlık Aydınlanma) ile, Curtis Yarvin'in (Mencius Moldbug takma adıyla) Unqualified Reservations blogunda geliştirdiği yeni-tepkici (neoreactionary, kısaca NRx) tezleri felsefi bir aygıtla donattı. Bu çerçevede "Katedral" (the Cathedral) ilerlemecilik üreten kurumsal hegemonya bütünü olarak; neokameralizm (neocameralism) ise devleti hissedarlara karşı sorumlu bir anonim şirket gibi tasarlama önerisi olarak konumlandırılır. Land'in Patchwork tezi, egemenliğin parçalı, birbiriyle rekabet eden mikro devletlere bölünmesini öngören bir çıkış (exit) siyaseti modelidir.

Bu siyasal yönelim, Land'in ivmeciliğini eşitlikçilik karşıtı ve demokrasi karşıtı bir hatta sürükledi: ona göre demokratik-eşitlikçi politikalar yalnızca tekno-kapital tekilliğin gelişini geciktirir; uzun erimli teknolojik ilerleme için kapitalist monarşi benzeri yapılar tercih edilmelidir. Land, bu dönemde "hiper-ırkçılık" (hyper-racism) terimi altında bilimsel ırkçılık ve öjenizmi çağrıştıran tezler de işledi; bu tezler, önceki çevresindeki pek çok yazarın kendisinden mesafelenmesine yol açtı. Eski meslektaşı Ray Brassier 2017'de Land'in geldiği noktayı, yirmi yıl önceki "siyaset öldü" iddiasından "tamamen eski moda, standart reaksiyoner malzeme"ye savruluş olarak nitelendirdi.

Land'in 2013'te kurduğu Xenosystems blogu, NRx kanonunun ur-metni sayıldı; Shuja Haider'a göre bu yazı dizisi NRx külliyatının temelini oluşturur. Land, alt-right ile NRx'in özdeşleştirilmesine itiraz eder ve faşizmle benzerlik iddialarını reddederek faşizmi "kitlesel anti-kapitalist bir hareket" olarak nitelendirip kendi konumunu kapitalist kurumsal iktidarın toplumun örgütleyici gücü olmasını savunmakla tanımlar. Eleştirmenler arasında Benjamin Noys, Karanlık Aydınlanma'yı "kapitalizmin faşist bir noktaya hızlandırılması" olarak okurken, sosyolog Roger Burrows çerçeveyi "hiper-neoliberal, teknolojik determinist, anti-demokratik, anti-eşitlikçi, öjenizm yanlısı, ırkçı" terimleriyle değerlendirmiştir.

Land, New Centre for Research & Practice'teki öğretim ilişkisini Mart 2017'de Müslümanlar ve göçmenler hakkındaki sosyal medya paylaşımları gerekçesiyle yitirdi. Xenosystems'in 2022'de internetten kaldırılmasının ardından kısa bir aradan sonra yeniden ortaya çıktı; Ekim 2023'te kurduğu Xenocosmography hesabıyla çalışmalarında dinî ve numerolojik temalara belirgin bir kayma sergiledi. Şubat 2026'da Curtis Yarvin ile San Francisco'da ilk kez yüz yüze görüştüğü bildirilmiştir.

Düşüncesi

Vincent Le'nin tanımıyla, Warwick'ten 2000'lere uzanan Land külliyatının birleşik motifi anti-antroposentrizmdir: Kant'ın transandantal idealizminin, gerçekliği insanın anlama yetisinin sınırları içine hapsetmesine yönelik bir hesaplaşma. Land, kapitalizmi insandan bağımsız, inorganik bir süreç olarak okur; sermayeyi bir özne değil, planet ölçeğinde işleyen bir tekno-kapital makine olarak kavrar. Bu okumayı Cantor'un küme kuramı, Gödel'in eksiklik teoremi ve Kabala numerolojisi gibi heterodoks kaynaklarla birleştirerek özgün bir sayısal mistisizm geliştirir. CCRU'nun Numogram'ı, bu numerolojik-sibernetik şemanın somutlaştığı diyagramdır.

Seçilmiş Eserleri

Land'in temel eserleri arasında The Thirst for Annihilation (1992), Fanged Noumena: Collected Writings 1987–2007 (Mackay ve Brassier ed., 2011), Templexity (2014), Phyl-Undhu (2014), Calendric Dominion (2013), Suspended Animation (2013), Chasm (2015) ve blog yazılarının kitap-biçimli derlemesi Xenosystems (Passage Press, 2024) sayılabilir. The Dark Enlightenment makalesi, ilk kez Xenosystems'te tefrika edildikten sonra 2022'de Imperium Press tarafından kitap olarak basılmıştır.

Kaynakça