1572

1572

Eeuwen:	15e eeuw · 16e eeuw · 17e eeuw
Decennia:	1560-1569 · 1570-1579 · 1580-1589
Jaren:	<< · < · 1571 · 1572 · 1573 · > · >>
Jaartelling in verschillende culturen

Ab urbe condita:		2325 MMCCCXXV
Armeense jaartelling:		1021 – 1022 ԹՎ ՌԻԱ – ՌԻԲ
Chinese jaartelling:		4268 – 4269 戊未 – 己申
Christelijke jaartelling:		1572 MDLXXII
Ethiopische jaartelling:		1564 – 1565
Hebreeuwse jaartelling:		5332 – 5333
Hindoekalenders:
- Vikram Samvat		1627 – 1628
- Shaka Samvat		1494 – 1495
- Kali yuga		4673 – 4674
Iraanse jaartelling:		950 – 951 ۹۵۰ – ۹۵۱
Islamitische jaartelling:		979 – 980 ٩٨٠ – ٩٧٩
Maçonnieke jaartelling:		5571 – 5572
Juliaanse kalender van 1572

Het jaar 1572 is het 72e jaar in de 16e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

januari

16 - Thomas Howard wordt schuldig bevonden aan hoogverraad en ter dood veroordeeld.

maart

28 - In Dordrecht worden de schilder Jan Wouterzoon van Kuyk en Adriaentgen Jans van Molenaarsgraaf, beide Mennonieten, in het openbaar verbrand wegens ketterij.
De Geuzenvloot moet, na dreiging van koning Filips II van Spanje aan koningin Elizabeth I van Engeland, de Engelse kust verlaten.

april

1 - Inname van Den Briel: De watergeuzen dringen Den Briel in via de Noordpoort en nemen de stad in in naam van Willem van Oranje. Het is de eerste stad die in handen van de opstanding valt, die hiermee in een stroomversnelling komt.
5 - Rochus Meeuwisz, de stadstimmerman van Den Briel, hakt de Nieuwlandse sluis open, waardoor de landerijen rondom de stad onder water komen te staan (inundatie) en de tegenaanval van Bossu kan worden afgeslagen.
6 - Opstand van Vlissingen: Gewapende burgers verdrijven het Waalse garnizoen uit de stad Vlissingen. Ze verzoeken de Watergeuzen om hulp, die later in de maand ook inderdaad aankomt.
7-9 - Bestorming van Rotterdam: Rotterdam weigert aanvankelijk Spaansgezinde troepen onder Boussu de doorgang, en het leger bestormt de poort. Tientallen burgers worden gedood.
11 - Johanna van Albret, de koningin van Navarra, sluit in Parijs met Catharina de'Medici een huwelijksverdrag voor haar zoon Hendrik met de Franse prinses Margaretha van Valois.
19 - Verdrag van Blois: Frankrijk en Engeland sluiten een alliantie gericht tegen Spanje.
29 - De watergeuzen veroveren Arnemuiden.
april - Begin van een langdurig Beleg van Middelburg door de geuzen.

mei

4 - Inname van Veere: De geuzen nemen Veere in.
12-13 - Conclaaf van 1572: Kardinaal Ugo Boncompagni wordt tot paus gekozen. Hij neemt de naam Benedictus XV aan.
21 - Opstand van Enkhuizen: In Enkhuizen neemt de schutterij de macht over. Het stadje sluit zich aan bij de opstand.
23 - Lodewijk van Nassau valt vanuit Frankrijk de Nederlanden binnen en verovert Valencijn. Begin van Oranjes tweede invasie.
24 - Lodewijk van Nassau neemt Bergen in. Begin van de Bezetting van Bergen.
25 - Inname van Doesburg: Bernard van Merode neemt Doesburg in voor de geuzen.
28 - Plundering van Steenbergen: De geuzen worden Steenbergen binnengelaten, en richten tegen afspraak in daarna plunderingen aan.

