Zabardowice

Do 1945 r.

Wieś typu ulicówka, powstała na terenie dwóch starosłowiańskich osad „Bachowitz” i „Barowici” w XIII w.. Po raz pierwszy jest wspomniana w 1253 r. jako własność Bertholda i Zygfryda (Siffrida) z rodu Szwabów (Suevi), zwanych później Schenkami (Cześnikami), których członkowie byli właścicielami Psar, Gaci, Ścinawy, Kurowa i Niemila. W 1253 r. otrzymała lokację na prawie niemieckim. Wieś należała na przełomie XIII i XIV w. do Zygfryda Schenka z Zabardowic oraz jego potomków, którzy później byli właścicielami Witowic. W 1360 r. we wsi znajdował się folwark o powierzchni 7 łanów. W 1425 r. wieś miała powierzchnię 9 łanów. Przed 1536 r. wieś znajdowała się w posiadaniu Leonharda von Rasselwitza, który utracił majątki w wyniku kary nałożonej przez księcia oławskiego z powodu dokonanych przez Leonharda oszustw. Po 1536 r. właścicielem wsi stał się Hans Czettritz. W 1585 r. i 1614 r. właścicielem wsi był ród von Poser. Ród von Poser posiadał oprócz Zabardowic też Grodziszów (Rohrau).

W 1626 r. wieś znajdowała się w posiadaniu rodu von Czyrn. Następnie do ok. 1680 r. znajdowała się w rękach rodu von Pein, który oprócz Zabardowic posiadał wsie Żerniki Wielkie i Wysoka. W 1680 r. wieś należała do rodu von Prittwitz. Wieś należała następnie pod koniec XVII i przez większość XVIII w. do rodów von Riedel und Löwenstern, von Königsdorff i von Paczynsky. Majątek we wsi w okresie od ok. 1680 r. do ok. 1780 r. posiadał też ród Prittwitzów. W 1783 r. wieś należała do rodu Grund.

W 1819 i 1830 r. majątek we wsi posiadał królewski radny sądowy (Königl. Justizrath) Vitzthum von Eckstädt z Teodorowa (Theuderau). W 1845 r. majątek był w posiadaniu porucznika Rudolpha Wilhelma Josepha Hoffmanna, który przed 1856 r. sprzedał majątek kupcom Schneiderowi i Müllerowi. W 1861 r. wśród właścicieli jest wspomniany tylko Schneider, który przed 1866 r. sprzedał majątek w Zabardowicach Wilhelmowi Schillerowi, który jest wspomniany jako właściciel dóbr rycerskich we wsi w 1894 r.. Przed 1902 r. Wilhelm Schiller sprzedał majątek ziemski w Zabardowicach cukrowni „Zuckerfabrik Neugebauer & Co.” z Brzegu (Brieg). Cukrownia ta jest wspomniana jako właścicielka dóbr rycerskich we wsi w 1937 r..

Historia najnowsza

W czasie II wojny światowej wieś została zajęta 28-29 stycznia 1945 r. przez oddziały Armii Czerwonej, jednak w wyniku kontrataku niemieckiego składającego się z oddziałów piechoty i grenadierów pancernych wieś przeszła w ręce niemieckie 31 stycznia 1945 r.. 7 lutego 1945 r. wieś została odbita w wyniku rozpoczętego dzień wcześniej radzieckiego natarcia przez 15 Gwardyjską Dywizję Piechoty 34 Gwardyjskiego Korpusu Strzeleckiego Armii Czerwonej. Po zajęciu wsi czerwonoarmiści dopuścili się gwałtów na ludności cywilnej wsi i splądrowali szpital polowy znajdujący się w pałacu we wsi.

Po II wojnie światowej majątek w Zabardowicach został zajęty przez Armię Czerwoną (Armię Radziecką), która posiadała majątek do ok. 1952 r., a następnie został przejęty przez państwowe gospodarstwo rolne w Polwicy. W okresie PRL-u około 1955–1957 r. we wsi powstała szkoła podstawowa z trzema, a później czterema klasami. Ze względu na małą liczebność uczniów w klasach szkoła podstawowa w Zabardowicach została później zlikwidowana, a uczniowie przeniesieni do szkoły podstawowej w Sobocisku. Do końca lat 60. XX w. we wsi znajdował się pomnik upamiętniający niemieckich mieszkańców wsi, którzy zginęli w czasie I wojny światowej. W 1987 r. powstała we wsi świetlica wiejska, a ok. 1994 r. we wsi wybudowane zostało łącze telefoniczne.

