Żabieńcowce

Żabieńcowce
	; Żabieniec babka wodna
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd	żabieńcowce
	Nazwa systematyczna
	Alismatales R. Br. ex Bercht. & J. Presl; Přir. Rostlin: 271. Jan-Apr 1820
	Multimedia w Wikimedia Commons

Żabieńcowce (Alismatales Dumort.) – rząd roślin zielnych, wodnych lub błotnych należących do klasy jednoliściennych. Należą tu jedyne rośliny okrytonasienne występujące w morzach. W obrębie rzędu wyróżnia się 14 rodzin z 166 rodzajami i ok. 4,5 tysiąca gatunków. Do cech charakterystycznych przedstawicieli tej rodziny należą: brak mykoryzy (z wyjątkiem niektórych obrazkowatych), ziarna skrobi (amyloplasty) takiego samego typu jak u paprotników, pylniki umieszczone po zewnętrznej stronie nitki pręcikowej, komórki tapetum ameboidalne, szyjki słupka liczne, znamię zwykle suche, bielmo helobialne, zarodek i liścień duży, siewki z dobrze rozwiniętym hipokotylem i korzeniem. Znaczne różnice między rodzinami w budowie organów generatywnych związane są z przystosowaniem do różnych siedlisk, w szczególności kwiaty i kwiatostany uproszczone są u roślin podwodnych. U takich przedstawicieli występują też specyficzne przystosowania do zapylania pod wodą – wytwarzane są np. nitkowate ziarna pyłku, rośliny często rozmnażają się wegetatywnie.

Morfologia

Pokrój: Zwykle rośliny zielne (byliny, rzadko rośliny roczne), kłączowe i zasiedlające środowisko wodne (także morskie) lub bagienne.
Liście: Zazwyczaj naprzemianległe o równoległym lub łukowatym unerwieniu, zwykle z podstawą rozwiniętą w pochwy liściowe. Charakterystyczne są łuski śródpochwowe w kącie liści. Liście pojedyncze lub złożone (u niektórych obrazkowatych), zwykle całobrzegie lub klapowane. Często zróżnicowane na nibyogonek liściowy i nibyblaszkę.
Kwiaty: Zebrane w szczytowy kwiatostan na długiej i bezlistnej osi (kłos, kolba, grono, wiecha), czasem kwiaty pojedyncze. Podsadka czasem okazała, natomiast przysadek zwykle brak. Kwiaty promieniste lub dwubocznie symetryczne, zwykle z trójlistkowymi okółkami listków okwiatu. Słupkowie apokarpijne z zalążkami umieszczonymi laminarnie. Pręciki pojedyncze, trzy lub w dwóch okółkach po dwa, po trzy, rzadziej większa ich liczba, nawet do ok. 100. Nitki pręcików krótkie, zwykle wolne.
Owoc: Mieszek lub orzeszek, jagody lub torebki, czasem tworzące owoce zbiorowe. W nasionach bielmo helobialne, zarodek duży i zielony.

Systematyka

W różnych systemach klasyfikacyjnych zaliczano tu różne rodziny. W systemie Reveala rząd obejmuje najbliżej spokrewnione rodziny żabieńcowatych i limnocharysowatych. Cronquist (1988) zaliczał tu także łączniowate (pomijając siostrzane dla nich żabiściekowate). W systemie APG II (2003) i APG III (2009) rząd ten został rozszerzony o bazalne rodziny obrazkowatych i kosatkowatych. W systemie APG III zrezygnowano z wyróżniania rodziny limnocharysowatych (Limnocharitaceae), obecnej jeszcze w APG II (jej utrzymywanie zmieniało żabieńcowate w takson parafiletyczny). W systemie APG IV (2016) wyodrębniono Maundiaceae (dla jednego rodzaju z dotychczasowej rodziny świbkowatych Juncaginaceae).

Pozycja rzędu w drzewie filogenetycznym jednoliściennych według systemu APG V z 2026

←

tatarakowce Acorales

żabieńcowce Alismatales

Petrosaviales

	pochrzynowce Dioscoreales

	pandanowce Pandanales

	liliowce Liliales

	szparagowce Asparagales

komelinowe

arekowce Arecales

	imbirowce Zingiberales

	komelinowce Commelinales

wiechlinowce Poales

Podział żabieńcowców na rodziny i ich powiązania filogenetyczne według systemu APG V

