Jerzy Zelnik

Jerzy Zelnik
Ilustracja
Jerzy Zelnik (2022)
Data i miejsce urodzenia

14 września 1945
Kraków

Zawód

aktor

Lata aktywności

od 1963

Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”
Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury”
Faksymile
Zelnik podczas 62. rocznicy powstania warszawskiego (2006)
Zelnik podczas uroczystości nadania Sali Kolumnowej w Kancelarii Premiera imienia Anny Walentynowicz (2015)

Jerzy Zelnik (ur. 14 września 1945 w Krakowie) – polski aktor teatralny, filmowy i telewizyjny, kojarzony głównie z rolą Ramzesa XIII w filmie Faraon (1965) Jerzego Kawalerowicza, scenarzysta małych form teatralnych (monodramów, etiud), reżyser teatralny, dyrektor artystyczny Teatru Nowego w Łodzi w latach 2005–2008.

Życiorys

Urodził się w Krakowie, ale dorastał w Warszawie. Pochodzi z rodziny o żydowskich korzeniach. Jest synem Haliny, tłumaczki z rosyjskiego i niemieckiego (zm. 15 października 2013), i Jana (ur. 20 lipca 1921, zm. 14 marca 2007 w Warszawie), reżysera dźwięku radiowego, autora sztuk scenicznych i słuchowisk, reżysera m.in. audycji Podwieczorek przy mikrofonie. Od dzieciństwa przejawiał skłonności artystyczne.

Uczył się w XXXVII Liceum Ogólnokształcącym im. Jarosława Dąbrowskiego w Warszawie, ale ukończył VI LO im. Tadeusza Reytana (1963). Studiował na Wydziale Aktorskim tamtejszej Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej, którą ukończył w 1968; w przedstawieniu dyplomowym zagrał Aleksandra Wierszynina w tragikomedii Antona Czechowa Trzy siostry (1901).

Zadebiutował rolą Karola Kriebla w sztuce Václava Havla Puzuk, czyli uporczywa niemożność koncentracji (1968), przy której pełnił także funkcję asystenta reżysera, na scenie Starego Teatru im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie. W krakowskim teatrze grał do 1970, w tym czasie wcielił się m.in. Lizandra w Szekspirowskiej komedii Sen nocy letniej (1970). W latach 1970–1973 był aktorem Teatru Dramatycznego w Warszawie, w którym wystąpił m.in. jako Oktawian w sztuce Williama Szekspira Juliusz Cezar (1971) i Maska w dramacie Stanisława Wyspiańskiego Wyzwolenie (1972). Następnie grał w warszawskich teatrach: Powszechnym im. Zygmunta Hübnera (1979–1986, 1992–2005), Scena Prezentacje (1981, 1998), Studio im. Stanisława Ignacego Witkiewicza (1986–1992), Muzycznym Roma (1994) i Ochoty (2002). Zagrał gościnnie także w stołecznych teatrach: Stołecznej Estrady (jako Peryt Ryszard w spektaklu Juliusza Słowackiego Złota Czaszka w 1974), im. Aleksandra Fredry w Gnieźnie (jako tytułowy bohater w przedstawieniu Słowackiego Mindowe w 1975), Współczesnym w Szczecinie (jako Banco w sztuce Eugène Ionesco Macbett w 1976), Powszechnym w Łodzi (jako Niechludow w spektaklu Lwa Tołstoja Zmartwychwstanie w 1977), POSK w Londynie (jako Strzycki w komedii Juliana Tuwima Porwanie Sabinek w 1987), Scenie na Piętrze w Poznaniu (1999), im. Heleny Modrzejewskiej w Legnicy (2001), Dramatycznym im. Aleksandra Węgierki w Białymstoku (jako tytułowy Makbet w 2002), Wrocławskim Teatrze Pantomimy (jako Guślarz w dramacie Mickiewicza Dziady w 2002) i Nowym im. Kazimierza Dejmka (jako tytułowy bohater Don Juana w 2008). W 2006 otrzymał nagrodę sekcji krytyków teatralnych ZASP za „inicjatywę polegającą na zaangażowaniu absolwentów rocznika 2004/2005 PWSFTViT w Łodzi w projekcie Scena Młodych”. W latach 2005–2008 był dyrektorem artystycznym Teatru Nowego w Łodzi.

