Çarkıfelek (bitki)

Çarkıfelek (bitki)
Çarkı andıran çiçeği
(P. × kewensis)
P. × belotii
Biyolojik sınıflandırma Bu sınıflandırmayı düzenle
Âlem: Plantae
Şube: Tracheophyta
Sınıf: Magnoliopsida
Klad: Eudicots
Klad: Rosids
Takım: Malpighiales
Familya: Passifloraceae
Oymak: Passifloreae
Cins: Passiflora
L.
Türler
550'den fazla tür. Metne bakın.
Sinonimler
Passiflora caerulea türünün çarkı andıran çiçeği
Passiflora incarnata türünün çarkı andıran çiçeği

Çarkıfelek (Passiflora), çarkıfelekgiller (Passifloraceae) familyasından 550'den fazla türden oluşan asma ya da sarmaşık tipi bitki cinsine verilen isimdir. Cinsin ticari değeri en yüksek olan ve meyvesi (Maruçya) için yetiştirilen türü Passiflora edulistir.

Değirmen çarkını andıran çiçeklerinden dolayı Türkçe’de "çarkıfelek" (feleğin çarkı) adını almıştır. Farsçada ise saate benzerliğinden dolayı "saat" (ساعت) adı kullanılmaktadır.[kaynak belirtilmeli]

Meyveleri yenilebilen bazı türleri tropikal bölgelerde yetiştirilirken, bazı türleri ise gösterişli çiçekleri nedeniyle bahçelerde ve kamelyalarda örtü bitkisi olarak kullanılmaktadır.

Çarkıfelek; çiçeği ve meyvesi.

Besin olarak tüketimi

Çarkıfelek çiçeği, tropikal tırmanıcı bitki, mor-mavi çiçekler.

Yenilebilir meyveleri olan türler arasında çarkıfelek (P. edulis 'in meyvesi) başta olmak üzere P. ligularis, P. incarnata, P. quadrangularis, P. foetida, P.caerulea, P. tripartita var. mollissima P. tarminiana, P.laurifolia ve P. maliformis sayılabilmektedir.

Meyvelerinin herhangi bir zararlı etkisi bulunmamakla birlikte, yenilebilen meyvelere sahip bütün Passiflora türleri için günde 2 taneden fazla meyvelerinden yenmesi tavsiye edilmemektedir. Zira çok aşırı tüketimi uyku, halsizlik gibi sorunlara neden olabilmektedir. Bununla birlikte meyvelerinin tamamen olgunlaştıktan sonra yenilip toplanması tavsiye edilmektedir; zira bitkinin yapraklarında bulunan siyanür glikozit maddesi meyvelerinde de bulunmaktadır. Ancak bu oran yapraklardan çok daha düşüktür ve olgunlaşmış veya dalından düşmüş meyvelerde en düşük ve zararsız düzeydedir.

Bitkinin yaprakları, her ne kadar stres ve endişeyi azaltıcı olduğu düşünülen çay yapımında kullanılsa da, yapraklarında bulunan siyanür glikozit maddesinin toksik ve zararlı etkisi sebebiyle az tüketilmesi gerekmektedir. Bu konuda yeterince araştırma yapılmadığı ve olası olumsuz etkilerinin bilinmemesi nedeniyle hamile ve bebek emziren kadınlarda, 6 aydan küçük çocuklarda kullanımı tavsiye edilmemektedir. Yapraklarının bu gruplar için hiç kullanılmaması tavsiye edilirken, meyvelerinin mümkün olduğunca az tüketilmesi tavsiye edilmektedir. Bunun dışında özellikle yapraklarının alkollü içecekler ve reçeteli sedatiflerle (gerginlik ve bunalma halini yatıştıran ilaçlarla) doktora danışmadan kullanılması tavsiye edilmemektedir. Zira bitkinin bu ilaçlarla etkileşime geçerek etki artırıcı özelliği bulunmaktadır. Ayrıca bitkinin valeria ve kava bitkileri ile birlikte yapraklarının kullanılması halinde bu bitkilerin etkisini artıracağı ve buna göre kullanılması gereği unutulmamalıdır.

Ayrıca Passiflora capsularis gibi bazı türlerin meyvesinin yenilmediği göz önünde tutulmalıdır.

Üretimi

Tohumdan veya çelikten çoğaltılması yapılmaktadır. Asma sülüğü gibi helezonik tutmaçlara tutunarak hızlı büyümektedir. Çoğu sıcak iklim bitkisidir. P. İncornata türü soğuğa en dayanıklı türlerden biri olarak kabul edilmektedir.

Ekolojik Özellikleri

Sarmaşık balözü bezleri yardımıyla karıncaları kendine çekerek savunma sağlamaktadır.

Türler

Melez Türler

Meyve galerisi