| wieś | |
 Kościół Wniebowzięcia NMP | |
| Państwo | |
|---|---|
| Województwo | |
| Powiat | |
| Gmina | |
| Liczba ludności (III 2011) |
473 |
| Strefa numeracyjna |
71 |
| Kod pocztowy |
55-200 |
| Tablice rejestracyjne |
DOA |
| SIMC |
0879593 |
Położenie na mapie gminy wiejskiej Oława  | |
Położenie na mapie Polski  | |
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego  | |
Położenie na mapie powiatu oławskiego  | |
 50°57′52″N 17°11′30″E/50,964444 17,191667 | |
Sobocisko (niem. Zottwitz) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie oławskim, w gminie Oława.
Wieś znajduje się 8 kilometrów na północny zachód od Oławy, na terenie Niziny Śląskiej. Powierzchnia miejscowości wynosi 636,26 ha.
We wsi znajduje się sklep spożywczo-przemysłowy „Odido”.
W okresie pruskim Sobocisko znajdowało się na terenie gminy z siedzibą w Zabardowicach (Seiffersdorf), tamteż znajdował się urząd stanu cywilnego właściwy wsi. Od około 1912 r. zarówno siedziba gminy (Amtsbezirk), jak i urząd stanu cywilnego właściwy wsi znajdował się w Sobocisku. Od 1816 r. wieś znajdowała się na terenie powiatu oławskiego rejencji wrocławskiej pruskiej prowincji Śląsk, a od 1919 r. na terenie wyodrębnionej prowincji Dolny Śląsk.
Po ustanowieniu administracji polskiej na Dolnym Śląsku w latach 1945-1954 Sobocisko było częścią gminy Wierzbno. W latach 1954-1972 wieś należała do gromady Wierzbno. Od 1973 r. wieś jest częścią gminy wiejskiej Oława. Do 1975 r. Sobocisko znajdowało się na terenie powiatu oławskiego województwa wrocławskiego. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa wrocławskiego, a w latach 1990-1998 wieś podlegała urzędowi rejonowemu w Oławie.
Teren współczesnego Sobociska był zamieszkiwany już w starożytności przez ludność kultury łużyckiej i kultury halsztackiej w okresie halsztackim (wczesnej epoce żelaza). W III-II wieku p.n.e. obszar był zamieszkiwany przez Celtów, a w II-III wieku n.e. przez ludność kultury przeworskiej będącej pod wpływami rzymskimi.
We wczesnym średniowieczu Sobocisko było osadą targową, znajdującą się na szlaku handlowym z Ołomuńca w Morawach do Wrocławia przez Nysę, Grodków i Wiązów. Z 1037 r. pochodzi odnaleziony na terenie wsi skarb, składający się z 53 monet polskich, 62 czeskich, 142 niemieckich i 7 innych. Targi odbywały się prawdopodobnie w sobotę, na co wskazuje etymologia nazwy wsi.
Wieś o układzie owalnicy o prostokątnym nawsiu, wzmiankowana w 1145 roku, gdy stanowiła własność opactwa św. Wincentego na Ołbinie na terenie dzisiejszego Wrocławia. Opactwo weszło w posiadanie Sobociska w zamian za połowę Trzebnicy. W 1149 r. wieś jest wymieniana w dokumencie wystawionym przez księcia Bolesława IV Kędzierzawego, wymieniającej uposażenie opactwa św. Wincentego. Posiadanie Sobociska przez opactwo św. Wincentego zostało potwierdzone przez dokument wystawiony w Lateranie 8 kwietnia 1193 r. przez papieża Celestyna III.