juni

10 - Inname van Zutphen: Zutphen wordt bij verrassing ingenomen door het geuzenleger van Willem van den Bergh, gevolgd door zware plunderingen.
20 - Inname van Bredevoort: Na een belegering geeft Bredevoort zich over aan Willem van den Bergh
20 - Alkmaar wordt bezet door de geuzen onder Diederik Sonoy.
21 - Een legertje Geuzen onder aanvoering van Adriaen van Swieten bezet Gouda.
22 - Inname van Doetinchem: Doetinchem wordt bij verrassing ingenomen door een achtergebleven deel van het leger van Willem van den Bergh.
24 - De geuzen veroveren en verwoesten Reimerswaal.
25 - Martelaren van Alkmaar: Vijf katholieke geestelijken uit Alkmaar worden in Enkhuizen gemarteld en ter dood gebracht.
25 - Inname van Dordrecht: Dordrecht erkent Willem van Oranje als stadhouder en laat de watergeuzen binnen.
26 - Inname van Gorinchem: De Watergeuzen nemen zonder strijd Gorinchem in.

juli

4 - Inname van Harderwijk door Willem van den Bergh.
9 - Martelaren van Gorcum: 19 katholieke geestelijken afkomstig uit Gorcum worden door de geuzen in Brielle ter dood gebracht.
17 - Slag bij Saint-Ghislain: Genlis Dolhain, die met een leger van 7000 Hugenoten naar Bergen op weg is om Lodewijk van Nassau bij te staan, wordt verslagen door Don Frederik (de zoon van Alva) en de resten van zijn leger worden uiteengedreven.
19 - Willem van den Bergh bezet Oldenzaal.
19-23 - Eerste Vrije Statenvergadering: Vertegenwoordigers van 12 Hollandse steden komen bijeen in Dordrecht. Ze erkennen Willem van Oranje tot rechtmatig stadhouder van Holland, Zeeland en Utrecht en steunen hem in de strijd tegen Alva.
20 - Mislukte aanval op Zwolle door Willem van den Bergh.
20 - Frederik II van Denemarken trouwt met Sophia van Mecklenburg-Güstrow.
23 juli - Inname van Roermond: Willem van Oranje neemt Roermond in. Bij de plundering van de stad worden 23 geestelijken mishandeld en vermoord, de martelaren van Roermond.
31 - Een klein geuzenlegertje onder leiding van Dirck van Haeften, weet het Spaanse garnizoen van Zaltbommel bij verrassing te overrompelen en de stad uit te drijven.

augustus

8 - Woerden sluit zich aan bij de opstand.
9-11 - Beleg van Kampen: Na een beleg van 3 dagen neemt Willem van den Bergh de stad Kampen in.
12-21 - Eerste Blokkade van Amsterdam: Lumey tracht Amsterdam in te nemen, maar moet na een uitval van de stedelingen de poging opgeven.
14 - Zwolle geeft zich zonder slag of stoot over aan Willem van den Bergh.
17 - Huwelijk van George I van Hessen-Darmstadt en Magdalena van Lippe
18 - Huwelijk van Hendrik van Navarra met Margaretha van Valois, zuster van koning Karel IX van Frankrijk.
24 - Bartholomeusnacht: Op initiatief van Catharina de' Medici en Hendrik I van Guise worden 20 hooggeplaatste protestanten, aanwezig in Parijs voor het huwelijk van Hendrik en Margaretha, vermoord, de volgende dagen gevolgd door de moord op duizenden protestanten, eerst in Parijs, daarna ook in de rest van Frankrijk.
24 - Inname van Stavoren door de geuzen.
27 - Verovering van Diest door de geuzen.
28 - Alva en zijn beoogd opvolger Medinaceli arriveren bij Bergen (Henegouwen) voor het beleg van die stad.
30 - Mechelen opent de poorten voor het leger van Willem van Oranje.

september

5 - Inname van Dendermonde: Willem van Oranje verovert Dendermonde, dat echter een maand later weer in Spaanse handen zal vallen.
7 - Inname van Oudenaarde: De geuzen onder Jacob Blommaert veroveren Oudenaarde.
8 - Huwelijk van Bogislaw XIII van Pommeren met Clara van Brunswijk-Lüneburg.
12 - De Geuzen onder Sipke van Scheltema bezetten Dokkum met steun van boeren uit de omgeving.
15 - Waalse Furie in Dokkum: Spaansgezinden heroveren Dokkum, gevolgd door een massale moord op burgers en stadsbrand.
21 - Bergen valt terug in Spaanse handen.

