Historia
Wieś o układzie owalnicy, założona w połowie XIII w. przez ród Szwabów (Suevus) pochodzący z Dolnej Saksonii, który przybył na teren Śląska w okresie rządów księcia Henryka I Brodatego. Wieś założył rycerz Ulryk Szwab (Ulrich Suevus), który w okresie rządów Henryka I Brodatego sprawował funkcję kasztelana legnickiego, później lubińskiego. W zamian za służbę na rzecz księcia śląskiego otrzymał obszar lasu znajdujący się po obydwu stronach rzeki Oławy, na terenie dzisiejszych wsi Kurów i Niemil, należące niegdyś do rodu Kurczątków, właścicieli Kurowa i Kurzątkowic. Syn Henryka, Konrad, który sprawował funkcję nadwornego cześnika (Schenk) wybudował w Kurowie wieżę mieszkalną z folwarkiem, a do Niemila zaczął sprowadzać kolonistów z Niemiec, osadzając w niej 20 kmieciów i zakładając w niej wolne sołectwo.
W 1290 r. jako właściciel wsi jest wspomniany syn Konrada Szwaba, Ulryk (Ulrich Suevus), który dołączył do zakonu joannitów i w 1294 r. sprzedał dziesięć łanów czynszowych w Niwniku swojemu bratu - Piotrowi (Peter Suevus) za cenę 95 grzywien srebra wagi wrocławskiej, zatem w 1294 r. jako właściciele wsi są wspomniani Ulryk i Piotr Szwabowie. W 1303 r. we wsi jest po raz pierwszy wspomniany kościół.
W 1335 r. Teodor z Szybowic (Schnellewalde) sprzedał 10 dziedzicznych łanów czynszowych i połowę sołectwa w Niemilu Lubelinusowi z Grabu, zaś książę brzeski Bolesław III Rozrzutny do czasu swojej śmierci zwolnił łany z obciążeń na rzecz księcia brzeskiego. Niemil graniczył z komandorią joannitów w Oleśnicy Małej, która w 1349 r. nabyła połowę sołectwa w Niemilu od Lubelinusa z Grabu, a w 1350 r. drugą połowę sołectwa od Mikołaja Gąski. Odtąd joannici aż do sekularyzacji dóbr zakonnych w 1810 r. byli właścicielami Niemila. W 1375 r. 11 łanów (5 wolnych i 6 czynszowych) w Niemilu sprzedał Gunzelin Borschnitz komandorii joannitów w Oleśnicy Małej z komturem Siemowitem cieszyńskim na czele, który posiadał majątki w Marcinkowicach, Groblicach, Kucharach i Piekarach. Majątek w Niemilu posiadały również klaryski ze Strzelina.
W 1520 r. uczniowie z Niemila (Niehmen), jak też z Kalinowej (Kallen) i Częstocic (Günthersdorf) znajdowali się pod opieką nauczyciela z Oławy, który był zatrudniony w szkole parafialnej we wsi. W okresie reformacji w XVI w. wieś miała ewangelickiego pastora, który został wygnany ze wsi około 1598 r.. W latach 1579-1594 kościół we wsi był wyznania ewangelickiego W 1607 r. we wsi powstał nowy kościół katolicki. Do 1642 r. kościół św. Katarzyny w Niemilu był kościołem parafialnym, do którego uczęszczali wierni z Niemila, Oleśnicy Małej, Częstocic i Kalinowej. Wikariusz z parafii w Niemilu odprawiał msze również w kaplicy klasztornej w Oleśnicy Małej. W okresie wojny trzydziestoletniej w pierwszej połowie XVII w. Niemil padł ofiarą rabunku. W 1642 r. okolice Niemila zostały splądrowane przez oddziały szwedzkie pod wodzą generała Torstensohna, które złupiły też kościół i spaliły szkołę, działającą od 1520 r. w Niemilu. Po 1642 r. kościół w Niemilu obsługiwał tylko wiernych z Niemila, a na utrzymanie kościoła we wsi i jego księdza joannici wydzielili dwa łany pola. Po wojnie trzydziestoletniej odbudowano szkołę we wsi, która była następnie wspomniana w 1678 r..
