Charaxes
Charaxes
Taxonomische indeling
Geslacht
Charaxes Ochsenheimer , 1816
Typesoort
Papilio jasius Linnaeus , 1767
Jasiusvlinder (Charaxes jasius ), de enige Europese soort, op rottend fruit
Synoniemen
Hadrodontes Stoneham , 1964 (nom. nud.)
Haridra Moore , 1880
Jasia Swainson , 1832
Paphia Fabricius , 1807 non Paphia Lamarck , 1799 (Bivalvia ) nec Paphia Röding , 1798
Stonehamia Cowan , 1968
Afbeeldingen op Wikimedia Commons
Charaxes op Wikispecies
Charaxes is een geslacht van vlinders uit de familie van de Nymphalidae van de onderfamilie van de Charaxinae . Charaxes -soorten komen voor in tropische en subtropische gebieden in de Oude Wereld , met veruit de hoogste diversiteit in Afrika ten zuiden van de Sahara , en een kleiner aantal soorten in Zuid-Azië, Melanesië en Australië . Een soort (Charaxes jasius ) komt ook voor in Europa rond de Middellandse Zee . Het zijn over het algemeen krachtige vliegers en zeer populair bij vlinderverzamelaars.
Gedrag
Enkele soorten zijn te vinden in struikgewas (C. pelias , C. jasius , C. fabius ), maar veruit de meeste soorten komen voor in bos. Charaxes heeft een voorkeur voor open plekken in het bos waar ze zonnen met uitgespreide of halfgesloten vleugels. Mannetjes verzamelen zich vaak bij regenplassen op wegen. Als ze verontrust worden sluiten ze de vleugels, waardoor de meestal camouflerende onderkant zichtbaar wordt. Ze hebben een snelle vlucht, een voorkeur voor bepaalde zitplekken, en indringers worden fanatiek verjaagd. De vlinders voeden zich gedeeltelijk met boomsap uit wonden, rottend fruit, bedorven vlees en uitwerpselen. Die stoffen kunnen met succes als lokaas dienen. Als uitzondering is C. zoolina een bloembezoeker.
Charaxes -soorten leggen hun eieren op de bovenkant van jongste bladeren van struiken of lage bomen. De gecamoufleerde rupsen rusten op de bovenkant van een bepaald blad waarop zij een zijden "bed" hebben gesponnen. De rupsen van de verschillende soorten voeden zich met allerlei planten zoals Rhamnaceae , Leguminosae , Sapindaceae , Melianthaceae , Euphorbiaceae , Ochnaceae , Lauraceae , Tiliaceae , Meliaceae en grassen .
Charaxes acraeoides is een niet giftige soort die net als sommige soorten van het geslacht Pseudacraea sterk lijkt op de giftige Acraea -soorten (een voorbeeld van de Mimicry van Bates ).
Beschrijving
De eieren van verschillende soorten onderscheiden zich vooral door een ander formaat. De micropyle aan de top is afgeplat, iets hol, met een opgeheven middelpunt. Vanuit het centrum lopen onopvallende ribben, die geleidelijk verdwijnen aan de zijkant en de onderkant niet bereiken. Ze zijn met elkaar verbonden door een uiterst zwakke dwarsrichels, en bezet met kleine doorntjes die gemakkelijk zichtbaar zijn met een loep.
De slak-vormige rups is het breedst op of vóór het midden en versmalt verder naar achteren. De huid is fijnkorrelig. De kop is plat, vooruitstekend, en draagt vier achteruit wijzende, ruwknobbelige hoorns. De richel die deze hoorns verbindt en de wangen zijn eveneens grofkorrelig. Het achterste segment heeft twee of meer prominente schuin naar achter stekende hoorns die langer zijn bij jonge rupsen. De kleur van de rupsen is in het algemeen groen en soms geelachtig. De kop heeft aan elke kant een lichte lijn die loopt langs de buitenste hoorn. De rups is een zeer traag dier, dat niet vrijwillig het blad verlaat waarop het als ei werd gedeponeerd.
De dikke pop is helder groen, in de regel zeer glad en glanzend, en aan de rugkant rond. De kop heeft in de lengterichting een groef.