Na początku XXI w. we wsi funkcjonował klub piłki nożnej i tenisu stołowego LZS Zabardowice. W 2015 r. wybudowana została we wsi kanalizacja. W nocy z 13 na 14 kwietnia 2019 r. we wsi wybuchł pożar, który zniszczył pałac w Zabardowicach. Pożar gasiło około 80 strażaków z powiatu oławskiego, wrocławskiego i strzelińskiego. W latach 2020-2021 świetlica wiejska we wsi została poddana remontowi.

Nazewnictwo

W ciągu swojego istnienia Zabardowice nosiły następujące nazwy:

• do 1253 r.: Bachowitz i Barowici
• 1253 r.: Siffridowe
• 1350 r.: Siffridisdorph
• 1360 r.: Siffridiuilla
• 1612 r.: Seyffersdorf
• ok. 1783–1871 r.: Seifersdorf
• 1871–1945 r.: Seiffersdorf (niemiecka nazwa wsi)
• od 1945 r. pierwotnie Gorazdów, a potem Zabardowice (nazwy nadane po ustanowieniu administracji polskiej na Dolnym Śląsku).

Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku, wydanym we Wrocławiu w 1888 r., zaliczał niemiecką nazwę wsi "Seifersdorf" do grupy nazw wsi wywodzących się od pierwotnie od imion zasadźców, które w wyniku przekształceń i zmian głosek stały się nierozpoznawalne w lokalnym języku. Adamy podawał znaczenie tej nazwy w języku niemieckim jako "Dorf des Siegfried (Seifried)".

Gospodarka

W 1783 r. we wsi oprócz pałacu rodowego znajdował się folwark i młyn. W 1819 r. we wsi znajdowała się karczma, młyn i kuźnia. W połowie XIX w. we wsi oprócz pałacu rodowego i folwarku znajdowały się dwa młyny z wiatrakami, browar, gorzelnia, kuźnia, zakład krawiecki i sklep. We wsi odnotowano hodowlę 1200 owiec merynosów, uprawę rzepaku i działalność pszczelarską.

W 1885 r. powierzchnia katastralna wsi gminnej (Landgemeinde) wynosiła 64 ha, z czego pola uprawne stanowiły 60 ha. Dochód netto z podatku gruntowego wynosił 23,89 marek niemieckich za hektar pola. Powierzchnia katastralna obszaru dworskiego (Gutsbezirk) w tym samym roku wynosiła 390 ha, z czego pola uprawne stanowiły 344 ha, łąki 12 ha, a lasy 19 ha. Dochód netto z podatku gruntowego wynosił 26,24 marek niemieckich za hektar pola, 23,50 marek za hektar łąki i 9,40 marek za hektar lasu. W 1931 r. powierzchnia katastralna wsi wynosiła 454,5 ha, a dochód netto z podatku gruntowego 25,12 reichsmarek za hektar. Najbliższa wsi stacja kolejowa znajdowała się w Lizawicach.

W okresie PRL-u od 1952 r. i do 1993 r. we wsi działał zakład rolny należący do jednostki w Teodorowie będącej częścią państwowego gospodarstwa rolnego w Polwicy. Zakład rolny we wsi miał powierzchnię 450 ha i do końca lat 50. XX w. korzystał z kolei folwarcznej łączącej folwark w Zabardowicach z stacją kolejową w Lizawicach. W zakładzie rolnym uprawiano przeważnie buraki cukrowe. W pałacu w Zabardowicach znajdowały się z kolei mieszkania dla pracowników PGR-u i biura firmy.

W 2001 r. we wsi znajdowały się sklep spożywczo-przemysłowy, zakład kamieniarski oraz obory dzierżawione wtedy przez firmę z siedzibą w Teodorowie. Większość mieszkańców wsi zatrudniona była w rolnictwie. W 2002 r. obory we wsi zostały przekształcone w suszarnię zboża i magazyny.