 Ian Holm (2008) | |
| Imię i nazwisko |
Ian Holm Cuthbert |
|---|---|
| Data i miejsce urodzenia | |
| Data i miejsce śmierci | |
| Zawód | |
| Współmałżonek |
Lynn Mary Shaw |
| Lata aktywności |
1954–2014 |
Ian Holm, właśc. Sir Ian Holm Cuthbert (ur. 12 września 1931 w Goodmayes, zm. 19 czerwca 2020 w Londynie) – brytyjski aktor filmowy i teatralny.
Urodził się w Goodmayes w hrabstwie Essex, w rodzinie szkockich emigrantów – Jean Wilson (z domu Holm) Cuthbert, pielęgniarki, i doktora Jamesa Harveya Cuthberta, psychiatry, pełniącym funkcję dyrektora szpitala psychiatrycznego i będącym jednym z pionierów terapii elektrowstrząsowej. Miał starszego brata, który zmarł, gdy Ian miał 12 lat. Holm kształcił się w prywatnej szkole w Chigwell w hrabstwie Essex. Jego rodzice po przejściu na emeryturę zamieszkali najpierw w Mortehoe w hrabstwie Devon, a następnie w Worthing, gdzie on sam dołączył do amatorskiego zespołu teatralnego. W 1950 rozpoczął naukę w Royal Academy of Dramatic Art. Jego studia zostały przerwane rok później w związku z powołaniem do odbycia obowiązkowej służby wojskowej w British Army; w jej trakcie stacjonował w Klagenfurcie w Austrii i uzyskał stopień starszego szeregowego (lance corporal). Kolejna przerwa w nauce nastąpiła, gdy w 1952 zgłosił się na ochotnika do udziału w tournée aktorskim po Stanach Zjednoczonych. Holm ukończył Royal Academy of Dramatic Art w 1953.
W 1954 zadebiutował na scenie Shakespeare Memorial Theatre w Stratford-upon-Avon w roli nosiciela włóczni w inscenizacji Otello Williama Shakespeare’a. W latach 1957–1967 był gwiazdą Royal Shakespeare Company, gdzie zagrał elfa Puka w komedii Śnie nocy letniej (1962), błazna w Królu Learze (1959), Claudio w Miarce za miarkę (1962), Gremio w Poskromieniu złośnicy (1962), Troilosa w Troilusie i Kresydzie (1962), Ariela w Burzy (1963), króla Ryszarda III w Ryszardzie III (1963), Henryka w Henryku IV, część 1 i Henryka IV, część 2 (1964), Henryka V w Henryku V (1964), Malvolio w Wieczorze Trzech Króli (1966) i Romea w Romeo i Julii (1967). W 1967 wystąpił na Broadwayu w roli Lenny’ego w sztuce Harolda Pintera Powrót do domu, za którą otrzymał Tony Award.
Po raz pierwszy trafił na mały ekran jako Granillo w dwóch odcinkach antologii brytyjskiej telewizji wyprodukowana dla sieci ITV Sztuka tygodnia (ITV Play of the Week, 1957). Na kinowym ekranie po raz pierwszy pojawił się jako szeregowiec marines w komedii Dziewczyny na morzu (Girls at Sea, 1958). Uwagę zwrócił rolą wojskowego Gunnera Flynna w brytyjskim dramacie Pistolet Boforsa (The Bofors Gun, 1968) u boku Nicola Williamsona i Davida Warnera, za którą zdobył nagrodę BAFTA dla najlepszego aktora drugoplanowego. W wojennym musicalu satyrycznym Richarda Attenborough Och! Co za urocza wojenka (Oh! What a Lovely War, 1969) jako Raymond Poincaré udowodnił, że jest doskonałym odtwórcą ról komediowych. W miniserialu biblijnym Franco Zeffirelliego Jezus z Nazaretu (Jesus of Nazareth, 1977) saduceusza Zeraha.
Pierwszą znaczącą rolą filmową Holma była postać Asha – oficera naukowego (który, jak się później okazuje, jest androidem) – w filmie fantastycznonaukowym Ridleya Scotta Obcy – ósmy pasażer Nostromo (Alien, 1979). Kreacja lekkoatletycznego trenera Sama Mussabiniego w dramacie Hugh Hudsona Rydwany ognia (Chariots of Fire, 1981) przyniosła mu specjalną nagrodę na festiwalu w Cannes, nagrodę BAFTA dla najlepszego aktora drugoplanowego oraz nominację do Oscara w tej samej kategorii. W filmie telewizyjnym Strajk, narodziny Solidarności (Strike: The Birth of Solidarity, 1981) zagrał Lecha Wałęsę. Jego filmowa kariera nabrała przyśpieszenia. Wystąpił jako Napoleon Bonaparte w komedii fantasy Terry’ego Gilliama Bandyci czasu (Time Bandits, 1981), kapitan Phillippe D’Arnot w dramacie przygodowym Hugh Hudsona Greystoke: Legenda Tarzana, władcy małp (Greystoke: The Legend of Tarzan, Lord of the Apes, 1984), Pan Kurtzmann, szef Sama (Jonathan Pryce) w tragikomedii Terry’ego Gilliama Brazil (1985).
Kontynuował występy w ekranizacjach dzieł Williama Shakespeare’a. Zagrał postać Fluellena, walijskiego oficera w armii Henryka w Henryku V (Henry V, 1989) w reż. Kennetha Branagha i Poloniusza w Hamlecie (1990) w reż. Franco Zeffirelliego z Melem Gibsonem w roli tytułowej. Inne znaczące pozycje filmowe, w których się pojawia to Nagi lunch (1991), Szaleństwo króla Jerzego (1994), Piąty element (1997) czy Pan życia i śmierci (2005). Za rolę prawnika Mitchella Stevensa w dramacie Atoma Egoyana Słodkie jutro (The Sweet Hereafter, 1997) został uhonorowany nagrodą Genie i był nominowany do Nagrody Stowarzyszenia Nowojorskich Krytyków Filmowych dla najlepszego aktora. Szczególną popularność przyniosła mu rola Bilba Bagginsa w filmowej adaptacji Władcy Pierścieni Johna Ronalda Reuela Tolkiena.
Holm był czterokrotnie żonaty i miał pięcioro dzieci. W latach 1955–1965 jego żoną była Lynn Mary Shaw. W latach 1982–1986 tworzył związek małżeński z Sophie Baker, z którą miął syna Harry’ego. W marcu 1991 ożenił się z aktorką Penelope Wilton], w 2001 doszło do rozwodu. W grudniu 2003 poślubił Sophie de Stempel, która była artystką, podopieczną i modelką Luciana Freuda.
W 1989 królowa Elżbieta II nadała mu tytuł Komandora Orderu Imperium Brytyjskiego (CBE).
W 2001 Holm był leczony z powodu raka prostaty. W 2007 zdiagnozowano u niego chorobę Parkinsona.
Zmarł 19 czerwca 2020 w szpitalu w Londynie w wieku 88 lat, przyczyną śmierci były powikłania związane z chorobą Parkinsona. Jego szczątki spoczęły w zachodniej części cmentarza Highgate Cemetery.