W 1258 r. wieś (nazywana "Sobotzitz" lub "Soboczicz") uzyskała lokację na prawie niemieckim od księcia wrocławskiego Henryka III Białego. W 1303 r. we wsi jest wspomniany po raz pierwszy kościół, kiedy archidiakon Henryk z Legnicy, będący kanonikiem katedry we Wrocławiu zapisał kościołowi w Sobocisku połowę czterokonnego wozu obornika. W dokumencie z 8 czerwca 1346 r. we wsi jest wspomniana karczma, a 29 czerwca we wsi sprzedano łan wolny od wszelkich powinności. W październiku 1346 r. sprzedane zostało sołectwo we wsi. W 1349 r. we wsi jest wspomniane sołectwo o wielkości 5 wolnych łanów. W 1359 r. mieszczanin wrocławski Otto z Nysy sprzedał za 15 grzywien czynsz w wysokości 3 małdratów pszenicy z 17 łanów we wsiach Sobocisko ("Scobschicz") i Święta Katarzyna ("Slegelinne" lub "Katherina") mieszczance wrocławskiej w zamian za prawo do zastawu dóbr i odkupu za tę samą cenę oraz prawo alienacji (zbycia majątku).
W 1360 r. proboszcz parafii w Sobocisku Bogusław (Boguslaus) otrzymał od opactwa premonstratensów na Ołbinie pełnomocnictwo w sprawie ustalenia granic między klasztorem na Ołbinie a dobrami Czenka (Czenco), pana na Jelczu. 4 grudnia 1360 r. Bogusław odstąpił 2 grzywny rocznego czynszu (jedną z dóbr w Małujowicach koło Brzegu, a drugą z dóbr chłopa Hanka zwanego Kornerem z Kostomłotów koło Środy Śląskiej) na wyżywienie mnichów w zamian za odprawianie mszy w rocznicę jego śmierci.
W 1420 r. wieś była w posiadaniu opactwa św. Wincentego na Ołbinie, który posiadał wieś aż do sekularyzacji dóbr zakonnych w 1810 r., natomiast od połowy XVII w. do połowy XVIII w. majątek we wsi posiadał ród von Sebottendorf, będący właścicielami Kurowa i Wawrzęcic. W 1579 r. kościół we wsi był podwójnego wyznania: św. Maryi i św. Michała. W 1604 r. wieś miała powerzchnię 46 łanów, z czego 12 1/4 łana stanowiły wolne łany, a 3 (Widmut) należały do kościoła. Sobocisko było zamieszkiwane przez polskich katolików do ok. 1678 r. Kazania w kościele w Sobocisku wygłaszane były w XVII w. wyłącznie po polsku, choć w latach 1666-1667 chrzty były dwujęzyczne. Od około 1715 r. pojawiły się we wsi kazania i katecheza po polsku i niemiecku. W 1783 r. we wsi jest wspomniana parafialna szkoła katolicka, która w 1830 r. miała jednego nauczyciela.
Po zajęciu Śląska przez Prusy w okresie wojen śląskich w połowie XVIII w. nasilił się proces germanizacji, a w lutym 1814 r. proboszcz Jakub Sedlaczek w obronie kontynuacji nauczania języka polskiego w szkole w Sobocisku zwrócił się do wikariatu generalnego we Wrocławiu z prośbą o zatrudnienie w szkole nauczyciela znającego język polski, rozpoczynając tym samym spór między wikariatem generalnym we Wrocławiu a władzami pruskimi, który zgadzały się na zatrudnienie nauczyciela wyłącznie niemieckojęzycznego, trwający do stycznia 1815 r. W 1825 r. w katolickich kościołach w Sobocisku i w pobliskim Wierzbnie odbywały się polskojęzyczne msze. W 1843 r. we wsi istniała polskojęzyczna społeczność, a wieś należała wraz z Siedlcami, Piskorzowem, Starym Otokiem, Jelczem, Piekarami, Laskowicami Oławskimi, Chwałowicami, Dębiną, Dziupliną, Minkowicami Oławskimi, Ratowicami, Kopaliną, Wójcicami i Bystrzycą do grupy wsi z obecnością języka polskiego w powiecie oławskim. W 1845 r. polskojęzyczne msze odprawiane były w kościele w Sobocisku co trzecią niedzielę. W 1889 r. we wsi znajdowało się 118 domów. W 1894 r. majątki we wsi posiadała spółka handlowa "J. Jac. vom Rath u. Comp." z Kobierzyc (Koberwitz).
