Zabardowice

Zabardowice
wieś
Państwo

 Polska

Województwo

 dolnośląskie

Powiat

oławski

Gmina

Oława

Liczba ludności (III 2011)

218

Strefa numeracyjna

71

Kod pocztowy

55-200

Tablice rejestracyjne

DOA

SIMC

0879653

Położenie na mapie gminy wiejskiej Oława
Mapa konturowa gminy wiejskiej Oława, po lewej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Zabardowice”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum po lewej na dole znajduje się punkt z opisem „Zabardowice”
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa konturowa województwa dolnośląskiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „Zabardowice”
Położenie na mapie powiatu oławskiego
Mapa konturowa powiatu oławskiego, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Zabardowice”
Ziemia50°57′24″N 17°13′19″E/50,956667 17,221944

Zabardowice (niem. Seiffersdorf) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie oławskim, w gminie Oława.

Wieś znajduje się 5 kilometrów od Oławy. Wieś ma powierzchnię 755,29 ha.

Podział administracyjny

W okresie pruskim Zabardowice były siedzibą gminy, a we wsi znajdował się urząd stanu cywilnego. Od 1816 r. wieś znajdowała się na terenie powiatu oławskiego rejencji wrocławskiej pruskiej prowincji Śląsk, a od 1919 r. na terenie wydzielonej prowincji Dolny Śląsk. Do 1928 r. Zabardowice podzielone były na wieś-gminę jednostkową (Landgemeinde) oraz na obszar dworski (Gutsbezirk). W 1928 r. w wyniku reformy administracyjnej likwidującej obszary dworskie na terenie Prus obszar dworski Zabardowice (Seiffersdorf) został połączony z wsią gminną o tej samej nazwie.

Po ustanowieniu administracji polskiej w latach 1945-1954 wieś wchodziła w skład gminy Wierzbno. W latach 1954-1972 wieś wchodziła w skład gromady Marcinkowice. Od 1973 r. wieś jest częścią gminy wiejskiej Oława. Do 1975 r. Zabardowice znajdowały się na terenie powiatu oławskiego województwa wrocławskiego. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do pomniejszonego terytorialnie województwa wrocławskiego, a w latach 1990-1998 podlegała urzędowi rejonowemu w Oławie.

Historia

Wieś typu ulicówka, powstała na terenie dwóch starosłowiańskich osad „Bachowitz” i „Barowici” w XIII w. Po raz pierwszy jest wspomniana w 1253 r. jako własność Bertholda i Siffrida z rodu Suevi. W 1253 r. otrzymała lokację na prawie niemieckim. W 1360 r. we wsi znajdował się folwark o powierzchni 7 łanów. W 1425 r. wieś miała powierzchnię 9 łanów. Przed 1536 r. wieś znajdowała się w posiadaniu Leonharda von Rasselwitza, który utracił majątki w wyniku kary nałożonej przez księcia oławskiego z powodu dokonanych przez Leonharda oszustw. Po 1536 r. właścicielem wsi stał się Hans Czettritz. W 1585 r. i 1614 r. właścicielem wsi był ród von Poser. Ród von Poser posiadał oprócz Zabardowic też Grodziszów (Rohrau).

W 1626 r. wieś znajdowała się w posiadaniu rodu von Czyrn. Następnie do ok. 1680 r. znajdowała się w rękach rodu von Pein, który oprócz Zabardowic posiadał wsie Żerniki Wielkie i Wysoka. W 1680 r. wieś należała do rodu von Prittwitz. Wieś należała następnie pod koniec XVII i przez większość XVIII w. do rodów von Riedel und Löwenstern, von Königsdorff i von Paczynsky. W 1783 r. wieś należała do rodu Grund. W 1819 i 1830 r. majątek we wsi posiadał królewski radny sądowy (Königl. Justizrath) Vitzthum von Eckstädt z Teodorowa (Theuderau). W 1845 r. majątek był w posiadaniu porucznika Rudolpha Wilhelma Josepha Hoffmanna, który przed 1856 r. sprzedał majątek kupcom Schneiderowi i Müllerowi. W 1861 r. wśród właścicieli jest wspomniany tylko Schneider, który przed 1866 r. sprzedał majątek w Zabardowicach Wilhelmowi Schillerowi, który jest wspomniany jako właściciel dóbr rycerskich we wsi w 1894 r..

