1883

1883
Eeuwen:	18e eeuw · 19e eeuw · 20e eeuw
Decennia:	1870-1879 · 1880-1889 · 1890-1899
Jaren:	<< · < · 1882 · 1883 · 1884 · > · >>
Jaartelling in verschillende culturen
Ab urbe condita:		2636 MMDCXXXVI
Armeense jaartelling:		1332 – 1333 ԹՎ ՌՅԼԲ – ՌՅԼԳ
Chinese jaartelling:		4579 – 4580 己午 – 庚未
Christelijke jaartelling:		1883 MDCCCLXXXIII
Ethiopische jaartelling:		1875 – 1876
Hebreeuwse jaartelling:		5643 – 5644
Hindoekalenders:
- Vikram Samvat		1938 – 1939
- Shaka Samvat		1805 – 1806
- Kali yuga		4984 – 4985
Iraanse jaartelling:		1261 – 1262 ۱۲۶۱ – ۱۲۶۲
Islamitische jaartelling:		1300 – 1301 ١٣٠١ – ١٣٠٠
Maçonnieke jaartelling:		5882 – 5883
1883 naar onderwerp
Lijst van landen
Sport (categorie)
Juliaanse kalender van 1883
Gregoriaanse kalender van 1883

Het jaar 1883 is het 83e jaar in de 19e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

januari

• 1 - Op de Amsterdamse Nieuwendijk gaat de winkel van Merkelbach, waar behalve toverlantaarns bij de jaarwisseling ook vuurwerk wordt verkocht, in vlammen op als een kwajongen een brandend rotje in een la vol vuurwerk gooit.
• 19 - Bij een aanvaring tussen het Duitse tweemast zeilstoomschip "Cimbria" van de Hapag-Lloyd en het Britse stoomschip "Sultan" bij Borkum komen 437 opvarenden om het leven.
• 20 - Ontploffing van de kruitfabriek van Muiden. Meer dan honderd woonhuizen worden verwoest. De door de ontploffing veroorzaakte luchtdruk is zo groot, dat de straatlantaarns op de Keizersgracht in Amsterdam worden gedoofd.
• januari - Erasmus Kittler begint aan de Technische Hogeschool van Darmstadt als eerste hoogleraar elektrotechniek ter wereld met zijn colleges.

maart

• 6 - Tijdens een storm bij het Waddeneiland Borkum komen 121 vissers uit Paesens-Moddergat en Zoutkamp om het leven.
• 10 - In Den Helder richten 189 marineofficieren de Vereeniging tot behartiging van de op Zee betrekking hebbende Onderwerpen op. Ze zijn bezorgd over de staat van de Nederlandse zeemacht na het vergaan van de monitor Zr.Ms. Adder door slecht onderhoud en een onvolledige bemanning.
• 20 - Jan Ernst Matzeliger wordt op de schoenstikmachine octrooi verleend. De productie van schoenen wordt daarmee veel minder arbeidsintensief, en de schoen wordt bereikbaar voor de meeste mensen.

april

• 13 - Alfred Packer wordt schuldig bevonden aan kannibalisme.
• 16 - Paul Kruger wordt president van Transvaal.
• 23 - Beëdiging van het kabinet-Heemskerk Azn.

mei

• 1 - Buffalo Bill begint onder de naam "Cody & Carver's Rocky Mountain and Prairie Exhibition" een rondreizende Wilde Westenshow.
• 24 - Opening met vuurwerk van Brooklyn Bridge, de grootste hangbrug ter wereld, die de gemeentes New York en Brooklyn verbindt. President Chester Arthur woont de feestelijkheden bij.

juni

• 1 - Maaslijn tussen Nijmegen en Venlo in gebruik genomen.
• 23 - Arrest van de Hoge Raad: Overspel hoeft niet meer te worden bewezen; het is genoeg als een van de partners voor de rechter overspel bekent. Een huwelijk kan ook ontbonden worden als een van beide partners zijn zaak niet bij de rechter komt bepleiten.

juli

• 1 - In Utrecht wordt de Nederlandsche Vélocipèdisten-Bond opgericht met voorlopig 200 leden.
• 11 - Het waterschap Het Woud wordt opgericht bij besluit van Provinciale Staten van Noord-Brabant.
• 24 - Het Noorse stoomschip SS Varna, vaartuig van de Nederlandse poolexpeditie 1882-83, zinkt in de Karazee. Bemanning en wetenschappers moeten lopend over het ijs een veilig heenkomen zoeken.

augustus

• 12 - De laatste levende Quagga (een zebra-soort) sterft in dierentuin Artis
• 27 - Bij de ontploffing van het vulkanische eiland Krakatau ontstaat een tsunami die meer dan 36.000 mensen het leven kost.