Na terenie Sobociska od końca XIX w. prowadzone były badania archeologiczne. Pod koniec XIX w. w wiejskiej żwirowni mieszkańcy Sobociska odnaleźli cmentarzysko z grobami szkieletowymi. W 1891 r. odnaleziono dwa żelazne groty i brązowy pierścień. W 1898 r. znaleziono grób szkieletowy z zniszczonymi przedmiotami z żelaza. W 1909 r. odnaleziono dwa żelazne groty i fragment żelaznego miecza. W 1913 r. odnaleziono dwa groby szkieletowe bez wyposażenia. W 1928 r. podjęto na nowo badania archeologiczne i w 1930 r. odnaleziono grób ciałopalny z okresu kultury łużyckiej. W czasie II wojny światowej w 1940 r. we wsi podejmowano badania pod kierunkiem W. Hoffmanna, a w tym samym roku odnaleziono 10 grobów szkieletowych, w tym 5 grobów wojowników z bronią. W 1941 r. odnaleziono dwa kolejne groby. Obok celtyckich grobów szkieletowych w czasie badań archeologicznych W. Hoffmanna odnalezione zostały groby ciałopalne okresu kultury łużyckiej i wczesnośredniowieczne groby szkieletowe.
W okresie dwudziestolecia międzywojennego w Sobocisku znajdował się pomnik upamiętniający 39 mieszkańców wsi, którzy zginęli w czasie I wojny światowej. Pomnik ten został zniszczony w 1956 r. przez polskich mieszkańców wsi z nakazu władzy komunistycznej. W 1927 r. szkoła katolicka otrzymała nowy budynek, a dotychczasowy budynek stał się pawilonem handlowym. W latach 30 i 40. XX w. we wsi znajdował się urząd gminy, urząd stanu cywilnego, szkoła, posterunek policji, przychodnia z izbą porodową, placówka pocztowa oraz zakład lekarski i dentystyczny. W 1937 r. majątki we wsi posiadała firma "vom Rath, Schoeller und Skene", która posiadała też majątki w Wierzbnie i Teodorowie.
W czasie II wojny światowej w gospodarstwach rolnych w Sobocisku pracowali Francuzi i Belgowie, a w przędzalni lnu pracowali jeńcy brytyjscy. W pawilonie handlowym w budynku dawnej szkoły mieszkali jeńcy belgijscy, francuscy i brytyjscy, a w budynku starej świetlicy przekształconym w obóz pracy przebywali najpierw Polacy, a potem robotnicy rosyjscy. 12 października 1944 r. niedaleko Sobociska w czasie lotu treningowego rozbił się nocny myśliwiec Messerschmitt Bf 110 należący do węgierskiego 5/1 Dywizjonu Myśliwców Nocnych (węg. 5/1 Kisérleti éjszakai Vadászszázad) stacjonującego na lotnisku w Stanowicach, a w jego wyniku zginęli piloci plut. Frigyes Barák i szer. József Nagy.
20 stycznia 1945 r. dotychczasowi niemieccy mieszkańcy wsi zostali ewakuowani, a poprzez Wierzbno, Jordanów Śląski, Sobótkę i Świdnicę dotarli do Wałbrzycha, gdzie zostali następnie rozlokowani w dwóch wsiach w okolicy Wałbrzycha. Po 8 maja 1945 r. niemieccy mieszkańcy wrócili do Sobociska. W czasie walk między Waffen-SS a Armią Czerwoną wieś została w znacznej części zniszczona, a żołnierze SS wysadzili w powietrzne wieżę kościoła w Sobocisku. Wieś przechodziła dwa razy z rąk do rąk, ostatecznie została zajęta 7 lub 8 lutego 1945 r. przez oddziały radzieckie nacierające z kierunku Zabardowic. W drugiej połowie 1945 r. we wsi osiedlili się polscy osadnicy, pochodzący z terenów przedwojennych województw stanisławowskiego (zwłaszcza z Obertyna, skąd pochodziła większość przyszłych polskich mieszkańców Sobociska, a także z Żukowa, Żywaczowa i Wakarówki) i wołyńskiego. ale też z okolic Rzeszowa, Częstochowy i Piotrkowa Trybunalskiego. Wśród polskich osadników znajdowali się też zdemobilizowani żołnierze Ludowego Wojska Polskiego. We wsi funkcjonowała filia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w Oławie.
