Uznany w nauce niemieckiej i światowej. Uporządkował i usystematyzował ją, z zakresu matematyki. Pracę naukową i działalność wydawniczą traktował poważnie i z pełnym szacunkiem, dzięki temu wykształcił wielu zdolnych i wybitnych matematyków którzy podawali jego, jako wzór rzetelności, wytrwałości i sumienności. Jest znany z pracy nad teorią potencjalną, funkcjami sferycznymi i zróżnicowaną geometrią. W ciągu wielu lat swojej pracy wydał kilkadziesiąt prac o charakterze naukowym, encyklopedycznym i historycznym.
Nauka i praca
Pochodził z ewangelicko-luterańskiej rodziny robotniczej. Ojcem był Heinrich Wangerin, mistrz hydrauliki, matką Emilie, z domu Bathke. Lata młodości spędził w Greifenbergu (dziś Gryfice). W latach 1853–1862 był słuchaczem miejscowych szkół, m.in. Gimnazjum im. Fryderyka Wilhelma (niem.) RealGymnasium (szkoły średniej), kończąc ją z doskonałym wynikiem (szczególnie w grece).
W 1862 rozpoczął studia na Uniwersytecie w Halle. Studiował matematykę, pod kierunkiem profesorów: H.E. Heinego, A. Rosenbergera i F. Neumanna oraz fizykę u prof. H. Knoblocha. W 1864 przeniósł się do Königsbergu, gdzie na tamtejszym uniwersytecie rozpoczął badania pod kierunkiem prof. Franza Neumanna i F.J. Richelota. Stopień doktora, z dziedziny fizyki otrzymał 16 marca 1866 na podstawie przedstawionych tez i ich obrony, w pracy De annulis Newtonianis. Jego dalsza kariera i badania naukowe były ukierunkowane przez jego promotora F. Neumanna. Efektem tego wpływu były wydane przez A. Wangerina: książka Franz Neumann Und Sein Wirken ALS Forscher Und Lehrer w 1907, trzy artykuły w: „Der Jahresberichte Deutschen Mathematiker vereinigung” (1894–1895), „Leopoldina” (1896) i artykuł pt. Franz Neumann als Mathematiker w „Für Zeitschrift Physik” (1910). Podobne ukształtowanie i silny wpływ na dalsze badania A. Wangerina miał prof. C. Jacobi, niemiecki matematyk.
Po uzyskaniu stopnia doktora w 1866 i uzyskaniu kolejnych uzupełniających kwalifikacji pedagogicznych, nauczał w berlińskich gimnazjach, m.in. we Friedrichswerdersche Gymnasium i Andreasrealgymnasium w latach 1866–1867. Od 1 października 1868 w gimnazjum poznańskim i od 1 kwietnia 1869 do 31 marca 1876 – ponownie w Berlinie. Poza nauczaniem, A. Wangerin redagował roczniki statystyczne Jahrbuches über die Fortschritte der Mathematik w latach 1869–1878 (rolę doradczą sprawował do 1924).
Działalność naukowa
A. Wangerin, w latach 1876–1882 pracował jako nauczyciel akademicki na Uniwersytecie berlińskim. Tam też otrzymał tytuł naukowy profesora nadzwyczajnego. Po śmierci E. Heinego w 1881 został przeniesiony, w rok później na Uniwersytet w Halle – Wittenbergi. Jako profesor zwyczajny pełnił również funkcję rektora tamtejszej uczelni (1910–1911). Na emeryturę odszedł w 1919. Do śmierci pozostał w Halle.
Uczony swoje badania skupiał na teorii potencjalnej, funkcjach sferycznych i zróżnicowanej geometrii. Jego analizy zostały przedstawione w pracy: Reduction der Potentialgleichung für gewisse Rotationskörper auf eine gewöhnliche Differentialgleichung opublikowanej w 1875. Napisał dwa traktaty dotyczących teorii potencjalnej i funkcji sferycznych: Theorie des Potentials und der Kugelfunktionen (1909, 1921). Mimo wielkiej wiedzy specjalistycznej, w aplikacjach do fizyki matematycznej – prace badawcze nie były najważniejszym wkładem A. Wangerina do rozwoju matematyki. Główny nacisk położył na pisanie podręczników, treści encyklopedycznych i historycznych.