żabieńcowce

kosatkowate Tofieldiaceae

obrazkowate Araceae

żabieńcowate Alismataceae

	łączniowate Butomaceae

	żabiściekowate Hydrocharitaceae

onowodkowate Aponogetonaceae

bagnicowate Scheuchzeriaceae

świbkowate Juncaginaceae

Maundiaceae

	posydoniowate Posidoniaceae

	rupiowate Ruppiaceae

bałwanicowate Cymodoceaceae

	zosterowate Zosteraceae

	rdestnicowate Potamogetonaceae

Pozycja i podział rzędu w systemie Reveala z 2007

James L. Reveal jako współtwórca systemu APG II dzieli taksony analogicznie do przedstawionych wyżej powiązań filogenetycznych, jednak definiuje wąsko rząd i niektóre rodziny w jego obrębie. Rząd żabieńcowców (według ujęcia APG II) podnosi do rangi podklasy Alismatidae Takht. i dzieli na 5 rzędów: tatarakowce (Acorales), obrazkowce (Arales), kosatkowce (Tofieldiales), rdestnicowce (Potamogetonales) i żabiściekowce (Alismatales). W ramach rzędu żabiściekowców wyróżnia pięć rodzin:

limnocharysowate Limnocharitaceae Takht. ex Cronquist
żabieńcowate Alismataceae Vent.
łączniowate Butomaceae Mirb.
żabiściekowate Hydrocharitaceae Juss.
jezierzowate Najadaceae Juss.

Pozycja i podział rzędu w systemie Takhtajana z 2009: W systemie Armena Tachtadżiana z 2009 rząd Alismatales obejmował tylko dwie rodziny – żabieńcowate Alismataceae i limnocharysowate Limnocharitaceae. Rząd klasyfikowany był do nadrzędu Alismatanae wspólnie z rzędami Hydrocharitales i rdestnicowców Potamogetonales, tak że nadrząd obejmował wszystkie rośliny klasyfikowane do rzędu Alismatales w ujęciu systemów APG.

Pozycja i podział rzędu w systemie Cronquista z 1981: Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), klasa: jednoliścienne Liliopsida, podklasa: Alismatidae, rząd: żabieńcowce Alismatales.

Podział rzędu:

podrząd: Alismatineae Engl.
- rodzina: żabieńcowate (Alismataceae Vent.)
- rodzina: limnocharysowate (Limnocharitaceae Takht. ex Cronquist)
- rodzina: łączniowate (Butomaceae L.)

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-02-28] (ang.).
1 2 3 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-02-28] (ang.).
1 2 3 4 5 6 Jan Thomas Johansson: Alismatales R. Br. ex Bercht. et J. Presl. [w:] The Phylogeny of Angiosperms [on-line]. [dostęp 2020-10-16].
1 2 3 4 5 6 ColeC. T.CH. ColeC., HilgerH. H.H. HilgerH., StevensS. P.F. StevensS., Angiosperm Phylogeny Poster (APP, 2026), 2026, DOI: 10.7287/peerj.preprints.2320 .
↑ The Angiosperm Phylogeny Group. An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV. „Botanical Journal of the Linnean Society”. 181, 1, s. 1–20, 2016. DOI: 10.1111/boj.12385.
1 2 James W. Byng (i inni). Large‐scale nuclear and plastid phylogenomic analyses inform an updated Angiosperm Phylogeny Group classification: APG V. „Journal of Systematics and Evolution”. 64 (5), s. 845–874, 2026-09-17. DOI: 10.1111/jse.70096.
↑ James W. Byng, Rogier van Vugt, Ehoarn Bidault, Mark W. Chase, Maarten J.M. Christenhusz: Angiosperm Phylogeny Poster APG V. APG V (2026), supplementary information. [dostęp 2026-10-06].
↑ James L. Reveal: Classification of extant Vascular Plant Families – An expanded family scheme. Department of Plant Biology, Cornell University. [dostęp 2009-01-20]. (ang.).
↑ Armen Takhtajan: Flowering Plants. 978-1-4020-9608-2: Springer, 2009, s. 605.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-02-28] (ang.).

[apweb-2] 1 2 3 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-02-28] (ang.).

[johansson-3] 1 2 3 4 5 6 Jan Thomas Johansson: Alismatales R. Br. ex Bercht. et J. Presl. [w:] The Phylogeny of Angiosperms [on-line]. [dostęp 2020-10-16].

[cole-4] 1 2 3 4 5 6 ColeC. T.CH. ColeC., HilgerH. H.H. HilgerH., StevensS. P.F. StevensS., Angiosperm Phylogeny Poster (APP, 2026), 2026, DOI: 10.7287/peerj.preprints.2320 .

[apgIV-5] The Angiosperm Phylogeny Group. An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV. „Botanical Journal of the Linnean Society”. 181, 1, s. 1–20, 2016. DOI: 10.1111/boj.12385.

[APGV-6] 1 2 James W. Byng (i inni). Large‐scale nuclear and plastid phylogenomic analyses inform an updated Angiosperm Phylogeny Group classification: APG V. „Journal of Systematics and Evolution”. 64 (5), s. 845–874, 2026-09-17. DOI: 10.1111/jse.70096.

[APPV-7] James W. Byng, Rogier van Vugt, Ehoarn Bidault, Mark W. Chase, Maarten J.M. Christenhusz: Angiosperm Phylogeny Poster APG V. APG V (2026), supplementary information. [dostęp 2026-10-06].

[8] James L. Reveal: Classification of extant Vascular Plant Families – An expanded family scheme. Department of Plant Biology, Cornell University. [dostęp 2009-01-20]. (ang.).

[9] Armen Takhtajan: Flowering Plants. 978-1-4020-9608-2: Springer, 2009, s. 605.