W 1946 r. dotychczasowi niemieccy mieszkańcy wsi zostali wysiedleni za Nysę Łużycką.
Badania archeologiczne, rozpoczęte w okresie niemieckim od końca XIX w., były kontynuowane w latach 1952 i 1955 przez Katedrę Archeologii Polskiej i Katedrę Antropologii Uniwersytetu Wrocławskiego pod kierunkiem prof. Hołubowicza. W 1952 r. odkryto 7 celtyckich grobów szkieletowych, a w 1955 r. 6 grobów tego typu. W żwirowni znaleziono groby ciałopalne i artefakty (skorupy naczyń) z okresu kultury łużyckiej. W latach 1965-1966 badania archeologiczne w Sobocisku podejmowane były pod kierunkiem dr Barbary Czerskiej, a w czasie badań odkryto trzy groby ciałopalne z okresu kultury przeworskiej (dwa groby jamowe i jeden popielnicowy). W grobach jamowych odnaleziono fragmenty glinianych naczyń i spalone kości ludzkie, a w grobie popielnicowym popielnicę z przepalonymi kościami ludzkimi, fragmentem czarki, okuciem żelaznym.
W latach 1959-1961 został odbudowany zniszczony w czasie II wojny światowej kościół we wsi. Do czasu jego odbudowy msze we wsi odbywały się w kaplicy urządzonej w dawnej przyparafialnej stajni.
Na początku XXI w., w 2002 r., na terenie wsi znajdowała się szkoła podstawowa z trzema boiskami i placem zabaw, świetlica wiejska oraz remiza Ochotniczej Straży Pożarnej w Sobocisku. We wsi funkcjonował klub piłki nożnej Czarni Sobocisko, która w sezonie 2002/03 uczestniczyła w meczach w klasie B.
W ciągu swojego istnienia Sobocisko nosiło następujące nazwy:
„Słownik geograficzny Królestwa Polskiego” w tomie X wydanym w Warszawie w 1889 r. wymienia oprócz polskiej nazwy wsi „Sobocisko” i niemieckiej nazwy "Zottwitz" także starą polską nazwę „Sobocice”.
Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku, wydanym we Wrocławiu w 1888 r., zaliczał niemiecką nazwę wsi "Zottwitz" do grupy nazw wsi wywodzących się od nazw zwierząt, zaś samą nazwę wywodził "von sobol = Zobel". Adamy podawał starosłowiańską nazwę wsi „Sobocisce” oraz znaczenie tej nazwy w języku niemieckim jako "Zobel-Marderplatz". Zbigniew Jakubowicz z kolei wywodził nazwę wsi „Sobocisko” od soboty, czyli dnia, w którym według niego we wczesnym średniowieczu odbywały się targi we wsi.
Sobocisko we wczesnym średniowieczu znajdowało się na szlaku handlowym biegnącej między Ołomuńcem a Wrocławiem i była osadą targową. We wsi w XIV w. znajdowała się karczma.
W 1819 r. we wsi znajdowała się karczma i kuźnia. W połowie XIX w. we wsi znajdowały się oprócz karczmy też 8 sklepów, 4 przędzalnie lnu i 19 zakładów rzemieślniczych. W 1845 r. we wsi odnotowano hodowlę 608 owiec merynosów i 228 sztuk bydła, uprawę lnu i działalność pszczelarską. W 1885 r. powierzchnia katastralna wsi wynosiła 846 ha, z czego pola uprawne stanowiły 795 ha, a łąki 5 ha. Dochód netto z podatku gruntowego wynosił 25,85 marek niemieckich za hektar pola i 21,15 marek za hektar łąki. W 1895 r. we wsi znajdowała się cukrownia. W 1931 r. powierzchnia katastralna wsi wynosiła 1010,8 ha, a dochód netto z podatku gruntowego wynosił 25,93 reichsmarek za hektar.