Taxonomie
Op basis van moleculair en fylogenetisch onderzoek worden de verwante soorten binnen het geslacht Charaxes Ochsenheimer , 1816 taxonomisch ingedeeld in de volgende zogenaamde soortencomplexen :
Soortcomplexen
hadrianus -groep (Henning , 1989; Turlin , 2009) – Afrotropisch
cynthia -groep (Henning , 1989; Turlin , 2007a) – Afrotropisch
varanes -groep (Henning , 1989; Turlin , 2005) – Afrotropisch
jasius -groep (Henning , 1989; Turlin , 2005) – Afrotropisch, Palearctisch
lucretius -groep (Henning , 1989; Turlin , 2007a) – Afrotropisch
candiope -groep (Henning , 1989; Turlin , 2007a) – Afrotropisch
bernardus -groep (Müller et al. , 2010; Turlin , 2020) – Orientaals
tiridates -groep (Henning , 1989; Turlin , 2007b) – Afrotropisch
nobilis -groep (Henning , 1989; Turlin , 2009) – Afrotropisch
acraeoides -groep (Vingerhoedt et al. , 2010) – Afrotropisch
Soorten
Het geslacht Charaxes bestaat dan uit de volgende soorten:
Charaxes acraeoides Druce , 1908
Charaxes acuminatus Thurau , 1903
Charaxes affinis Butler , 1865
Charaxes alticola Grünberg , 1911
Charaxes ameliae Doumet , 1861
Charaxes amycus C. & R. Felder , 1861
Charaxes analava Ward , 1872
Charaxes andara Ward , 1873
Charaxes andranodorus Mabille , 1884
Charaxes andrefana Viette , 1975
Charaxes ansorgei Rothschild , 1897
Charaxes antamboulou Lucas , 1872
Charaxes antonius Semper , 1878
Charaxes antiquus Joicey & Talbot , 1926
Charaxes aristogiton C. & R. Felder , 1867
Charaxes bajula Staudinger , 1889
Charaxes balfourii Butler , 1881
Charaxes barnsi Joicey & Talbot , 1927
Charaxes bernardus (Fabricius , 1793)
Charaxes biokoensis Canu , 1989
Charaxes bipunctatus Rothschild , 1894
Charaxes bohemani C. & R. Felder , 1859
Charaxes borneensis Butler , 1869
Charaxes boueti Feisthamel , 1850
Charaxes brutus (Cramer , 1779)
Charaxes bupalus Staudinger , 1889
Charaxes candiope (Godart , [1824])
Charaxes castor (Cramer , 1775)
Charaxes cithaeron C. & R. Felder , 1859
Charaxes cowani Butler , 1878
Charaxes cynthia Butler , 1866
Charaxes defulvata Joicey & Talbot , 1926
Charaxes distanti Honrath , 1885
Charaxes dowsetti Henning , 1989
Charaxes druceanus Butler , 1869
Charaxes ducarmei Plantrou , 1982
Charaxes durnfordi Distant , 1884
Charaxes elwesi Joicey & Talbot , 1922
Charaxes epijasius Reiche , 1850
Charaxes eudoxus (Drury , 1782)
Charaxes eurialus (Cramer , 1779)
Charaxes fervens Butler , 1889
Charaxes fournierae Le Moult , 1930
Charaxes fulvescens (Aurivillius , 1891)
Charaxes fuscus Plantrou , 1967
Charaxes hadrianus Ward , 1871
Charaxes hansalii C. & R. Felder , 1867
Charaxes harmodius C. & R. Felder , 1867
Charaxes imperialis Butler , 1874
Charaxes jasius (Linnaeus , 1767) – Jasiusvlinder
Charaxes jolybouyeri Vingerhoedt , 1998
Charaxes junius Oberthür , 1880
Charaxes kahruba (Moore , 1895)
Charaxes lactetinctus Karsch , 1892
Charaxes lasti Grose-Smith , 1889
Charaxes latona Butler , 1865
Charaxes lecerfi Lathy , 1925
Charaxes legeri Plantrou , 1978
Charaxes lemosi Joicey & Talbot , 1927
Charaxes lucretius (Cramer , [1775])
Charaxes lucyae van Someren , 1975
Charaxes macclounii Butler , 1895
Charaxes madensis Rothschild , 1899
Charaxes marki Lane & Müller , 2006
Charaxes marmax Westwood , 1848
Charaxes mars Staudinger , 1885
Charaxes mixtus Rothschild , 1894
Charaxes monteiri Staudinger , 1886
