Czaroit

Czaroit
	Właściwości chemiczne i fizyczne
Skład chemiczny	(Ca,Na)2K[(OH)2/Si4O10] • nH2O (uwodniony krzemian wapnia, sodu i potasu)
Twardość w skali Mohsa	5–6
Przełam	nierówny, zadziorowaty, ziarnisty
Łupliwość	dobra w trzech kierunkach
Pokrój kryształu	krótko słupkowy, masywny, włóknisty, pryzmatyczny
Układ krystalograficzny	jednoskośny
Właściwości mechaniczne	dobrze obrabialny, kruchy
Gęstość	2,40 – 2,69 g/cm³
	Właściwości optyczne
Barwa	fiołkowa w różnych odcieniach, różowawa, rzadziej białoszara, żółtawa, brunatna bądź czarna
Rysa	biała
Połysk	szklisty, perłowy, woskowy, jedwabisty, perłowy
Współczynnik załamania	1,545–1,560 (dwuosiowy)
Inne	optycznie dodatni dwójłomność: 0,009 pleochroizm:słaby; X = różowy; Z = bezbarwny;
	Dodatkowe dane
Postacie alotropowe	brak
Szczególne własności	wykazuje żółto-pomarańczową katodoluminescencję
Klasyfikacja Strunza	9.DG.92
	Multimedia w Wikimedia Commons

Czaroit (charoit) – minerał z gromady krzemianów. Należy do minerałów rzadkich i występuje tylko w jednym miejscu na świecie. Jest minerałem o zagadkowej strukturze między krzemianami warstwowymi a wstęgowymi i bardzo zmiennym składzie chemicznym. Jego skład chemiczny nie jest do końca znany. Co jakiś czas odnajduje się w nim inne pierwiastki mające mniejsze lub większe znaczenie w jego strukturze. Podawany w literaturze wzór chemiczny czaroitu nie jest wzorem w 100% dokładnym.

Charakterystyka

Właściwości

Bardzo rzadko tworzy kryształy, najczęściej niewielkie o pokroju krótkosłupkowym, wrosłe. Występuje w formie skupień ziarnistych, zbitych, promienistych, spilśnionych i włóknistych. Jest przeświecający do nieprzezroczystego, przeważnie wykazuje obecność nieregularnych, barwnych plam. Niejednorodna, często kontrastowa barwa wynika z różnorodności i dużej zmienności składu mineralnego. Najczęściej asocjującym minerałem jest egiryn. Czaroit współwystępuje w zbitych agregatach mineralnych z pomarańczowym tinaksytem, kanasytem, białymi skaleniami, fedorytem, tokkoitem, z kwarcem, mikroklinem. Skałę zbudowaną z czaroitu nazywamy czaroitytem. Daje się doskonale obrabiać na kamienie ozdobne. Niektóre okazy (po oszlifowaniu) wykazują efekt kociego oka. Jest słabo fluorescencyjny.

Chemizm

Inne pierwiastki wchodzące w skład czaroitu: Eu²⁺, Ce³⁺, Fe²⁺, Fe³⁺, Ba²⁺, Ti⁴⁺, Sr²⁺, Mn²⁺, Mn³⁺ – na pozycjach kationowych.

Pozycje anionowe zajmują grupy tlenowe i wodorotlenowe O^2-, OH^-, F^-.

Geneza

Stanowi produkt metamorfizmu kontaktowo-metasomatycznego. Występuje w skałach zwanych czaroitytami. Tworzy się w strefach kontaktowych intruzji alkalicznych syenitów nefelinowych z utworami wapiennymi. Czaroit stanowi od 20 do 100% objętości czaroitytu. Zazwyczaj przedział waha się od 50 do 90%.

Zabarwienie

Powód barwy czaroitu nie jest do końca wyjaśniony. Czaroit ma barwę fioletowo-liliową w różnych odcieniach (fiołkowo-ametystowa). Rzadziej bywa białoszary, złotawy, brunatny. Przeważnie wykazuje obecność nieregularnych, barwnych plam (białych, brunatnopomarańczowych, brunatnych, żółtych, szarych i czarnych). Istotne znaczenie ma mangan. Ale Mn²⁺ występuje w za małej ilości by był pierwiastkiem barwiącym. Mn³⁺ zabarwia na kolor malinowy-malinowoczerwony jak w rodochrozycie. Następnym domniemanym powodem dobarwienia jest efekt przejścia ładunku z Fe²⁺ do O^2-.

