Komelinowate

Komelinowate

Commelina communis
Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Klad	rośliny naczyniowe
Klad	Euphyllophyta
Klad	rośliny nasienne
Klasa	okrytonasienne
Klad	jednoliścienne
Rząd	komelinowce
Rodzina	komelinowate
Nazwa systematyczna
Commelinaceae Mirb. Hist. Nat. Pl. 8: 177. 1804
Typ nomenklatoryczny
Commelina L. (1753)
Multimedia w Wikimedia Commons

Komelinowate (Commelinaceae R. Br.) – rodzina roślin z rzędu komelinowców. Należy do niej ok. 40 rodzajów z 650 gatunkami. Zasięg rodziny jest szeroki, brak jej przedstawicieli w Europie, północno-zachodniej Afryce, w Azji północnej i środkowej, w północnej części Ameryki Północnej. Największe zróżnicowanie roślin z tej rodziny występuje w Ameryce Północnej i Azji. W Polsce niektóre gatunki są uprawiane, głównie popularne w uprawie doniczkowej są rośliny z rodzaju trzykrotka, poza tym przedstawiciele z rodzaju komelina bywają efemerofitami. Rośliny z tej rodziny są bylinami, nierzadko sukulentami. Posiadają gęsty sok i liście całobrzegie, ułożone na łodydze strętolegle, z nasadą pochwiastą.

Morfologia

Pokrój

Rośliny zielne (jednoroczne i wieloletnie), zwykle naziemne o łodygach mięsistych, korzeniące się w węzłach, nierzadko z korzeniami bulwiastymi.

Liście

Skrętoległe, czasem ścieśnione w pozorne okółki. Z zamkniętą pochwą liściową obejmującą łodygę, bez języczka i przylistków. Blaszka liściowa pojedyncza, całobrzega, o użyłkowaniu równoległym, często nieco mięsista.

Kwiaty

Zebrane w wierzchotki objęte często pochwiastą podsadką i skupione w złożone grona i wiechy wyrastające ze szczytu pędu lub kątów liści. Kwiaty najczęściej są obupłciowe, choć zdarzają się rośliny z kwiatami jednopłciowymi, zwykle rozwijającymi się na jednej roślinie, na której powstają też kwiaty obupłciowe. Kwiaty są promieniste lub dwubocznie symetryczne. Trzy listki zewnętrznego okółka są wolne lub zrośnięte, mogą być równe lub różnić się wielkością. Trzy listki wewnętrznego okółka są wolne lub zrośnięte u nasady, są podobnych rozmiarów lub jeden bywa bardzo zredukowany. Pręcików jest 6 w dwóch okółkach, ale u różnych przedstawicieli część z nich (2, 3 lub 4) wykształca się jako prątniczki lub jest całkowicie zredukowana. Nitki pręcików są nagie lub pokryte pojedynczymi włoskami. Pylniki otwierają się podłużnymi pęknięciami, rzadko porami. Zalążnia jest górna, dwu- lub trójkomorowa.

Owoce

Pękające lub niepękające torebki, czasem jagody.

Systematyka

Pozycja systematyczna rodziny według systemu APG V z 2026

Rodzina komelinowatych jest siostrzana dla rodziny Hanguanaceae:

Pozycja w systemie Reveala (1994-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa jednoliścienne (Liliopsida Brongn.), podklasa komelinowe (Commelinidae Takht.), nadrząd Commelinanae Takht., rząd komelinowce (Commelinales Dumort.), podrząd Commelinineae Engl., rodzina komelinowate (Commelinaceae R. Br.).

Podział rodziny i wykaz rodzajów

Podrodzina Cartonematoideae G. C. Tucker

• Cartonema R.Br.

Podrodzina Triceratelloideae (Faden & D. Hunt) Zuntini & Frankel

• Triceratella Brenan

Podrodzina Commelinoideae Eaton

• Plemię Commelineae
  • Aneilema R. Brown
  • Buforrestia C.B.Clarke
  • Commelina L. – komelina
  • Dictyospermum Wight
  • Floscopa Lour.
  • Murdannia Royle (w tym Anthericopsis Engler)
  • Pollia Thunb.
  • Polyspatha Benth.
  • Pseudoparis H.Perrier
  • Rhopalephora Hassk.
  • Stanfieldiella Brenan
  • Tapheocarpa Conran
  • Tricarpelema J.K.Morton

• Plemię Palisoteae
  • Palisota Rchb. ex Endl. – palisota

• Plemię Tradescantieae
  • Aploleia Raf.
  • Aetheolirion Forman
  • Amischotolype Hassk. (w tym Porandra D. Y. Hong)
  • Callisia Loefl. – smużyna
  • Cochliostema Lem.
  • Coleotrype C.B.Clarke
  • Cuthbertia Small
  • Cyanotis D.Don – cyanotis, w tym Belosynapsis Hassk.
  • Dichorisandra J.C.Mikan – dwugłówka
  • Elasis D.R.Hunt
  • Geogenanthus Ule
  • Gibasis Raf.
  • Gibasoides D.R.Hunt
  • Hadrodemas H.E.Moore
  • Matudanthus D.R.Hunt
  • Plowmanianthus Faden & C. R. Hardy
  • Sauvallia C.Wright ex Hassk.
  • Siderasis Raf. – siderasis, siderazis
  • Spatholirion Ridl.
  • Streptolirion Edgew.
  • Thyrsanthemum Pichon
  • Tinantia Scheidw. – tinancja
  • Tradescantia L. – trzykrotka
  • Tripogandra Raf.
  • Weldenia Schult.f.

Przypisy