Dziuplina

Dziuplina
wieś
Ilustracja
Aleja lipowa w Dziuplinie
Państwo

 Polska

Województwo

 dolnośląskie

Powiat

oławski

Gmina

Jelcz-Laskowice

Liczba ludności (III 2011)

395

Strefa numeracyjna

71

Kod pocztowy

55-220

Tablice rejestracyjne

DOA

SIMC

0874584

Położenie na mapie gminy Jelcz-Laskowice
Mapa konturowa gminy Jelcz-Laskowice, po lewej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Dziuplina”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum po lewej na dole znajduje się punkt z opisem „Dziuplina”
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa konturowa województwa dolnośląskiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „Dziuplina”
Położenie na mapie powiatu oławskiego
Mapa konturowa powiatu oławskiego, u góry znajduje się punkt z opisem „Dziuplina”
Ziemia51°03′46″N 17°19′57″E/51,062778 17,332500
Multimedia w Wikimedia Commons

Dziuplina (niem. Daupe) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie oławskim, w gminie Jelcz-Laskowice.

Informacje ogólne

Wieś położona jest 16 kilometrów od Oławy, w otoczeniu lasów. Wieś ma charakter mieszkaniowy.

Podział administracyjny

W okresie pruskim Dziuplina należała do gminy z siedzibą w Laskowicach Oławskich (Laskowitz, później Markstädt), tam też znajdował się urząd stanu cywilnego we wsi. Od 1816 r. wieś znajdowała się w powiecie oławskim rejencji wrocławskiej pruskiej prowincji Śląsk, a od 1919 r. w wyodrębnionej prowincji Dolny Śląsk.

We wsi w 1885 r. znajdował się obszar dworski leśnictwa (Forstgutsbezirk), który był obwodem leśnym (Schutzbezirk) nadleśnictwa w Kotowicach (Oberförsterei Kottwitz). Sama zaś Dziuplina była jednak wsią-gminą jednostkową (Landgemeinde).

Po ustanowieniu administracji polskiej w latach 1945-1954 wieś należała do gminy Laskowice Oławskie. W latach 1954-1972 wieś należała do gromady Laskowice Oławskie. Od 1973 r. wieś jest częścią gminy Jelcz-Laskowice (do 1987 r. zwanej gminą Laskowice Oławskie). Do 1975 r. wieś była częścią powiatu oławskiego województwa wrocławskiego. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do pomniejszonego terytorialnie województwa wrocławskiego, a w latach 1990-1998 podlegała urzędowi rejonowemu w Oławie.

Historia

Wieś o układzie ulicówki z XIII w., powstała ok. 1245-1253 r. na ziemiach należących do opactwa św. Wincentego na Ołbinie. W 1315 r. wieś otrzymała lokację na prawie niemieckim. Do czasu sekularyzacji dóbr zakonnych w 1810 r. wieś należała do opactwa św. Wincentego na Ołbinie. W 1783 r. we wsi jest wspomniana szkoła ewangelicka, która w 1830 r. miała jednego nauczyciela. W 1783 r. mieszkańcy wsi posługiwali się zarówno językiem niemieckim, jak i polskim, przy czym większość mieszkańców posługiwała się językiem polskim. W 1825 r. we wsi istniało 42 gospodarstw polskojęzycznych i 7 niemieckojęzycznych.

W 1810 r. wieś przeszła na własność państwa pruskiego, a w 1819 r. należała do urzędu domenalnego (Domainen-Amt) w Chrząstawie Wielkiej (Clarenkranst). W 1845 r. wieś należała do pruskiego urzędu królewskiego w Oławie (Ohlau). W 1842 r. we wsi znajdowało się 61 domów. W 1945 r. szkoła i kilka domów we wsi zostało zniszczonych przez żołnierzy Armii Czerwonej. W 1945 r. wieś została zasiedlona przez osadników pochodzących m.in. z Podhajców i Wiśniowczyka w przedwojennym województwie tarnopolskim.