Przed 1902 r. Wilhelm Schiller sprzedał majątek ziemski w Zabardowicach cukrowni „Zuckerfabrik Neugebauer & Co.” z Brzegu (Brieg). Cukrownia ta jest wspomniana jako właścicielka dóbr rycerskich we wsi w 1937 r.. Po II wojnie światowej majątek w Zabardowicach został zajęty przez Armię Czerwoną (Armię Radziecką), która posiadała majątek do ok. 1952 r., a następnie został przejęty przez państwowe gospodarstwo rolne w Polwicy.

W okresie PRL-u około 1955–1957 r. we wsi powstała szkoła podstawowa z trzema, a później czterema klasami. Ze względu na małą liczebność uczniów w klasach szkoła podstawowa w Zabardowicach została później zlikwidowana, a uczniowie przeniesieni do szkoły podstawowej w Sobocisku.

W nocy z 13 na 14 kwietnia 2019 r. we wsi wybuchł pożar, który zniszczył pałac w Zabardowicach. Pożar gasiło około 80 strażaków z powiatu oławskiego, wrocławskiego i strzelińskiego.

Nazewnictwo

W ciągu swojego istnienia Zabardowice nosiły następujące nazwy:

Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku, wydanym we Wrocławiu w 1888 r., zaliczał niemiecką nazwę wsi "Seifersdorf" do grupy nazw wsi wywodzących się od pierwotnie od imion zasadźców, które w wyniku przekształceń i zmian głosek stały się nierozpoznawalne w lokalnym języku. Adamy podawał znaczenie tej nazwy w języku niemieckim jako "Dorf des Siegfried (Seifried)".

Gospodarka

W 1783 r. we wsi oprócz pałacu rodowego znajdował się folwark i młyn. W 1819 r. we wsi znajdowała się karczma, młyn i kuźnia. W połowie XIX w. we wsi oprócz pałacu rodowego i folwarku znajdowały się dwa młyny z wiatrakami, browar, gorzelnia, kuźnia, zakład krawiecki i sklep. We wsi odnotowano hodowlę 1200 owiec merynosów, uprawę rzepaku i działalność pszczelarską.

W 1885 r. powierzchnia katastralna wsi gminnej (Landgemeinde) wynosiła 64 ha, z czego pola uprawne stanowiły 60 ha. Dochód netto z podatku gruntowego wynosił 23,89 marek niemieckich za hektar pola. Powierzchnia katastralna obszaru dworskiego (Gutsbezirk) w tym samym roku wynosiła 390 ha, z czego pola uprawne stanowiły 344 ha, łąki 12 ha, a lasy 19 ha. Dochód netto z podatku gruntowego wynosił 26,24 marek niemieckich za hektar pola, 23,50 marek za hektar łąki i 9,40 marek za hektar lasu. W 1931 r. powierzchnia katastralna wsi wynosiła 454,5 ha, a dochód netto z podatku gruntowego 25,12 reichsmarek za hektar. Najbliższa wsi stacja kolejowa znajdowała się w Lizawicach.

W okresie PRL-u od 1952 r. i do 1993 r. we wsi działał zakład rolny należący do jednostki w Teodorowie będącej częścią państwowego gospodarstwa rolnego w Polwicy. Zakład rolny we wsi miał powierzchnię 450 ha i do końca lat 50. XX w. korzystał z kolei folwarcznej łączącej folwark w Zabardowicach z stacją kolejową w Lizawicach. W zakładzie rolnym uprawiano przeważnie buraki cukrowe. W pałacu w Zabardowicach znajdowały się z kolei mieszkania dla pracowników PGR-u i biura firmy.

W 2001 r. we wsi znajdowały się sklep spożywczo-przemysłowy, zakład kamieniarski oraz obory dzierżawione wtedy przez firmę z siedzibą w Teodorowie. Większość mieszkańców wsi zatrudniona była w rolnictwie.

Teraźniejszość

Wieś posiada sieć wodociągową i jest skanalizowana.

We wsi znajduje się cmentarz komunalny, znajdujący się na terenie rzymskokatolickiej parafii św. Marcina Biskupa w Marcinkowicach dekanatu Oława archidiecezji wrocławskiej.

We wsi funkcjonuje od co najmniej 2021 r. klub piłki nożnej Zorza Zabardowice, który w sezonie 2026/27 uczestniczył w meczach klasy A w grupie Wrocław IV i w Pucharze Polski w grupie Dolnośląski ZPN - Wrocław.