oktober

2 - Spaanse Furie in Mechelen: Mechelen wordt, na ruim een maand in bezit te zijn geweest van de opstandelingen, terug ingenomen door Alva. Hierna wordt de stad 3 dagen lang geplunderd en uitgemoord. Begin van Don Frederiks veldtocht.
12 - Don Frederik herovert Roermond.
20 - Inname van Schoonhoven: Schoonhoven geeft zich over aan de geuzen onder Lumey.
20-30 - Beleg van Goes: De geuzen doen twee pogingen Goes te belegeren, maar de stad wordt door een Spaans leger ontzet.

november

6 - Wolfgang Schuler ontdekt een nieuwe ster aan de hemel, de supernova SN 1572. Tycho Brahe vindt dezelfde ster op 11 november, en schrijft hierover, daarmee aantonende dat de sterrenhemel niet volledig onveranderlijk is.
16 - Bloedbad van Zutphen: Spaanse troepen onder Don Frederik, de zoon van Alva, heroveren de stad, waarna de stad geplunderd wordt. Een bloedbad, zoals eeuwenlang beweerd werd, heeft echter waarschijnlijk niet plaatsgevonden.
19 - Willem van den Bergh verlaat de stad Kampen en vlucht naar Münster. De steden Kampen en Zwolle onderwerpen zich weer aan de Spaanse koning

december

1 - Bloedbad van Naarden: Nadat de stad Naarden zich heeft overgegeven aan de Spaansgezinde troepen, wordt het overgrote deel van de burgers door dezen vermoord.
3 - Begin van het Beleg van Haarlem door Don Frederik

zonder datum

Inca-keizer Túpac Amaru wordt gevangen genomen en onthoofd door de Spanjaarden. Einde van de Neo-Incastaat.
Deling van Erfurt: Het hertogdom Saksen wordt verdeeld in Saksen-Weimar onder Johan Willem en Saksen-Coburg-Eisenach onder Johan Casimir en Johan-Ernst onder regentschap van Johan Frederik II van Saksen.
Stichting van Tacna (Peru).
Stichting van de Herzog August Bibliothek in Wolfenbüttel.

Literatuur

Rafael Bombelli: Algebra (eerste van 3 delen)
Georg Braun en Frans Hogenberg: Civitates orbis terrarum (eerste deel)
Luís Vaz de Camões: Os Lusíadas
Petrus Phalesius (samensteller/uitgever): Een Duijtsch musijck boeck
Codex Cozcatzin

Beeldende kunst

El Greco: El Soplón
Andrea Calamech: Standbeeld van don Juan van Oostenrijk
Giovanni Battista Moroni: Portret van een man met een brief
Lucas d'Heere: The Family of Henry VIII: An Allegory of the Tudor Succession

Opvolging

patriarch van Constantinopel - Metrofanes III opgevolgd door Jeremias II
Duitse Orde (grootmeester) - George Hund van Wenckheim opgevolgd door Hendrik VIII van Bobenhausen
Gelre, Friesland, Groningen, Drenthe, Overijssel en Lingen (stadhouder) - Karel van Brimeu opgevolgd door Gilles van Berlaymont
Generalitat de Catalunya - Benet de Tocco opgevolgd door Jaume Cerveró
Holland, Zeeland en Utrecht (stadhouder, volgens de Staten-Generaal) - Maximiliaan van Hénin-Liétard opgevolgd door Willem van Oranje
Lan Xang - Nokkeo Kumman opgevolgd door zijn regent Sensulinthara
Orde van Malta - Pietro del Monte San Savino opgevolgd door Jean l'Evesque de la Cassière
Ming (China) - Longqing opgevolgd door zijn zoon Wanli
metropoliet van Moskou - Cyrillus opgevolgd door Antonius
Navarra, Foix en Bigorre - Johanna van Albret opgevolgd door haar zoon Hendrik III
paus - Pius V opgevolgd door Ugo Buoncompagni als Gregorius XIII
Reuss-Gera - Hendrik XVII opgevolgd door zijn postume zoon Hendrik Posthumus
Reuss-Untergreiz - Hendrik XV opgevolgd door zijn zoons Hendrik II de Lange, Hendrik III en Hendrik V
Udaipur - Udai Singh opgevolgd door zijn zoon Pratap Singh