Od 1970 r. we wsi działał klub piłki nożnej LKS Tramp Dziuplina, reaktywowany w 1999 r. jako „Tajfun Dziuplina”, a od 2001 r. noszący nazwę „Tramp Dziuplina”. Jego barwy były biało-zielone. Klub ten swoje mecze grał na Stadionie Wiejskim w Dziuplinie z boiskiem o rozmiarach 110 m x 74 m. Klub ten funkcjonował do 2016 r., a w sezonie 2015/16 uczestniczył w meczach klasy C w grupie Oława.

Do 1996 r. we wsi funkcjonowała trzyklasowa (klasy "0" i I-III) szkoła podstawowa, która została utworzona w 1945 r. w budynku dawnej karczmy. Szkoła była filią szkoły podstawowej w Miłoszycach i miała w 1996 r. dwóch nauczycieli, a do niej uczęszczało 19 uczniów.

W 1997 r. Dziuplina została zalana przez wody powodziowe rzeki Widawy.

Nazewnictwo

W ciągu swojego istnienia Dziuplina nosiła następujące nazwy:

  • 1253 r.: Dupin
  • 1315 r.: Dupino
  • 1783 r.: Daupe
  • 1819 r.: Dauppe
  • 1845 r.: także Richtal lub Rychtalik
  • do 1945 r. Daupe (niemiecka nazwa wsi)
  • do 1945 r. Rychtal lub Rychtalik (polska nazwa wsi, wspomniana w tomie X „Słownika geograficznego Królestwa Polskiego” z 1889 r.)
  • od 1945 r. pierwotnie Dębiny (nazwa nadana po ustanowieniu administracji polskiej), obecnie Dziuplina.

Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku, wydanym we Wrocławiu w 1888 r., zaliczał niemiecką nazwę wsi "Daupe" do grupy nazw wsi wywodzących się od nazw drzew i roślin i do podgrupy nazw wsi wywodzących się "von dąb, spr. domb = Eiche". Adamy wymieniał starosłowiańską nazwę wsi „Duby” oraz znaczenie tej nazwy w języku niemieckim jako "Eichthal".

Gospodarka

W 1783 r. we wsi istniał folwark. W 1819 r. we wsi istniała karczma i kuźnia. W połowie XIX w. we wsi istniały dawny folwark, królewskie podleśnictwo, młyn z wiatrakiem, browar, gorzelnia, trzy przędzalnie lnu, 8 zakładów rzemieślniczych i sklep. W 1845 r. we wsi odnotowano uprawę lnu i działalność pszczelarską.

W 1885 r. powierzchnia katastralna wsi-gminy jednostkowej (Landgemeinde) wynosiła 443 ha, z czego pola uprawne stanowiły 216 ha, łąki 102 ha, a lasy 69 ha. Dochód netto z podatku gruntowego wynosił 4,11 marek niemieckich za hektar pola, 5,75 marek za hektar łąki i 2,85 marek za hektar lasu. W tym samym roku powierzchnia katastralna obszaru dworskiego leśnictwa (Forstgutsbezirk) należącego do nadleśnictwa w Kotowicach (Oberförsterei Kottwitz) wynosiła 480 ha. W 1931 r. powierzchnia katastralna wsi wynosiła 558,2 ha, a dochód netto z podatku gruntowego wynosił 6,21 reichsmarek za hektar. Najbliższa wsi stacja kolejowa znajdowała się w Miłoszycach (Meleschwitz, później Fünfteichen).

Przed II wojną światową we wsi istniały dwie oberże, dwie kuźnie, piekarnia i sklepy.

W 1996 r. z rolnictwa we wsi utrzymywało się pięć rodzin. Kilkanaście mieszkańców Dziupliny było zatrudniowych w zakładach w Jelczu. We wsi znajdowały się dwa sklepy i stolarnia.