W 1783 r. we wsi jest wspomniana szkoła. W 1798 i 1821 r. we wsi powstały budynki szkoły. W 1830 r. w szkole katolickiej we wsi nauczał jeden nauczyciel. Po sekularyzacji majątku zakonu joannitów w 1810 r. wieś przeszła na własność państwa pruskiego. W 1814 r. wieś wraz z majątkiem należącym dawniej do zakonu joannitów w Oleśnicy Małej przeszła w posiadanie marszałka polnego hrabiego Johanna Davida Ludwiga Yorck von Wartenburga, który otrzymał majątek od króla Prus Fryderyka Wilhelma III w zamian za zasługi w czasie wojen napoleońskich. W latach 1819, 1830 i 1845 jako właściciel majątku we wsi jest wspomniany ród Yorck von Wartenburg. Ten sam ród, będący patronem kościoła w Niemilu, ufundował nową plebanię w 1852 r.. W 1845 r. wieś posiadał hrabia Ludwig Yorck von Wartenburg, w 1894 r. dobra rycerskie w Niemilu będące częścią majoratu w Oleśnicy Małej należały do hrabiego Paula Yorck von Wartenburga, a w 1937 r. właścicielem majątku w Niemilu był hrabia Paul Yorck von Wartenburg.
Po II wojnie światowej ze wsi zostali deportowani dotychczasowi niemieccy mieszkańcy wsi, a na ich miejsce przybyli polscy osadnicy z Kresów Wschodnich i okolic Zawoi. W latach 50. XX w. we wsi utworzona została rolnicza spółdzielnia produkcyjna. W latach 70. XX w. we wsi założone zostało koło gospodyń wiejskich. W 1993 r. do wsi doprowadzono łącze telefoniczne. W 1994 r. we wsi znajdowała się szkoła podstawowa, świetlica wiejska i biblioteka. We wsi w tym samym roku funkcjonowało koło gospodyń wiejskich oraz ludowy zespół pieśni „Koniczynka”, założony w 1985 r.. Około 2006 r. zespół pieśni „Koniczynka” zawiesił działalność.
Nazewnictwo
Nazwa wsi wywodzi się od słowiańskiego imienia Niemil lub Niemił, oznaczającego „niemiłego”. Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku, wydanym w 1888 r. we Wrocławiu, zaliczał niemiecką nazwę wsi "Niehmen" do grupy nazw wsi wywodzących się od imion ich zasadźców (podgrupy przybyszów spoza Śląska będących zasadźcami wsi, częściowo też będących jeńcami wojennymi). Adamy podawał starosłowiańską nazwę wsi „Niemien” oraz podawał znaczenie nazwy tej wsi w języku niemieckim jako "Dorf des Deutschen".
W ciągu swojego istnienia Niemil nosił następujące nazwy:
- 1290 r.: Nemil lub Nemyn
- 1294 r.: Nemyl lub Nehmyn
- 1374 r.: Nemyn
- 1783 r.: Niehmen lub Niemen
- do 1945 r.: Niehmen (niemiecka nazwa wsi)
- do 1945 r.: Niemien (polska nazwa wsi, wspomniana w tomie VII „Słownika geograficznego Królestwa Polskiego” z 1886 r.)
- 1945-1947 r.: Niemień (nazwa nadana po ustanowieniu administracji polskiej na Dolnym Śląsku)
- od 1947 r.: Niemil (obecnie obowiązująca nazwa wsi)
Gospodarka
W nowożytności rolnictwo we wsi odbywało się odbywało się w systemie trójpolówkowym. W pierwszym polu siano zboże ozime, w drugim zboże jare, a trzecie służyło jako pastwisko. Obowiązywał przymus polowy, pola uprawiano jednocześnie i wysiewano ten sam rodzaj zbóż, nad czym czuwała rada wiejska z sołtysem na czele. Trójpolówka we wsi stosowana była do początku XIX w., kiedy zastąpiono ten system płodozmianem. We wsi znajdował się młyn wodny nad rzeką Gnojną (w okresie niemieckim Olbenbach) i Młynówką, który należał do zakonu joannitów, a także stawy rybne leżące między korytami Gnojnej i Młynówki o łącznej powierzchni 40 ha, na której hodowano karpie, a także liny i od XIX w. sumiki. Nad rzeką Oławą uprawiano też rybołówstwo, szczególnie sumików.
Na rzecz właścicieli wsi, czyli joannitów mieszkańcy wsi płacili czynsz. Na dzień św. Jana i św. Michała sołtys pobierał od kmieci czynsz pieniężny w wysokości 20 talarów. Wieś jako ogół płaciła komandorii joannitów w Oleśnicy Małej czynsz w wysokości 8 talarów i 18 groszy na dzień św. Jana oraz 32 talarów i 9 groszy na dzień św. Michała. Na dzień św. Marcina wieś przekazywała ok. 30 t żyta, pszenicy i owsa. Wieś świadczyła joannitom też honory (drobne świadczenia w naturze). Na dzień św. Marcina zagrodnicy oddawali łącznie 20 tuczonych kur, a komornicy i chałupnicy oddawali 8 kur na Wielkanoc i 6 kur na Boże Narodzenie. Na Boże Narodzenie wieś przekazywała również 4 kopy i 16 sztuk jaj oraz 13 wędzonych szynek wieprzowych. Na Wielkanoc wieś przekazywała klasztorowi w Oleśnicy Małej utuczonego cielaka, a komornicy i chałupnicy przekazywali razem funt pieprzu. Dzierżawca młyna wodnego corocznie płacił właścicielom czynsz w wysokości 3 szefli pszenicy, 60 szefli mąki i 9 szefli śrutu zbożowego, a za wypas trzody chlewnej na terenach zakonnych płacił 7 talarów rocznie. Za 2 talary rocznie dzierżawca młyna odstępował prawo do połowu ryb koło młyna rybakom.