Charaxes murphyi Collins , 1989
Charaxes musakensis Darge , 1973
Charaxes musashi Tsukada , 1991
Charaxes nandina Rothschild & Jordan , 1901
Charaxes nicati Canu , 1991
Charaxes nitebis Hewitson , 1862
Charaxes nobilis Druce , 1873
Charaxes numenes (Hewitson , 1859)
Charaxes obudoensis van Someren , 1969
Charaxes ocellatus Fruhstorfer , 1896
Charaxes odysseus Staudinger , 1892
Charaxes orilus Butler , 1869
Charaxes overlaeti Schouteden , 1934
Charaxes pelias (Cramer , 1775)
Charaxes phenix Turlin & Lequeux , 1993
Charaxes phoebus Butler , 1866
Charaxes phraortes Doubleday , 1847
Charaxes plateni (Staudinger , 1889)
Charaxes pollux (Cramer , 1775)
Charaxes protoclea Feisthamel , 1850
Charaxes psaphon Westwood , 1847
Charaxes pythodoris Hewitson , 1873
Charaxes rectans Rothschild & Jordan , 1903
Charaxes repetitus Butler , 1896
Charaxes richelmanni Röber , 1936
Charaxes sangana Schröder & Treadaway , 1988
Charaxes saperanus Poulton , 1926
Charaxes saturnus Butler , 1866
Charaxes setan Detani , 1983
Charaxes smaragdalis Butler , 1866
Charaxes superbus Schultze , 1909
Charaxes tectonis Jordan , 1937
Charaxes thomasius Staudinger , 1886
Charaxes tiridates (Cramer , 1777)
Charaxes varanes (Cramer , 1777)
Charaxes velox Ogilvie-Grant , 1899
Charaxes violetta Grose-Smith , 1885
Charaxes xiphares (Stoll , 1781)
Herindeling
Vervallen taxa, herindeling en nieuwe combinaties:
Charaxes achaemenes C. & R. Felder , 1866 ⇒ Eriboea achaemenes C. & R. Felder , 1866
Charaxes albimaculatus van Someren , 1972 ⇒ Charaxes numenes aequatorialis van Someren , 1972
Charaxes alpinus van Someren & Jackson , 1957 ⇒ Eriboea alpinus van Someren & Jackson , 1957
Charaxes anticlea (Drury , 1782) ⇒ Eriboea anticlea (Drury , 1782)
Charaxes aubyni van Someren & Jackson , 1952 ⇒ Eriboea aubyni van Someren & Jackson , 1952
Charaxes baileyi van Someren , 1958 ⇒ Eriboea baileyi van Someren , 1958
Charaxes baumanni Rogenhofer , 1891 ⇒ Eriboea baumanni Rogenhofer , 1891
Charaxes berkeleyi van Someren & Jackson , 1957 ⇒ Eriboea berkeleyi van Someren & Jackson , 1957
Charaxes bernardii Minig , 1977 ⇒ Eriboea kheili kheili (Staudinger , 1896)
Charaxes blanda Rothschild , 1897 ⇒ Eriboea blanda (Rothschild , 1897)
Charaxes bocqueti Minig , 1977 ⇒ Eriboea bocqueti Minig , 1977
Charaxes brevicaudatus Schultze , 1914 ⇒ Charaxes xiphares brevicaudatus Schultze , 1914
Charaxes catachrous Staudinger , 1896 ⇒ Eriboea catachrous van Someren & Jackson , 1952
Charaxes cedreatis Hewitson , 1874 ⇒ Eriboea cedreatis Hewitson , 1874
Charaxes chepalungu van Someren , 1969 ⇒ Eriboea chepalungu van Someren , 1969
Charaxes chintechi Minig , 1976 ⇒ Eriboea chintechi van Someren , 1975
Charaxes chittyi D'Abrera , 1980 ⇒ Eriboea manica chittyi Rydon , 1980
Charaxes contrarius Weymer , 1907 ⇒ Eriboea contrarius van Someren , 1969
Charaxes dilutus Rothschild , 1898 ⇒ Viridixes dilutus Rothschild , 1898
Charaxes doubledayi Aurivillius , 1898 ⇒ Eulaodice doubledayi (Aurivillius , 1898)
= Laodice doubledayi (Aurivillius , 1898)
Charaxes dreuxi Bouche & Minig , 1977 ⇒ Eriboea dreuxi Bouche & Minig , 1977
Charaxes dubiosus Röber , 1936 (nomen dubium )
Charaxes etesipe (Godart , 1824) ⇒ Eriboea etesipe (Godart , 1824)
Charaxes ethalion (Boisduval , 1847) ⇒ Eriboea ethalion (Boisduval , 1847)