Teraźniejszość

Krzyż upamiętniający przybycie polskich osadników do Dziupliny w 1945 r.

We wsi znajduje się pomnik upamiętniający mieszkańców Dziupliny, którzy zginęli w czasie I wojny światowej. We wsi znajduje się też krzyż upamiętniający początki osadnictwa polskiego we wsi po II wojnie światowej.

Zabytki

Według wykazu zabytków Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu na terenie wsi znajdują się następujące zabytki:

Demografia

W 1783 r. w Dziuplinie mieszkało 228 osób. W 1819 r. we wsi mieszkało 379 osób, w 1830 r. 421 osób, w 1845 r. 500 osób, w 1871 r. 621 osób, w 1885 r. 652 osoby, a w 1895 r. 658 osób. W 1905 r. wieś miała 554 mieszkańców, w 1925 r. 548 mieszkańców, w 1935 r. 526 mieszkańców, a w 1939 r. 486 mieszkańców. W 1996 r. we wsi mieszkało 350 osób. W 2011 r. we wsi mieszkało 395 osób.

W 1925 r. na 548 mieszkańców wsi 261 było mężczyznami, a 287 kobietami. We wsi mieszkało 498 ewangelików i 26 katolików. Ewangelicy należeli do zboru w Laskowicach Oławskich (Laskowitz, później Markstädt), a katolicy należeli do parafii w Miłoszycach (Meleschwitz, później Fünfteichen).