Po 1642 r. ksiądz parafii w Niemilu otrzymał od zakonu joannitów dwa łany ziemi (ok. 36 ha) na swe utrzymanie. W 1680 r. ksiądz oddał dwa łany w dzierżawę, a joannici podpisali umowę z dzierżawcą młyna wodnego we wsi, który przejął dwa łany należące dotychczas do księdza w zamian za płacony co roku czynsz.
W 1783 r. we wsi znajdował się młyn. W 1819 r. we wsi znajdowały się karczma, leśnictwo i młyn. W połowie XIX w. we wsi znajdowały się oprócz leśnictwa i karczmy też młyn wodny, dwóch kuśnierzy, 9 przędzalni lnu, 24 zakłady rzemieślnicze i 3 sklepy odzieżowe. W 1845 odnotowano hodowlę 910 owiec merynosów i 262 sztuk bydła, uprawę lnu, działalność pszczelarską i dużą ilość zwierząt łownych.
W 1885 r. powierzchnia katastralna wsi-gminy jednostkowej (Landgemeinde) wynosiła 770 ha, z czego pola uprawne stanowiły 646 ha, łąki 52 ha, a lasy 38 ha. Dochód netto z podatku gruntowego wynosił 33,72 marek niemieckich za hektar pola, 27,32 marek za hektar łąki i 6,44 marek za hektar lasu. W tym samym roku powierzchnia katastralna obszaru dworskiego (Gutsbezirk) wynosiła 133 ha, z czego pola uprawne stanowiły 5 ha, łąki 20 ha, a lasy 102 ha. Dochód netto z podatku gruntowego wynosił 29,61 marek niemieckich za hektar pola, 40,46 marek za hektar łąki i 14,21 marek za hektar lasu. W 1931 r. powierzchnia katastralna wsi wynosiła 902,3 ha, a dochód netto z podatku gruntowego wynosił 29,96 reichsmarek za hektar. Najbliższe wsi stacje kolejowe znajdowały się w Oławie (Ohlau), a także w Częstocicach (Günthersdorf).
W okresie PRL-u we wsi znajdowała się założona w latach 50. XX w. rolnicza spółdzielnia produkcyjna, a w 1994 r. znaczna część mieszkańców wsi była zatrudniona w gospodarstwach rolnych. W 1994 r. we wsi znajdowały się dwa sklepy (jeden spożywczo-przemysłowy i drugi będący punktem Gminnej Spółdzielni „Samopomoc Chłopska”), piekarnia i uprawa pieczarek. W 2013 r. we wsi znajdowały się stawy rybne z hodowlą ryb położone przy drodze łączącej Niemil z Oleśnicą Małą i wiele gospodarstw rolnych.
Demografia
W 1783 r. wieś miała 363 mieszkańców. W 1819 r. w Niemilu mieszkało 417 osób, w 1830 r. 457 osób, w 1845 r. 528 osób, a w 1871 r. 616 osób. W 1885 r. we wsi-gminie jednostkowej (Landgemeinde) mieszkało 559 osób, a w obszarze dworskim (Gutsbezirk) mieszkało 6 osób. W 1895 r. we wsi gminnej i obszarze dworskim mieszkało odpowiednio 576 i 3 osoby, a w 1905 r. 570 i 5 osób. W 1925 r. Niemil miał 583 mieszkańców, w 1935 r. 635 mieszkańców, a cztery lata później 567 mieszkańców. W 2001 r. wieś zamieszkiwało 506 osób, w 2011 r. 487 osób, w 2021 r. 435 osób, a w 2025 r. 412 osób.
W 1925 r. na 583 mieszkańców wsi 260 było mężczyznami, a 323 kobietami. We wsi mieszkało 564 katolików i 19 ewangelików. Katolicy mieli własną parafię w Niemilu (Niehmen), natomiast ewangelicy należeli do zboru w Witowicach (Weigwitz).
Liczba ludności Niemila (nota: dane dla lat 1885-1905 stanowią sumę ludności wsi gminnej oraz obszaru dworskiego)
50°51′43″N 17°16′07″E/50,861944 17,268611