Na ekranie kinowym zadebiutował rolą w komedii Leonarda Buczkowskiego Smarkula (1963). Uznanie krytyków i sympatię widzów zdobył podwójną kreacją pragnącego przeprowadzić reformy następcy tronu, a następnie faraona, Ramzesa XIII, i rozszalałego Lykona w ekranizacji powieści Bolesława Prusa Faraon (1965) w reżyserii Jerzego Kawalerowicza. Zagrał w trzech filmach Andrzeja Wajdy: doktora Burtona w Przekładańcu (1968), Judę z Kiriatu w Piłacie i innych (Pilatus und andere – ein Film fur Karfreitag, 1971) i Steina, pracownika kantoru w fabryce Grunspana, w adaptacji powieści Władysława Reymonta Ziemia obiecana (1974).

Zasłynął także jako tytułowy szlachetny prawnik Franciszek Murek w serialu Doktor Murek (1979) na podstawie powieści Tadeusza Dołęgi-Mostowicza. Za występ w roli Zygmunta Augusta w serialu Królowa Bona (1980) zdobył nagrodę zespołową I stopnia Przewodniczącego Komitetu ds. Radia i Telewizji za osiągnięcia aktorskie, a w szczególności za przybliżenie postaci historycznych. Wystąpił w dramacie historycznym Epitafium dla Barbary Radziwiłłówny (1982) z Anną Dymną. Zebrał pochlebne recenzje za rolę hrabiego Henryka w telewizyjnej inscenizacji spektaklu Zygmunta Krasińskiego Nie-Boska komedia (1982; reż. Zygmunt Hübner). W telewizyjnej adaptacji opowiadań Jarosława Iwaszkiewicza Trzy młyny (1984) pojawił się jako homoseksualny koneser sztuki zakochany w młodym Julianie (Jan Jankowski).

Występował w roli Krzysztofa Malickiego, pierwszej wielkiej miłości Elżbiety Chojnickiej (Barbara Bursztynowicz), w telenoweli TVP1 Klan (1997–1999, 2006, 2007).

Wziął udział w projekcie Verba Sacra. W 2006 odcisnął dłoń na Promenadzie Gwiazd podczas XI Festiwalu Gwiazd w Gdańsku. Uczestniczył w czwartej edycji programu rozrywkowego Jak oni śpiewają w Polsacie.

Życie prywatne

30 sierpnia 1969, po namowach przyszłej żony, przyjął chrzest w kościele Bożego Ciała w Krakowie. Wcześniej był niewierzący.

W latach 60. był związany z aktorką Barbarą Rylską. W październiku 1969 poślubił Urszulę Warszadę, z którą ma syna, Mateusza (ur. 1981). Żona Zelnika w 2011 przeszła rozległy wylew krwi do mózgu i zmarła 27 kwietnia 2014.

W 2010 wszedł w skład komitetu poparcia Jarosława Kaczyńskiego w wyborach prezydenckich. W 2015 roku zaangażował się w kampanię prezydencką kandydata PiS Andrzeja Dudy.

W marcu 2016 media ujawniły, że w IPN odnaleziono dokumenty świadczące o współpracy Zelnika z SB. Aktor, według dokumentów, podpisał zobowiązanie do współpracy 16 stycznia 1964 i został zarejestrowany jako TW „Jaracz”. Współpraca trwała do sierpnia 1966. Zelnik miał przekazywać informacje na temat Jerzego Kowadło-Kowalika. Początkowo tłumaczył, że nie pamięta współpracy z SB i że „wyparowało mu to z pamięci”. Ostatecznie przyznał, że był współpracownikiem SB, wyznając: Ze swej strony zapewniam, że stanę w tej sprawie w prawdzie. Już teraz proszę o wybaczenie osoby, które mogłem skrzywdzić.

Odznaczenia

Filmografia

Filmy kinowe/wideo

Filmy TV

Seriale TV

Polski dubbing

  • 2003: Księga dżungli 2 (The Jungle Book 2) jako Bagheera
  • 1990–1992: Muminki (Moomin, Tanoshii Moomin ikka) jako narrator
  • 1981: Smerfy jako lektor (stary dubbing serii 1 i 2)