Klemantin

Klemantin
Beş adet klemantin: bütün, soyulmuş, ikiye bölünmüş ve dilimlenmiş
TürCitrus × clementina
Melezlik soyuCitrus × deliciosa × Citrus × sinensis
KökenFransız Cezayiri

Klementin (Citrus × clementina), mandalina (Citrus × deliciosa) ile portakalın (Citrus × sinensis) melezlenmesiyle elde edilmiş bir turunçgil türüdür. Tangor olarak sınıflandırılan bu meyve, adını Cezayir'de çeşidi ilk kez keşfederek yaygınlaştıran Fransız misyoner Clément Rodier'den almıştır. Kabuğu koyu turuncu renkte, pürüzsüz ve parlaktır. Meyve genellikle 7 ila 14 dilimden oluşur. Mandalinaya benzer şekilde kolay soyulmasıyla bilinir. Genellikle sulu ve tatlıdır; asit oranı portakala kıyasla daha düşüktür. Diğer turunçgillerde olduğu gibi klementin uçucu yağlarının temel bileşenini limonen oluşturur. Bunun yanı sıra mirsen, linalol, α-pinen ve çeşitli aromatik bileşikler de içerir.

Tarihçe

Klementin, 19. yüzyılın sonlarında Cezayir'in Misserghin kentinde, Fransız misyoner Clément Rodier'nin yönettiği yetimhanenin bahçesinde kendiliğinden ortaya çıkan bir turunçgil melezidir. Meyveye, Rodier'nin adı 1902 yılında resmen verilmiştir. Bazı kaynaklar klementinin kökenini daha eskiye götürerek günümüz Çin sınırları içerisinde yer alan Guangxi ve Guangdong eyaletlerinde yetişen benzer meyvelere işaret etmektedir. Bununla birlikte, söz konusu meyvelerin farklı mandalina melezleri olduğu düşünülmektedir. Klementin üzerinde yapılan genomik analizler de bu meyvenin tatlı portakal (Citrus × sinensis) ile Akdeniz kökenli söğüt yapraklı mandalinanın (Citrus × deliciosa) çaprazlanması sonucunda ortaya çıktığını göstermiştir.

Klementinler tohum sayılarına göre üç gruba ayrılır: çekirdeksiz klementinler, en fazla 10 çekirdek içeren klementinler ve 10'dan fazla çekirdek barındıran Monreal çeşidi. Klementinler, satsuma ve mandalina gibi diğer turunçgil çeşitlerine de benzerlik gösterir.

Yetiştirme

The Clementine Mural painting in Puisserguier France, representing Father Abram, founder of the Misserghin orphanage where the 1st citrus clementina was selected by brother Clement, a map of the different locations mentioned, and the citrus flowers, whole smooth fruit and some of its easy to peel separated sections.
Fransa'nın Puisserguier kentindeki Klemantin duvar resmi; ilk Citrus clementina çeşidinin ortaya çıktığı Misserghin yetimhanesinin kurucusu Peder Abram'ı onurlandırıyor.

Klementinler, diğer turunçgil türlerine kıyasla daha az ısı gereksinimine sahiptir. Bu özellik, meyvenin olgunlaşma sürecinde ve çiçeklenme ile meyve tutumu dönemlerinde elverişsiz çevre koşullarına karşı daha yüksek tolerans göstermesini sağlar. Bununla birlikte, toplam ısı birikiminin yüksek olduğu bölgelerde klementinler daha erken meyve verir.

Klementin, 1914 yılında Kaliforniya'da ticari olarak yetiştirilmeye başlanmıştır. Bununla birlikte, meyve 1909 yılından itibaren, günümüzde Kaliforniya Üniversitesi Riverside bünyesinde faaliyet gösteren Narenciye Araştırma Merkezi'nde de yetiştirilmekteydi. Klementinlerin arzu edilen çekirdeksizlik özelliği, diğer turunçgil çeşitleriyle çapraz tozlaşma sonucunda kaybolabilmektedir. Bu sorunun önüne geçmek amacıyla, Kaliforniya'daki Paramount Citrus gibi üreticiler 2006 yılında yerel arıcıları dava açmakla tehdit etmiş ve arıların klementin bahçelerine girmesini engellemeye çalışmıştır.