A. Wangerin prowadził różnorodne wykłady na Uniwersytecie w Halle, z dziedziny matematyki i fizyki matematycznej, m.in. z: linearnych częściowych zróżnicowań równań; rachunku odmian; teorii eliptycznych funkcji; geometrii włókien syntetycznych; hydrostatyki i teorii kapilarności; teorii krzywych przestrzeni i powierzchni; analitycznych mechaników; potencjalnej teorii i sferycznej harmoniki; niebiańskich mechaników; teorii rzutów mapy; hydrodynamiki i częściowych zróżnicowań równań fizyki matematycznej.
Matematyk był członkiem niemieckiej Akademii Naukowców „Leopoldina” w 1883, któremu przewodniczył w latach 1906–1921. Za zasługi w dziedzinie nauk medycznych otrzymał tytuł doktora honoris causa nadany 24 maja 1907 przez Uniwersytet w Uppsali w Szwecji. Wyróżniony został ponadto kilkoma medalami zasługi, w tym prestiżowym medalem Cotheniusa, nadanym przez Akademię Naukowców „Leopoldina” w 1922.
Rodzina
14 kwietnia 1871 A. Wangerin założył rodzinę. Jego małżonką została Johanna Thorn. Z tego związku miał pięcioro dzieci: trzech synów i dwie córki.
Ernst (syn), ur. 6 maja 1872, historyk (z tytułem doktora),
Albert (syn), ur. 19 czerwca 1873, chemik (również z tytułem doktora),
Ella (córka), ur. 21 września 1874, nauczycielka muzyki, w klasie fortepianu,
Käthe (córka), ur. 5 sierpnia 1878, sprawozdawczyni (prawdopodobnie też dziennikarka),
Walter (syn), ur. 15 kwietnia 1884, profesor ekologii, w Wyższej Szkole Technicznej, w Gdańsku.
Przykładowe publikacje
A. Wangerin podczas swojej pracy napisał i wydał liczne publikacje o charakterze naukowym i encyklopedyczno-historycznym. Do ponad 50. najważniejszych jego prac m.in. należą:
A. Wangerin, Geometrische Darstellung der Wurzeln der Gleichungen: 1) u2+ v2+ w2 = 0 und 2) u2 + v2 =0, Grunert Arch. LV (1873), s. 215–217.
A. Wangerin, Reduction der Potentialgleichung für gewisse Rotationskörper auf eine gewöhnliche Differentialgleichung, Hirzel Leipzig, 1875.
A. Wangerin, C.F. Gauss: Allgemeine Flächentheorie, W. Engelmann, Leipzig 1889.
A. Wangerin, Über die Abwickelung von Rotationsflächen mit constantem negativen Krümmungsmass auf einander, Jber. Deutsch. Math.-Verein, 1, 1892, s. 71–72.
A. Wangerin, Fr. Neumann: Vorlesungen über die Theorie der Cappilarität. Gehalten an der Universität Königsberg, B.G. Teubner, Leipzig 1894.
A. Wangerin, H. v Helmholtz: Zwei hydrodynamische Abhandlungen, W. Engelmann, Leipzig 1896.
A. Wangerin, L Euler: Drei Abhandlungen über Kartenprojction (1777), W. Engelmann, Leipzig 1898.
A. Wangerin, Theorie der Kugelfunktionen und der verwandten Funktionen, insbesondere der Laméschen und Besselschen, Theorie spezieller, durch lineare Differentialgleichungen definierter Funktionen, Encykl. math. Wiss. 2, 1904, s. 695–759.
A. Wangerin, Optik: ältere Theorie, Encykl. math. Wiss. V3, 1909, s. 1–94.
A. Wangerin, Über die Ersetzung der Anziehung eines homogenen Ellipsoids durch die Anziehung der mit Masse belegten Oberfläche, Jber. Deutsch. Math.-Verein. 23, 1914, s. 389-391.