Charaxes etheocles (Cramer , 1777) ⇒ Eriboea etheocles (Cramer , 1777)
Charaxes eupale (Drury , 1782) ⇒ Viridixes eupale (Drury , 1782)
Charaxes fionae Henning , 1977 ⇒ Eriboea fionae Henning , 1977
Charaxes fulgurata Aurivillius , 1899 ⇒ Eriboea fulgurata Aurivillius , 1899
Charaxes galawadiwosi Plantrou & Rougeot , 1979 ⇒ Eriboea galawadiwosi Plantrou & Rougeot , 1979
Charaxes gallagheri van Son , 1962 ⇒ Eriboea gallagheri van Son , 1962
Charaxes gerdae Rydon , 1989 ⇒ Eriboea gerdae Rydon , 1989
Charaxes grahamei van Someren , 1969 ⇒ Eriboea grahamei van Someren , 1969
Charaxes guderiana (Dewitz , 1879) ⇒ Eriboea guderiana (Dewitz , 1879)
Charaxes hildebrandtii (Dewitz , 1879) ⇒ Eriboea hildebrandti (Dewitz , 1879)
Charaxes howarthi Minig , 1976 ⇒ Eriboea howarthi Minig , 1976
Charaxes hysginus Darge , 1978 ⇒ Charaxes tiridates tiridatinus Röber , 1936
Charaxes inopinatus Röber , 1940 ⇒ Polyura inopinatus Röber , 1940
Charaxes jahlusa (Trimen , 1862) ⇒ Eriboea jahlusa (Trimen , 1862)
Charaxes kahldeni Homeyer & Dewitz , 1882 ⇒ Polyura kahldeni Homeyer & Dewitz , 1882
Charaxes karkloof van Someren & Jackson , 1957 ⇒ Eriboea karkloof (van Someren & Jackson , 1957)
Charaxes kheili Staudinger , 1896 ⇒ Eriboea kheili Staudinger , 1896
Charaxes lycurgus (Fabricius , 1793) ⇒ Eulaodice lycurgus (Fabricius , 1793)
= Charaxes laodice (Drury , 1782)
= Papilio laodice Drury , 1782
= Laodice lycurgus (Fabricius , 1793)
= Laodice nesiope (Hewitson , 1854)
= Nymphalis nesiope (Hewitson , 1854)
= Papilio lycurgus Fabricius , 1793
Charaxes lydiae Holland , 1917 ⇒ Ydeali lydiae (Holland , 1917)
Charaxes mafuga van Someren , 1969 ⇒ Eriboea mafuga van Someren , 1969
Charaxes manica Trimen , 1894 ⇒ Eriboea manica Trimen , 1894
Charaxes margaretae D'Abrera , 1980 ⇒ Eriboea margaretae Rydon , 1980
Charaxes marieps van Someren & Jackson , 1957 ⇒ Eriboea marieps van Someren & Jackson , 1957
Charaxes martini van Someren , 1966 ⇒ Eriboea martini van Someren , 1966
Charaxes mccleeryi van Someren , 1972 ⇒ Eriboea mccleeryi van Someren , 1972
Charaxes mycerina (Godart , 1824) ⇒ Eulaodice mycerina (Godart , 1824)
= Laodice mycerina (Godart , 1824)
Charaxes nichetes Grose-Smith , 1883 ⇒ Setechin nichetes (Grose-Smith , 1883)
Charaxes nyika van Someren , 1963 ⇒ Charaxes acuminatus nyika van Someren , 1963
Charaxes nyungwensis Vingerhoedt & Vandeweghe , 2011 ⇒ Eriboea nyungwensis (Vingerhoedt & Vandeweghe , 2011)
Charaxes octavus Minig , 1972 (nomen dubium )
Charaxes opinatus Heron , 1909 ⇒ Eriboea opinatus Heron , 1909
Charaxes paphianus Ward , 1871 ⇒ Polyura paphianus Ward , 1871
Charaxes paradoxa Lathy , 1925 ⇒ Eriboea paradoxa Lathy , 1925
Charaxes patergodarti Neidhoefer , 1972 (nomen dubium )
Charaxes pembanus Jordan , 1925 ⇒ Eriboea pembanus Jordan , 1925
Charaxes penricei Rothschild , 1900 ⇒ Eriboea penricei Rothschild , 1900
Charaxes petersi van Someren , 1969 ⇒ Eriboea petersi van Someren , 1969
Charaxes pleione (Godart , 1824) ⇒ Polyura pleione (Godart , [1824])
Charaxes porthos Grose-Smith , 1883 ⇒ Eulaodice porthos (Grose-Smith , 1883)
= Laodice porthos (Grose-Smith , 1883)
= Charaxes dunkeli Röber , 1939
= Laodice dunkeli Röber , 1939
= Laodice midas Staudinger , 1891
= Charaxes fabius (Fabricius , 1782)
Charaxes subornatus Schultze , 1914 ⇒ Viridixes subornatus (Schultze , 1916)