Afbeeldingen

De Tachtigjarige oorlog in april-augustus 1572, met Oranjes tweede invasie
De Tachtigjarige oorlog in september-december 1572, met Don Frederiks veldtocht
Inname van Den Briel
Bestorming van Rotterdam
Martelaren van Alkmaar
Martelaren van Gorcum
Eerste Vrije Statenvergadering: Willem van Oranje tot stadhouder benoemd
Inname van Roermond
Huwelijk van Margaretha van Valois en Hendrik van Navarra
Margaretha van Valois beschermt haar echtgenoot tijdens de Bartholomeusnacht
Waalse Furie in Dokkum
Spaanse Furie in Mechelen
Ontzet van Goes
Supernovarestant van supernova SN 1572
inname van Zutphen door Don Frederik
Bloedbad van Naarden
Executie van Túpac Amaru
Civitates orbis terrarum
Os Lusíadas
Groothertogelijk Paleis, Luxemburg (gebouwd in 1572 als stadhuis)
Sokollu Pasamoskee, Istanboel (voltooid 1572)
Jachtslot Augustusburg, Augustusburg (voltooid 1572)
graftombe van paus Pius V

Geboren

10 januari - Theodorus Velius, Nederlands kroniekschrijver
28 januari - Johanna Francisca van Chantal, Frans kloosterstichtster
27 februari - Frans II van Lotharingen, Duits edelman
29 februari - Edward Cecil, Engels legerleider
20 maart - Otto III van Brunswijk-Harburg, Duits edelman
14 april - Wilhelmus Coenders van Helpen, Nederlands militair
25 mei - Maurits van Hessen-Kassel, Duits edelman
juni - Ben Jonson, Engels toneelschrijver
25 juli - Theodorus Schrevelius, Nederlands schrijver
27 september - François van Aerssen, Nederlands diplomaat
27 oktober - Maria Elisabeth van Valois, Frans prinses
2 november - Hendrik I van Savoye-Nemours, Savoyaards edelman
8 november - Johan Sigismund, keurvorst van Brandenburg
20 december - Edward Russell, Engels politicus
27 december - Magdalena van Hohenlohe-Weikersheim, Duits edelvrouw
31 december - Go-Yozei, keizer van Japan (1586-1611)
ca. december - Philippus Rovenius, Nederlands prelaat
Gillis Backereel, Zuid-Nederlands kunstschilder
Sigismund Báthory, vorst van Transsylvanië (1586-1602 met tussenpozen)
Johannes Bayer, Duits astronoom
Abraham van den Blocke, Duits architect
Peter Chamberlen de jongere, Frans-Engels verloskundige
Arend Dickmann, Nederlands-Pools vlootleider
John Donne, Engels dichter
Cornelis Drebbel, Nederlands uitvinder
Fakardin, Libanees heerser
Henri de Gondi, Frans kardinaal
Tymen Jacobsz. Hinlopen, Nederlands zakenman
Andrzej Lipski, Pools prelaat
Odo van Maelcote, Zud-Nederlands wiskundige
Samuel Marolois, Nederlands wiskundige
Jacob Metius, Nederlands instrumentenmaker
Daniël Nijs, Nederlands kunsthandelaar
Johan Sems, Nederlands ingenieur
William Strachey, Engels auteur
Famiano Strada, Italiaans historicus
Juliaan Teniers, Zuid-Nederlands kunstschilder
Thomas Tomkins, Engels componist
Adriaen Veen, Nederlands cartograaf
Jacob van de Vivere, Nederlands arts en schrijver
Thomas Dekker, Engels toneelschrijver (jaartal bij benadering)
Thomas Heywood, Engels toneelschrijver (jaartal bij benadering)
Karel II van Ligny, Zuid-Nederlands edelman (jaartal bij benadering)
Jan van Ravesteyn, Nederlands kunstenaar (jaartal bij benadering)
André Rivet, Frans theoloog (jaartal bij benadering)