oktober

• 4 - Om 19.30 uur vertrekt uit het Parijse Gare de Strasbourg de officieel eerste Oriënt Express. De reizigers moeten in Bulgarije nog een paar keer overstappen. Later zal men rechtstreeks naar Istanboel kunnen reizen.
• 20 - Het Verdrag van Ancón wordt door Chili en Peru ondertekend. De bedoeling is om het grondconflict na de Salpeteroorlog (1879-1884) op te lossen en een stabiel post-bellum tussen de landen te creëren. Chili behoudt de op Peru veroverde regio Tarapacá.
• 28 - Ondertekening van het manifest van kunstenaarsgroep Les XX.

november

• 1 - Station IJmuiden wordt in gebruik genomen.
• 5 - In de Slag van El Obeid (Soedan) wordt het Anglo-Egyptisch leger van William Hicks vernietigd door het Mahdileger van Mohammed Ahmad ibn Abd Allah.

december

• 6 - Het Londense warenhuis Harrods brandt af.
• 24 - De Rus Achilles de Khotinsky richt te Rotterdam de eerste Nederlandse gloeilampenfabriek op onder de naam: NV Elektriciteits-Maatschappij, Systeem de Khotinsky.

zonder datum:

• De Amerikaanse arts George Howard Monks ontwikkelt het bordspel halma.
• In het rugby wordt voor het eerst het jaarlijkse Vierlandentoernooi gehouden tussen Engeland, Schotland, Ierland en Wales. Engeland wint dat toernooi.
• Charles Fritts maakt de eerste werkende zonnecel.

Muziek

• Johannes Brahms componeert zijn Symfonie nr 3, Opus 90
• Antonín Dvořák schrijft de ouverture Opus 67 Husitská
• Edvard Grieg componeert Fragmenter av Pianokonsert
• Giacomo Puccini componeert Capriccio Sinfonico
• Johann Strauss jr. schrijft de operette Eine nacht in Venedig
• 17-21 juni: tijdens een koorfestival is To digte af Henrik Ibsen van Thorvald Lammers voor het eerst te horen.

Beeldende kunst

• 
  Fontein Binnenhof met beeld graaf Willem II (1883) Cuypers & Jünger, Binnenhof, Den Haag
• 
  Ophaalbrug in Nieuw-Amsterdam (1883) Vincent van Gogh
• 
  Zee en klippen (ca. 1883) Pierre-Auguste Renoir, Metropolitan Museum
• 
  Henri Cordier (1883) Gustave Caillebotte

Literatuur

• Schateiland, Robert Louis Stevenson
• Le avventure di Pinocchio : Storia di un burattino, Carlo Collodi
• The story of an African farm, Olive Schreiner
• Life on the Mississippi, Mark Twain, is het eerste getypte manuscript, typescript dus eigenlijk.

Bouwkunst

• 
  Xaveriuskerk, Amsterdam (1883) Alfred Tepe
• 
  Stadsschouwburg (Groningen) (1883) Frederik Willem van Gendt en Hugo Pieter Vogel
• 
  Villa Duin-Ouwe (1883) Jacob van den Ban
• 
  Na twee jaar bouwen wordt de Grote Kerk (Constantijn Muysken) in Hoorn opgeleverd

Geboren

Overleden

januari

• 23 - Gustave Doré (51), Frans beeldend kunstenaar en illustrator
• 24 - Friedrich von Flotow (70), Duits componist

februari

• 13 - Richard Wagner (69), Duits componist

maart

• 14 - Karl Marx (64), Duits filosoof en grondlegger van het marxisme
• 27 - Philipp Christoph Zeller (74), Duits entomoloog

april

• 30 - Édouard Manet (51), Frans schilder

mei

• 26 - Abd al-Kader (75), Algerijns vrijheidsstrijder

juni

• 6 - Per Lasson (24), Noors componist
• 14 - Edward FitzGerald, Engels schrijver en vertaler

augustus

• 24 - Louis Latouche (53), Frans kunstschilder

september

• 2 - Cromwell Fleetwood Varley (55), Engels elektrotechnicus
• 10 - Hendrik Conscience (70), Vlaams schrijver
• 15 - Joseph Plateau (81), Belgisch natuur- en wiskundige
• 21 - Johannes van Vloten (65), Nederlands letterkundige en hoogleraar

november

• 19 - Carl Wilhelm Siemens (60), Brits-Duits industrieel en uitvinder

december

• 26 - Giacomo Di Chirico (39), Italiaans kunstschilder

Weerextremen in België

• 1 januari: hoogste etmaalgemiddelde temperatuur ooit op deze dag: 12,1 °C.
• 15 maart: laagste etmaalgemiddelde temperatuur ooit op deze dag: −2,3 °C.
• 16 maart: laagste etmaalgemiddelde temperatuur ooit op deze dag: −2,6 °C en laagste minimumtemperatuur: −6,6 °C.
• 23 maart: laagste minimumtemperatuur ooit op deze dag: −7 °C.
• 16 augustus: hoogste etmaalsom van de neerslag ooit op deze dag: 17,3 mm.
• 31 augustus: hoogste etmaalsom van de neerslag ooit op deze dag: 19,1 mm.
• 2 oktober: hoogste etmaalsom van de neerslag ooit op deze dag: 18,5 mm.

Zie de categorie 1883 van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.