Liczba ludności Dziupliny

Przypisy

  1. 1 2 GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  2. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 246 [zarchiwizowane 2022-10-26].
  3. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 29222.
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Klaus Kunze, Familienforschung Ohlau: Daupe Kreis Ohlau [online], klauskunze.com [dostęp 2026-08-21] (niem.).
  5. 1 2 3 Dziuplina [online], MiG Jelcz-Laskowice [dostęp 2026-08-21] (pol.).
  6. ↑ Strategia rozwoju Miasta i Gminy..., s. 37
  7. 1 2 Daupe 1), [w:] Erich Uetrecht, Meyers Orts- und Verkehrs-Lexikon des Deutschen Reichs, wyd. 5, t. 1, www.meyersgaz.org, Leipzig–Wien 1912, s. 323 [dostęp 2026-08-21] (ang. • niem.).
  8. 1 2 Jürgen Frantz, Kreis Ohlau | AGOFF [online], Arbeitsgemeinschaft Ostdeutscher Familienforscher, 1 czerwca 2014 [dostęp 2026-08-21] (niem.).
  9. ↑ Wykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa
  10. ↑ Ustawa z dnia 25 września 1954 r. o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych, isap.sejm.gov.pl, 25 września 1954 [dostęp 2026-08-20] (pol.).
  11. ↑ Uchwała Nr 24/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu oławskiego; w ramach Zarządzenia nr 13 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 20 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 3 grudnia 1954 r., Nr. 9, Poz. 71)
  12. ↑ Ustawa z dnia 29 listopada 1972 r. o utworzeniu gmin i zmianie ustawy o radach narodowych, isap.sejm.gov.pl, 29 listopada 1972 [dostęp 2026-08-20] (pol.).
  13. ↑ Uchwała Rady Państwa z dnia 26 marca 1987 r. w sprawie zmiany nazwy gminy Laskowice Oławskie w województwie wrocławskim, isap.sejm.gov.pl, 26 marca 1987 [dostęp 2026-08-20] (pol.).
  14. ↑ Uchwała Nr XIX/109/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 15 grudnia 1972 r., Nr 8, Poz. 165)
  15. ↑ Wykaz miast, osiedli i gromad: stan z dn. 1 I 1971 r., Cz. 1. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny – Biuro Spisów, 1971.
  16. ↑ Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 maja 1975 r. w sprawie określenia miast oraz gmin wchodzących w skład województw, isap.sejm.gov.pl, 30 maja 1975 [dostęp 2026-08-20] (pol.).
  17. ↑ Rozporządzenie Ministra - Szefa Urzędu Rady Ministrów z dnia 1 sierpnia 1990 r. w sprawie określenia siedzib i terytorialnego zasięgu działania urzędów rejonowych [online], isap.sejm.gov.pl, 1 sierpnia 1990 [dostęp 2026-08-18] (pol.).
  18. ↑ Parczewski 1890, s. 754
  19. ↑ Wysłouch 1965, s. 33-34
  20. 1 2 Rychtal, [w:] Filip Sulimierski i inni red., Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. X (Rukszenice – Sochaczew), dir.icm.edu.pl, Warszawa 1889, s. 74 [dostęp 2026-08-21] (pol.).
  21. 1 2 3 4 5 6 Jerzy Smyk, Pozdrowienia z Dziupliny, Jerzy Kamiński (red.), „Wiadomości Oławskie”, 26 (116), Cyfrowy Dolny Śląsk, Oława, 6 lipca 1995, s. 11 [dostęp 2026-08-21] (pol.).
  22. ↑ Karol Lisek, To spuścizna naszych praojców... Jerzy Kamiński (red.), „Gazeta Powiatowa-Wiadomości Oławskie”, 29 (635), Cyfrowy Dolny Śląsk, Oława, 14 lipca 2005, s. 8, ISSN 1509-0809 [dostęp 2026-08-26] (pol.).
  23. ↑ Skarb - Tramp Dziuplina [online], www.90minut.pl [dostęp 2026-08-21] (pol.).
  24. ↑ Stadion, [w:] TRAMP Dziuplina - serwis klubu, tramp.elektrosat.pl, 2011 [dostęp 2026-08-21] (pol.).
  25. ↑ Informacje o klubie, [w:] TRAMP Dziuplina - serwis klubu, tramp.elektrosat.pl, 2011 [dostęp 2026-08-21] (pol.).
  26. 1 2 3 4 5 6 7 Jerzy Smyk, Wspólnoty gminy Jelcz-Laskowice: Dziuplina, Jerzy Kamiński (red.), „Wiadomości Oławskie”, 16 (156), Cyfrowy Dolny Śląsk, Oława, 18 kwietnia 1996, s. 4 [dostęp 2026-08-21] (pol.).
  27. ↑ Strategia rozwoju Miasta i Gminy..., s. 59
  28. ↑ Obwieszczenie Pełnomocnika Rządu R.P. na okręg administracyjny Dolnego Śląska z 16.6.1945. Biuletyn nr 1 - przywracający brzmienie historycznych nazw polskich miejscowości Dolnego Śląska
  29. ↑ Heinrich Adamy, Die schlesischen Ortsnamen, ihre Entstehung und Bedeutung. Ein Bild aus der Vorzeit, wyd. 2, Breslau: Verlag von Priebatsch's Buchhandlung, 1888, s. 46 [dostęp 2026-08-21] (pol. • niem.).
  30. ↑ R. Krukenberg, Daupe, Kreis Ohlau, NiederschlesienHeute: Dziuplina, gmina Jelcz-Laskowice, powiat oławski, województwo dolnośląskie, Polen [online], www.denkmalprojekt.org, 1 kwietnia 2023 [dostęp 2026-08-21] (niem.).
  31. ↑ Pomnik poległych w I wojnie światowej (Dziuplina), pl. Świetlicowy, Dziuplina - polska-org.pl [online], polska-org.pl [dostęp 2026-08-21] (pol.).
  32. ↑ Pomnik osadników, Dziuplina - polska-org.pl [online], polska-org.pl [dostęp 2026-08-21] (pol.).
  33. ↑ dawne województwo wrocławskie - Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków we Wrocławiu [online], wosoz.ibip.wroc.pl [dostęp 2026-08-21] [zarchiwizowane z adresu 2026-06-10] (pol.).

Bibliografia

Linki zewnętrzne