We wsi znajduje się też świetlica wiejska.

Zabytki

Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisany jest:

Ponadto według wykazu zabytków Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu na terenie wsi znajdują się (oprócz pałacu i parku pałacowego) następujące zabytki:

Demografia

W 1783 r. wieś zamieszkiwało 198 osób. W 1819 r. w Zabardowicach mieszkało 271 osób, w 1830 r. 276 osób, a w 1845 r. 292 osoby. W 1871 r. wieś-gminę jednostkową (Landgemeinde) zamieszkiwało 188 osób, a obszar dworski (Gutsbezirk) 163 osoby. W 1885 r. wieś gminną i obszar dworski zamieszkiwało odpowiednio 161 i 161 osób, w 1895 r. 157 i 139 osób, a w 1905 r. 143 i 148 osób. W 1925 r. Zabardowice miały 362 mieszkańców, w 1935 r. 336 mieszkańców, a cztery lata później 347 mieszkańców. W 2001 r. wieś zamieszkiwało 225 osób, w 2011 r. 218 osób, w 2021 r. też 218 osób, a w 2025 r. 234 osoby.

W 1925 r. na 362 mieszkańców wsi 172 było mężczyznami, a 190 kobietami. We wsi mieszkało 170 ewangelików i 152 katolików. Ewangelicy należeli do zboru w Marszowicach (Marschwitz), a katolicy do parafii w Sobocisku (Zottwitz).

Liczba ludności Zabardowic (nota: dane dla lat 1871-1905 stanowią sumę ludności wsi gminnej i obszaru dworskiego)