Galeria

Czaroit w formie zgładu (wypolerowany)
Czaroit w formie zgładu (niepolerowany)
Czaroit w stanie surowym
Kufle wykonane z czaroitu
Miska i korale wykonane z czaroitu

Historia odkrycia

Rok 1948. Rosyjski geolog W. G. Dietmar badając Masyw Muruński na granicy obwodu Irkuckiego i Czityńskiego nad rzeką Czarą, zauważył ładną fioletowo – szarą skałę i zidentyfikował ją jako łupek cummingtonitowy.
Rok 1974. Rosyjski geolog J. G. Rogow ponownie znalazł skałę odkrytą przez Dietmara i zachwycony jej jedwabistym połyskiem podarował fragment swojej żonie, która też była geologiem i postanowiła okaz zbadać. Po bardzo szczegółowych i długotrwałych analizach okazało się, że jest to nowy i nieznany minerał o bardzo skomplikowanym składzie chemicznym.
Odkrycie to potwierdziła specjalna Komisja ds. Badań Minerałów w Moskwie, a w roku 1977 Komisja Nowych Minerałów przy Międzynarodowym Stowarzyszeniu Mineralogicznym (IMA) nadała nazwę nowemu minerałowi: CZAROIT, od rzeki Czara (lewy dopływ Leny) gdzie występuje.

Występowanie

Występuje w formie żyłowych lub soczewkowych skupień w obrębie sjenitów nefelinowych masywu Muruńskiego. Skały czariotowe, zawierające jego białą odmianę związane są z karbonatytami muruńskiego masywu alkalicznego. Często towarzyszą mu: egiryn, ekanit, tinaksyt, mikroklin, kwarc, kalcyt, galena. Jak dotychczas jedyne stwierdzone miejsce wystąpienia tego minerału na świecie znajduje się w dorzeczu rzeki Czary (lewy dopływ Leny) we wschodniej Syberii. Spotykany jest tam na obszarze o powierzchni około 10 km².

Zastosowanie

ma znaczenie naukowe
jest bardzo atrakcyjnym i poszukiwanym kamieniem kolekcjonerskim
kamień ozdobny
szlifowany najczęściej kaboszonowo, kuliście lub płytkowo
kamień jubilerski – do wyrobu artystycznej biżuterii

Przypisy

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 Jerzy Żaba: Ilustrowana encyklopedia skał i minerałów. Wydawnictwa Videograf SA, 2024, s. 103-104. ISBN 978-83-8293-231-7.
1 2 3 4 5 Charoite. Gemdat. [dostęp 2025-03-24].
1 2 3 4 Charoite, [w:] Mindat.org [online], Hudson Institute of Mineralogy [dostęp 2025-03-24] (ang.).
↑ HazelH. Raven HazelH., Uzdrawiająca moc kryształów. 50 kryształów oraz ich siły uzdrawiające i wspomagające dobre samopoczucie, Warszawa: Oficyna Wydawnicza Alma-Press, s. 36, ISBN 978-83-7020-698-7, Cytat: Ma bogate wewnętrzne żyłkowanie, w którym znajdują się pasma przezroczyste oraz inkluzje z czarnego egirynu .
1 2 Charoite. National Gem Lab. [dostęp 2025-03-24].

Bibliografia

W. Schuman – Kamienie szlachetne i ozdobne – Wyd. „Alma –Press” 2004 r.
W. Heflik, L. Natkaniec-Nowak – Zarys Gemmologii – Wyd AGH 1996
R. Duda, L. Rejl – Przewodnik – Kamienie szlachetne – Multico W-wa 1998
W. Schumann – Minerały świata – O. Wyd. ”Alma – Press” 2003 r.

[nazwa5-1] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 Jerzy Żaba: Ilustrowana encyklopedia skał i minerałów. Wydawnictwa Videograf SA, 2024, s. 103-104. ISBN 978-83-8293-231-7.

[strona1-2] 1 2 3 4 5 Charoite. Gemdat. [dostęp 2025-03-24].

[mindat-3] 1 2 3 4 Charoite, [w:] Mindat.org [online], Hudson Institute of Mineralogy [dostęp 2025-03-24] (ang.).

[4] HazelH. Raven HazelH., Uzdrawiająca moc kryształów. 50 kryształów oraz ich siły uzdrawiające i wspomagające dobre samopoczucie, Warszawa: Oficyna Wydawnicza Alma-Press, s. 36, ISBN 978-83-7020-698-7, Cytat: Ma bogate wewnętrzne żyłkowanie, w którym znajdują się pasma przezroczyste oraz inkluzje z czarnego egirynu .

[strona26-5] 1 2 Charoite. National Gem Lab. [dostęp 2025-03-24].