W 1939 r. podstawowym zajęciem mieszkańców Sobociska było rolnictwo. 48 gospodarstw rolnych we wsi miało powierzchnię powyżej 7,5 ha, a 6 poniżej 7,5 ha. Uprawiano głównie len, ziemniaki i zboża. W jednym z majątków we wsi znajdowała się fabryka lnu. Przed 1945 r. we wsi znajdował się pawilon spożywczy będący do 1927 r. szkołą, sześć sklepów (cztery spożywczo-kolonialne, jeden z artykułami gospodarstwa domowego i żelaznymi oraz jeden odzieżowy), trzy restauracje z salami tanecznymi, dwie masarnie, dwie piekarnie, stacja benzynowa, waga rolnicza do ważenia zboża. We wsi znajdowało się dwóch stelmachów (kołodziejów), dwie kuźnie, dwa zakłady krawieckie orazy zakłady stolarski, fryzjerski, szewski, siodlarski i bednarski, a także malarz pokojowy. We wsi działały również trzy gospody. Najbliższa wsi stacja kolejowa znajdowała się w Lizawicach (Leisewitz).
Po II wojnie światowej polscy osadnicy w Sobocisku zajmowali się głównie rolnictwem, przeważnie uprawą zboża, buraków cukrowych, lnu i rzepaku, a dotychczasowi niemieccy mieszkańcy wsi pracowali w zarządzanych przez Armię Czerwoną folwarkach w Sobocisku i Zabardowicach. We wsi hodowano trzodę chlewną, bydło, drób i konie. Z czasem mieszkańcy Sobociska pracowali też w zakładach przemysłowych m.in. w Zakładach Naprawczych Taboru Kolejowego, hucie „Marta”, papierni i fabryce kleju w Oławie, fabryce mebli na ul. Krakowskiej we Wrocławiu i w hucie „Czechnica” w Siechnicach.
We wsi w 2002 r. znajdowały się dwa sklepy spożywcze. W 2014 r. we wsi znajdowało się kilka dużych gospodarstw rolnych.
We wsi znajduje się remiza Ochotniczej Straży Pożarnej w Sobocisku, która nie wchodzi w skład Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego. Jednostka OSP w Sobocisku powstała w 1946 r. z inicjatywy jego pierwszego prezesa Józefa Twardowskiego. Wieś posiada sieć wodociągową i jest skanalizowana.
We wsi znajduje się kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, będący kościołem filialnym rzymskokatolickiej parafii św. Marcina Biskupa w Marcinkowicach należącej do dekanatu Oława archidiecezji wrocławskiej. W Sobocisku znajduje się cmentarz parafialny.
W Sobocisku funkcjonuje od 2022 r. Koło Gospodyń Wiejskich „Kuźnia”, ujęte w Krajowym Rejestrze Kół Gospodyń Wiejskich prowadzonym przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. We wsi znajduje się też świetlica wiejska. W Sobocisku funkcjonuje Publiczne Przedszkole, które do 2025 r. działało jako Niepubliczne Przeszkole „Smyczki”. W 2025 r. do przedszkola uczęszczało 45 dzieci.
We wsi funkcjonuje klub piłki nożnej LKS Czarni Sobocisko, powstały w 1950 r. Swoje mecze rozgrywa na boisku o rozmiarach 100 m x 50 m. W sezonie 2026/27 uczestniczył w meczach klasy A w grupie Wrocław IV.
Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisany jest:
Inne zabytki:
Według wykazu zabytków Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu na terenie wsi znajdują się, oprócz kościoła Wniebowzięcia NMP następujące zabytki:
W 1783 r. wieś zamieszkiwało 435 osób. W 1819 r. w Sobocisku mieszkało 571 osób, w 1830 r. 627 osób, w 1845 r. 725 osób, w 1871 r. 902 osoby, w 1885 r. 939 osób, a w 1895 r. 955 osób. W 1905 r. mieszkało 965 osób, w 1925 r. 1042 osoby, w 1935 r. 1039 osób, a w 1939 r. 1030 osób. W 2001 r. Sobocisko miało 460 mieszkańców, w 2011 r. 473 mieszkańców, w 2021 r. 438 mieszkańców, a w 2025 r. 423 mieszkańców.
W 1925 r. na 1042 mieszkańców wsi 518 było mężczyznami, a 524 kobietami. We wsi mieszkało 919 katolików i 120 ewangelików. Katolicy posiadali własną parafię w Sobocisku (Zottwitz), natomiast ewangelicy należeli do zboru w Marszowicach (Marschwitz).