Türleri

- Çekirdeksiz: Kuzey Afrika'da yetiştirilir. Yaygın klemantin türü olarak da bilinen bu çeşit, çekirdeksiz veya çok az çekirdekli meyveler verir. Ağaç özellikleri bakımından Monreal çeşidine oldukça benzer. Kendine uyuşmazlık özelliği nedeniyle kendi polenleriyle döllenemez. Meyve verebilmesi için başka bir turunçgil çeşidinden çapraz tozlaşmaya ihtiyaç duyar.

- Monreal: Kuzey Afrika'da yetiştirilir. Çekirdeksiz çeşidin aksine kendi kendine tozlaşabilir ve çekirdekli meyveler verir. Ortalama olarak çekirdeksiz klemantinlerden daha büyük meyvelere sahiptir. Ayrıca daha yoğun çiçek açar ve meyveleri daha tatlıdır.

- Sweetclems: Genellikle İspanya ve Kuzey Afrika'da yetiştirilir. Diğer klemantin çeşitlerinden farklı olarak meyveleri genellikle 10 dilimden oluşur. Kolay soyulabilme özelliğiyle öne çıkar. Adının da işaret ettiği üzere tatlı bir tada sahiptir; ancak bu tat baskın değil, oldukça hafiftir. Sweetclems, easy-peeler, Clemengold ve Clemcott gibi farklı ticari adlarla da satışa sunulmaktadır.

Varyeteler

- Algerian: Clément Rodier tarafından keşfedilen ve klementinin ilk kültür çeşidi olan özgün çeşittir.

- Fina: İspanya kökenli bir klemantin çeşididir. Başlangıçta acı portakal anacı üzerine aşılanarak yetiştirilmiş ve bu sayede kendine özgü bir tat kazanmıştır. Ancak hastalıklara karşı hassasiyeti nedeniyle günümüzde farklı anaçlar üzerinde de yetiştirilmektedir. Bu durum meyvenin lezzet özelliklerinde değişikliğe yol açmıştır.

- Clemenules (Nules): Tatlı lezzeti, çekirdeksiz meyveleri ve kolay soyulabilmesiyle tanınan popüler bir klemantin çeşididir. Fina çeşidinde meydana gelen bir mutasyon sonucunda ortaya çıkmıştır. İspanya'da en yaygın yetiştirilen klemantin çeşididir. Burada kasım ortasından ocak ayının ortası veya sonlarına kadar olgunlaşır. Kaliforniya'da da geniş ölçekte yetiştirilir ve ekim-aralık ayları arasında hasat edilir. Fina'ya kıyasla daha büyük, ancak daha az tatlı meyveler verir.

- Clementine del Golfo di Taranto: İtalya'da, Taranto Körfezi çevresinde yetiştirilen ve Avrupa Birliği tarafından Korumalı Coğrafi İşaret (PGI) statüsü verilen bir klemantin çeşididir. Meyveleri çekirdeksiz veya çok az çekirdeklidir. Tatlı lezzeti ve yoğun aromasıyla tanınır.

- Clementine di Calabria: İtalya'nın Kalabriya bölgesinde yetiştirilen ve Avrupa Birliği tarafından Korumalı Coğrafi İşaret (PGI) statüsü verilen bir diğer klementin çeşididir.

Besin değeri ve bileşim

Değerlendirme tablosu
İçerik (%) Değerler
Nem 11.41 ± 1.24
Kül 5.44 ± 0.02
Lipid (yağ) 3.19 ± 0.16
Karbonhidrat 16.04 ± 21.21
Protein 8.65 ± 0.04
Lif 20.66 ± 1.07
Kalori 127.25 ± 85.26
2016 yılında klemantin, mandalina ve satsuma üretimi (milyon ton)
 Çin 17.2
 İspanya 7.9
 Türkiye 1.3
 Fas 1.1
 Mısır 1.0
 Brezilya 1.0
Dünya 37.8
*Birleşmiş Milletler’e bağlı FAOSTAT Verilerinde bu meyveleri bir arada gruplandrmıştır.

Olası ilaç etkileşimleri

2017 yılında yayımlanan bir araştırma, klemantinde bulunan fitokimyasalların ilaçlarla greyfurtta görülen etkileşimlere benzer etkileşimlere yol açabileceğini ortaya koymuştur. Ancak 2019 yılında gerçekleştirilen takip araştırması, bu bulguların geçerliliğini sorgulamış ve önceki çalışmanın sonuçlarına ilişkin şüpheler doğurmuştur.