Charaxes taverniersi Berger , 1975 ⇒ Eriboea taverniersi Berger , 1975
Charaxes thysii Capronnier , 1889 ⇒ Eriboea thysii Capronnier , 1889
Charaxes turlini Minig & Plantrou , 1978 ⇒ Eriboea turlini Minig & Plantrou , 1978
Charaxes usambarae van Someren & Jackson , 1952 ⇒ Eriboea usambarae van Someren & Jackson , 1952
Charaxes vansoni van Someren , 1957 ⇒ Eriboea vansoni van Someren , 1957
Charaxes viola Butler , 1865 ⇒ Eriboea viola (Butler , 1866)
Charaxes virilis Rothschild , 1900 ⇒ Eriboea virilis (van Someren & Jackson , 1952)
Charaxes zelica Butler , 1869 ⇒ Eulaodice zelica (Butler , 1869)
= Laodice zelica (Butler , 1869)
= Charaxes neanthes (Hewitson , 1854)
= Nymphalis neanthes Hewitson , 1854
Bronnen, noten en/of referenties
1 2 3 Mogelijk hybride
1 2 Mogelijk hybride brutus × lucretius
↑ Butler, Arthur G. , Butler, Arthur G. (1865). Monograph of the species of Charaxes , a genus of diurnal Lepidoptera . Proceedings of the Zoological Society of London 1865: 622––639. DOI :10.1111/j.1469-7998.1865.tb02391.x .
↑ (en ) Robinson, Gaden S. , Ackery, Phillip R., Kitching, Ian, Beccaloni, George W., Hernández, Luis M. (23 maart 2023 ). HOSTS - a Database of the World's Lepidopteran Hostplants . Natural History Museum, London . DOI :10.5519/havt50xw .
↑ (en ) Rothschild, W. , Jordan, K. (1903). A monograph of Charaxes and the allied prionopterous genera . Novitates Zoologicae 10: 326-342
1 2 3 Bouyer, Thierry (6 november 2023 ). The genera of the tribe Charaxini (Papilionoidea, Nymphalidae, Charaxinae) . Metamorphosis 34 (1): 59–78. ISSN :2307-5031 . DOI :10.4314/met.v34i1.6 .
1 2 3 (en ) Müller, Chris J. , Wahlberg, Niklas, Beheregaray, Luciano B. (19 mei 2010 ). After Africa: the evolutionary history and systematics of the genus Charaxes Ochsenheimer (Lepidoptera: Nymphalidae) in the Indo-Pacific region: Indo-Pacific Charaxes Phylogeny and biogeography . Biological Journal of the Linnean Society 100 (2): 457–481. DOI :10.1111/j.1095-8312.2010.01426.x .
1 2 3 (en ) Desloges, Thomas ; Lepidopterists' Society of Africa , Checklist of Afrotropical Butterflies . metamorphosis.org.za . Metamorphosis - Official Journal of the Lepidopterists' Society of Africa (24 augustus 2026 ). Geraadpleegd op 9 oktober 2026 .
1 2 3 (en ) Aduse-Poku, Kwaku , Vingerhoedt, Eric, Wahlberg, Niklas (2009-11). Out-of-Africa again: A phylogenetic hypothesis of the genus Charaxes (Lepidoptera: Nymphalidae) based on five gene regions . Molecular Phylogenetics and Evolution 53 (2): 463–478. DOI :10.1016/j.ympev.2009.06.021 .
↑ (en ) Williams, M.C. , Desloges, Thomas, Noss, Andrew, Daele, A., Collins, S., & Dobson, J. (2026). Afrotropical Butterflies: A Lepidopterists' Society of Africa Digital Encyclopaedia . Geraadpleegd op 11 oktober 2026 .
↑ (en ) Williams, M.C. (2023). Afrotropical Butterflies: Genus Charaxes Ochsenheimer, 1816 . Geraadpleegd op 11 oktober 2026 .
↑ (en ) Desloges, Thomas , Noss, Andrew (19 mei 2026 ). Afrotropical Butterflies: Genus Eulaodice Bouyer, 2025 . Geraadpleegd op 11 oktober 2026 .
↑ Vingerhoedt, E. & Vandeweghe, G. , 2011: Description d’une nouvelle espèce de Charaxes du Parc national de Nyungwe au Rwanda: Charaxes nyungwensis nova sp. (Lepidoptera: Nymphalidae: Charaxinae). Les Lépidoptéristes de France 20 (48): 2-6.