Przypisy

  1. 1 2 GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  2. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 1578 [zarchiwizowane 2022-10-26].
  3. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 154715.
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 Klaus Kunze, Familienforschung Ohlau: Seiffersdorf Kreis Ohlau [online], www.klauskunze.com [dostęp 2026-07-30] (niem.).
  5. 1 2 Sołectwa » Gmina Oława [online], Gmina Oława [dostęp 2026-07-30] (pol.).
  6. ↑ Piotr Turek, Odlotowe Zabardowice, Jerzy Kamiński (red.), „Gazeta Powiatowa-Wiadomości Oławskie”, 43 (1067), Cyfrowy Dolny Śląsk, Oława, 24 października 2013, s. 23, ISSN 1509-0809 [dostęp 2026-10-02] (pol.).
  7. 1 2 3 Seiffersdorf 2), [w:] Erich Uetrecht, Meyers Orts- und Verkehrs-Lexikon des Deutschen Reichs, wyd. 5, t. 2, www.meyersgaz.org, Leipzig–Wien 1912, s. 796 [dostęp 2026-07-30] (ang. • niem.).
  8. 1 2 3 Jürgen Frantz, Kreis Ohlau | AGOFF [online], Arbeitsgemeinschaft Ostdeutscher Familienforscher, 1 czerwca 2014 [dostęp 2026-07-30] (niem.).
  9. ↑ Amtsblatt der Regierung in Breslau : mit öffentlichem Anzeiger Bd. 119, Stück 38 (22 September 1928) + S.-Beil., „Amtsblatt der Regierung in Breslau mit öffentlichem Anzeiger”, 119 (38), polona.pl, Breslau, 22 września 1928, s. 362 [dostęp 2026-07-30] (pol. • niem.).
  10. ↑ Wykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa
  11. ↑ Ustawa z dnia 25 września 1954 r. o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych., isap.sejm.gov.pl, 25 września 1954 [dostęp 2026-07-30] (pol.).
  12. ↑ Uchwała Nr 24/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu oławskiego; w ramach Zarządzenia nr 13 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 20 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 3 grudnia 1954 r., Nr. 9, Poz. 71)
  13. ↑ Ustawa z dnia 29 listopada 1972 r. o utworzeniu gmin i zmianie ustawy o radach narodowych., isap.sejm.gov.pl, 29 listopada 1972 [dostęp 2026-07-30] (pol.).
  14. ↑ Uchwała Nr XIX/109/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 15 grudnia 1972 r., Nr 8, Poz. 165)
  15. ↑ 1973 - powstanie gminy Oława » Gmina Oława [online], Gmina Oława [dostęp 2026-07-30] (pol.).
  16. ↑ Wykaz miast, osiedli i gromad: stan z dn. 1 I 1971 r., Cz. 1. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny – Biuro Spisów, 1971.
  17. ↑ Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 maja 1975 r. w sprawie określenia miast oraz gmin wchodzących w skład województw, isap.sejm.gov.pl, 30 maja 1975 [dostęp 2026-08-18] (pol.).
  18. ↑ Rozporządzenie Ministra - Szefa Urzędu Rady Ministrów z dnia 1 sierpnia 1990 r. w sprawie określenia siedzib i terytorialnego zasięgu działania urzędów rejonowych. [online], isap.sejm.gov.pl, 1 sierpnia 1990 [dostęp 2026-07-30] (pol.).
  19. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Zabardowice, [w:] Damian Dąbrowski, Pałace Śląska, www.palaceslaska.pl, czerwiec 2019 [dostęp 2026-07-30] (pol.).
  20. 1 2 3 Szyler 2021, s. 4
  21. ↑ Szyler 2021, s. 4–5
  22. 1 2 Ogromny pożar w Zabardowicach. Spłonął zabytkowy pałac. VIDEO Z DRONA - Olawa24.pl [online], olawa24.pl, 14 kwietnia 2019 [dostęp 2026-07-30] (pol.).
  23. 1 2 Spłonął zabytkowy pałac w Zabardowicach [online], PolsatNews.pl, 14 kwietnia 2019 [dostęp 2026-07-30].
  24. 1 2 Marcin Rybak, Pożar pałacu w Zabardowicach. 16 zastępów straży w akcji [online], Gazeta Wrocławska, 14 kwietnia 2019 [dostęp 2026-07-30] (pol.).
  25. ↑ Spłonął zabytkowy pałac na Dolnym Śląsku [online], tvn24.pl, 14 kwietnia 2019 [dostęp 2026-07-30] (pol.).
  26. ↑ Szyler 2021, s. 2 i 4
  27. ↑ Heinrich Adamy, Die schlesischen Ortsnamen, ihre Entstehung und Bedeutung. Ein Bild aus der Vorzeit, wyd. 2, Breslau: Verlag von Priebatsch's Buchhandlung, 1888, s. 97 [dostęp 2026-10-02] (pol. • niem.).
  28. ↑ Paweł Poławski oraz inni, Monografia powiatu oławskiego, s. 11 i 13
  29. 1 2 Wiola Łabuńska, Z życia wsi, czyli... z wizytą w Zabardowicach, Jerzy Kamiński (red.), „Gazeta Powiatowa-Wiadomości Oławskie”, 27 (425), Cyfrowy Dolny Śląsk, Oława, 5 lipca 2001, s. 12 [dostęp 2026-10-02] (pol.).
  30. ↑ Woda, kanalizacja » Gmina Oława [online], Gmina Oława [dostęp 2026-07-30] (pol.).
  31. ↑ Cmentarze komunalne » Gmina Oława [online], Gmina Oława [dostęp 2026-07-30] (pol.).
  32. ↑ Marcinkowice, [w:] Archidiecezja Wrocławska, www.archidiecezja.wroc.pl [dostęp 2026-07-30] [zarchiwizowane z adresu 2025-11-18] (pol.).
  33. ↑ Skarb - Zorza Zabardowice [online], www.90minut.pl [dostęp 2026-07-30] (pol.).
  34. ↑ Raport o stanie gminy..., s. 41
  35. 1 2 Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 135. [dostęp 2012-09-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-10-31)].
  36. 1 2 3 XIX-wieczny pałac pod Oławą sprzedany za prawie 1,2 mln zł. wroclaw.gazeta.pl. [dostęp 2013-08-30].
  37. ↑ Jerzy Kamiński (red.), Zabardowice poszły, „Gazeta Powiatowa-Wiadomości Oławskie”, 25 (1049), Cyfrowy Dolny Śląsk, 20 czerwca 2013, ISSN 1509-0809 [dostęp 2026-10-02] (pol.).
  38. ↑ dawne województwo wrocławskie - Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków we Wrocławiu [online], wosoz.ibip.wroc.pl [dostęp 2026-07-30] [zarchiwizowane z adresu 2026-06-07] (pol.).
  39. 1 2 Liczba mieszkańców gminy Oława, [w:] Biuletyn Informacji Publicznej, bip.gminaolawa.pl [dostęp 2026-07-30] (pol.).

Bibliografia

Linki zewnętrzne