Overleden

5 januari - Lodewijk van Gistel (~61), Zuid-Nederlands politicus
7 januari - Karel van Brimeu (~48), Noord-Nederlands staatsman
23 februari - Pierre Certon (~56), Frans componist
28 februari - Catharina van Oostenrijk (38), echtgenote van Sigismund II August van Polen
1 maart - Gerard van Imstenraedt, Limburgs edelman
10 maart - William Paulet (~87), Engels staatsman
28 maart - Jan Woutersz. van Cuyck, Noord-Nederlands kunstschilder
2 april - Elisabeth van Brunswijk-Lüneburg (77), Duits edelvrouw
12 april - Jean Crespin (~51), Zuid-Nederlands auteur
17 april - Filip Padniewski (~61), Pools prelaat
19 april - Peter van Gent, Zuid-Nederlands missionaris
1 mei - Pius V (68), paus (1566-1572)
2 juni - Thomas Howard (~35), Engels politicus
7 juni - Sigismund II August (51), koning van Polen-Litouwen (148-1572)
9 juni - Johanna van Albret (44), koningin van Navarra (1555-1572)
juni - Jacob de Buzere, Zuid-Nederlands predikant
5 juli - Longqing (35), keizer van Ming (1567-1572)
9 juli - martelaren van Gorcum, Noord-Nederlandse geestelijken, waaronder:
- Petrus Van Assche (~41)
- Godfried Coart (~60)
- Theodorus van der Eem (~73)
- Nicasius van Heeze (~57)
- Joannes van Keulen
- Nicolaas Pieck (37)
- Nicolaas Poppel (~40)
- Leonardus van Veghel (~45)
- Antonius van Weert (~50)
27 juli - Adrien de Berghes, Zuid-Nederlands geuzenleider
2 augustus - Aagt Jafies, Nederlands verrader
20 augustus - Miguel López de Legazpi (~70), Spaans conquistador
22 augustus - Thomas Percy (~44), Engels opstandelingenleider
22 augustus - Antoon Utenhove, Zuid-Nederlands geuzenleider
24 augustus (Bartholomeusnacht) - Gaspard de Coligny (53), Frans edelman en militair
24 augustus - Charles de Téligny (~37), Frans diplomaat en militair
26 augustus - Petrus Ramus, Frans filosoof
eind augustus - Claude Goudimel (~58), Frans componist
5 september - Diego Espinosa y Arévalo (~69), Spaans kardinaal
5 - Pieter Titelmans (~71), Zuid-Nederlands inquisiteur
19 september - Barbara van Oostenrijk (33), Oostenrijks edelvrouw
22 september - François Clouet (~62), Frans kunstschilder
30 september - Franciscus Borgia (61), generaal-overste van de jezuïeten
4 oktober - Jacob Blommaert, Nederlands geuzenleider
24 oktober - Edward Stanley (63), Engels edelman
29 oktober - John Erskine (~62), Schots staatsman
23 november - Agnolo Bronzino (69), Italiaans kunstschilder
24 november - John Knox, Schots kerkhervormer
2 december - Ippolito II d'Este (63), Italiaans kardinaal
10 december - Cornelis Musius (72), Noord-Nederlands geestelijke en dichter
30 december - Galeazzo Alessi (~60), Italiaans architect
Rafael Bombelli (~46), Italiaans wiskundige
Gillis Coppens van Diest (~76), Zuid-Nederlands drukker
Soetgen Gerrits, Noord-Nederlands dichteres
Edward Hastings (~51), Engels edelman
Cornelis van Mierop (~63), Noord-Nederlands geestelijke
Andrzej Frycz Modrzewski (~68), Pools humanist
Johan I van Oost-Friesland (~66), Duits edelman
Simon Pelgrom (~65), Zuid-Nederlands geschiedschrijver
Pietro del Monte San Savino (~73), grootmester van de Orde van Malta
Hendrik XVII van Reuss-Gera (~42), Duits edelman
Hendrik XV van Reuss-Untergreiz (~66), Duits edelman
Johan Sickinghe (~77), Noord-Nederlands bestuurder
Túpac Amaru (~35), Inca-keizer (1571-1572)

Literatuur

Raymond Fagel en Judith Pollmann, 1572. Burgeroorlog in de Nederlanden, 2022. ISBN 9044650130

Trivia

De roman La reine Margot van Alexandre Dumas père en de daarop gebaseerde films (La reine Margot (Jean Dréville 1954) en La reine Margot (Patrice Chéreau 1994)) behandelen het huwelijk van Margaretha van Valois en de opvolgende Bartholomeusnacht.
Ook de opera Les Huguenots van Giacomo Meyerbeer speelt zich af tegen de achtergrond van de Bartholomeusnacht.
De inname van Den Briel wordt bezongen in In naam van Oranje

Zie de categorie 1572 van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.