Rodoslu Hekaton

Rodoslu Hekaton veya Hekato (Yunanca: Ἑκάτων; fl. y. MÖ. 100), bir Yunan Stoacı filozoftu. Cicero'nun De officiis'te bildirdiğine göre, Hekaton'un Carneades Kalası olarak bilinen örneği verdiği söylenmektedir.

Rodos doğumlu olan Hecato, Panaetius'un öğrencisiydi, ancak hayatı hakkında başka hiçbir şey bilinmemektedir. O dönemin Stoacıları arasında önde gelen bir isim olduğu açıktır. Çok sayıda eser yazmış olmasına rağmen, bunlardan hiçbirisi günümüze ulaşmamıştır. Diogenes Laërtius, Hecato'nun yazdığı altı eserden bahseder:

• Περὶ ἀγαθῶν – On Goods – İyilikler Üzerine, en az dokuz kitap.
• Περὶ ἀρετῶν – On Virtues – Erdemler Üzerine, en az üç kitap.
• Περὶ παθῶν – On Passions – Tutkular Üzerine, en az iki kitap.
• Περὶ τελῶν – On Ends – Amaçlar Üzerine, en az yedi kitap.
• Περὶ παραδόξων – On Paradoxes – Paradokslar Üzerine, en az üç kitap.
• Χρεῖαι – Maxims – Özdeyişler, en az iki kitaptan oluşan bu eserinde çeşitli filozoflardan (Antisthenes, Sinoplu Diogenes, Metrocles, Citiumlu Zeno ve Cleanthes) alıntılar aktarır. Birinci kitaptan bir alıntı ve diğer şeylerin yanı sıra Citiumlu Zeno'yu ele alan ikinci kitaptan bir olay bulunmaktadır.

Buna ek olarak Cicero, Hekato'nun Quintus Tubero'ya ithaf ettiği Görevler Üzerine ("On Duties"; Latince: De Officiis) adlı bir eser yazdığını belirtir. Hekato, Seneca'nın De Beneficiis adlı incelemesinde de sık sık bahsedilir. Seneca, Epistulae Morales ad Lucilium adlı eserinde de Hekato'dan alıntı yapar;

Umudunu kes, korkun da sona erecektir. (Mektup V)

"Ne kadar ilerleme kaydettim?" diye soruyorsun. Kendime dost olmaya başladım. (Mektup VI)

Sana, ilaçlar, otlar ya da herhangi bir cadı büyüsü olmadan hazırlanmış bir aşk iksiri gösterebilirim: "Sevilmek istiyorsan, sev." (Mektup IX)

Diogenes'e göre Hekato, erdemleri ikiye ayırırdı: bilimsel ve entelektüel ilkelere dayananlar (yani bilgelik ve adalet) ile böyle bir temeli olmayanlar (örneğin, ölçülülük ve bunun sonucunda elde edilen sağlık ve zindelik). Daha önceki Stoacılar Kleanthes ve Krisippos gibi, Hekato da erdemin öğretilebileceğini savunurdu.

Cicero, örneğin, sahte olduğunu bildiği bir madeni parayı alan iyi bir insanın bunu başkasına devretmesinin haklı olup olmadığı gibi, kazuistik meselelere büyük ilgi duyduğunu gösterir. Genel olarak, o kişisel çıkarı en iyi kriter olarak görme eğilimindedir. Ancak bunu, kişisel çıkarın yaşamdaki ilişkilere dayandığını açıklayarak bir ölçüde yumuşatır; bir insanın çocukları, dostları ve genel refahı vatandaşlarının zenginliğine bağlı olan devlet için paraya ihtiyacı vardır:

Bilge bir insanın görevi, özel çıkarlarına özen gösterirken aynı zamanda toplumsal geleneklere, yasalara ve kurumlara aykırı hiçbir şey yapmamaktır. Ancak bu, refah peşinde koşarken amacımıza bağlıdır; zira biz sadece kendimiz için değil, çocuklarımız, akrabalarımız, dostlarımız ve her şeyden önce ülkemiz için zengin olmayı hedefliyoruz. Çünkü bireylerin özel servetleri, devletin zenginliğidir.

Cicero'ya göre Hekato özel mülkiyeti savundu: Bilge bir adamın görevi, gelenekleri, yasaları ve geleneksel düzenlemeleri ihlal etmeden mülküne sahip çıkmaktı. Ancak zenginlik sadece kendisi için değil, çocukları, akrabaları, arkadaşları ve özellikle devlet için de aranmalıydı. Hekato özel zenginliği devletin zenginliği olarak görüyordu. Cicero'ya göre Hekato ayrıca, kendisine kişisel olarak fayda sağlayacak her şeyden yalnızca izin verilmeyen şeylerden kaçınacağını söyledi.

Cicero, Hekato'nun, tahıl fiyatları çok yüksekse iyi bir adamın kölelerini aç bırakıp bırakamayacağını sorduğunu aktarır. Hekato, cevabı insanlıktan ziyade faydacılık temelinden çıkarmıştır. Hekato ayrıca, yükün azaltılması gerekiyorsa, denizde pahalı bir atı denize atmak mı yoksa değersiz bir köleyi atmak mı daha iyi olur diye sormuştur. Bu soruyu yanıtlarken de Hekaton, insanlıktan çok mülkiyeti düşünmüş gibi görünmektedir ki bu da Cicero'nun açıkça onaylamadığı bir durumdur. Cicero ayrıca, Hekato'nun Görevler Üzerine adlı eserinde ele aldığı diğer soruları ve cevaplarını da inceler: Hekato'ya göre, bir gemi kazasında akıllı bir adam, aptal birinden kurtarıcı bir tahta parçası kapmaz. Sadece bir tahta parçası mevcutsa ve iki akıllı adam onu arıyorsa, devlete daha az faydalı olan yol verir. Öte yandan, akıllı adamlar eşit değerdeyse, diğeri piyangoyu kaybetmiş gibi yol verir. Vatan görevi her zaman en üstün olandır, fakat bir oğul, babası vatana karşı suç işlese bile onu savunmalıdır. Ancak baba ihanet ve darbe planlıyorsa oğul babasını ihbar edebilir, fakat o zaman bile önce başka yollar denenmelidir.

Kaynakça

•  Bu madde artık kamu malı olan bir yayından alınan metni içeriyor: 
  Chisholm, Hugh, (Ed.) (1911). "Hecato of Rhodes". Encyclopædia Britannica. 13 (11. bas.). Cambridge University Press. s. 194.