| wieś | |
| Państwo | |
|---|---|
| Województwo | |
| Powiat | |
| Gmina | |
| Liczba ludności (2022) |
181 |
| Strefa numeracyjna |
65 |
| Kod pocztowy |
64-120 |
| Tablice rejestracyjne |
PLE |
| SIMC |
0372322 |
Położenie na mapie gminy Krzemieniewo | |
Położenie na mapie Polski | |
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego | |
Położenie na mapie powiatu leszczyńskiego | |
Karchowo – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie leszczyńskim, w gminie Krzemieniewo.
Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od drugiej połowy XIV wieku. Wymieniona ona została po raz pierwszy w łacińskojęzycznym dokumencie z 1397 kiedy odnotowano ją pod zlatynizowaną, staropolską nazwą „Karsicz”, 1399 „Karchovo, Charchowo, Carchowo”, 1454 „Garchowo”, 1563 „Carczowo”.
Od nazwy miejscowej Górzno, pochodzi również polskie, szlacheckie, odmiejscowe nazwisko Karchowskich, którzy od średniowiecza byli dawnymi właścicielami miejscowości.
Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską i początkowo była własnością szlachecką należącą do polskiej szlachty z rodu Krakwiczów, a później Karchowskich. Od 1466 tereny, na których powstała wieś leżały w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1445 miejscowość leżała w powiecie kościańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. W 1510 wieś należała do parafii Świerczyna.
Pierwsze wzmianki o wsi pochodzą z końca XIV wieku z zapisów sądowych. W latach 1397-1399 odnotowany został Piechno Krakwicz z Karchowa, który w 1397 nazwany został w łacińskim zapisie "de Karsicz". W 1397 był on w sporze z Piotrem Stollo mieszczaninem kościańskim. W 1397 toczył spór sądowy z Sułkiem Pokrywką o połowę Bylęcina (obecnie to Stary Belęcin). W 1398 prowadził kolejny spór z Michałem z Parska koło Dolska skarbnikiem poznańskim. W 1398 Piechno Krakwicz był poręczycielem Katarzyny Lenartowej Bielewskiej. W 1398 został pozwany przez Wawrzyńca z Będlewa, ponieważ uwięził Szczepana (łac. "Stephanus") z Mirzewa (obecnie to Mierzejewo) sługę Będlewskiego i zabrał mu konia, miecz, kuszę i inne rzeczy. W 1398 Piechno Krakwicz nie podporządkował się wyrokowi sędziów w sprawie z Janem kmieciem z Piechanina jak kiedyś nazywano miasto Czempiń. W latach 1398-1399 Piechno był w sporach sądowych z Szymonem Grunowskim. Grunowski upominał się u Piechny, który był poręczycielem mieszczanina Jana Stollo plebana (łac. curator) i prepozyta kościańskiego o 4 krowy i 10 gęsi oraz pozwał Piechnę z powodu napadu na Grunowo i zabranie mu jego kmiotki wraz z należnym od niej czynszem. Grunowski przegrał proces z prepozytem i musiał mu zapłacić 3 grzywny za 4 krowy i 9 groszy za 9 gęsi oraz nadal upominał się u Piechny o zwrot tych pieniędzy z tytułu poręczenia. Grunowski z upoważnienia sądu ziemskiego zajął konie w Karchowie na poczet wspomnianego długu wynikającego z poręki i odpierał roszczenia Piechnowej do tych koni. W 1399 Piechno Krakwicz z Karchowa był w sporach z Wyszotą z Kórnika, panią Machuciną oraz z Dzierżkiem Błociszewskim.
W 1400 dzieci Piechny Krakwicza z Karchowa pozwane zostały przez Wyszotę z Kórnika o 40 grzywien za konie. W 1400 Piechnowa z Karchowa miała spłacić Maternie z Osieka koło Kościana 9 grzywien długu. Był to dług, który Piechno był winien Piotrowi Krakwiczowi Kąkolewskiemu z Kąkolewa koło Osiecznej. Piechnowa z Karchowa wraz z dziećmi była w sporze ze Zdzichną z Bylęcina. W procesie tym świadkowie dowodzili, że Zdzichna nie sprzedała ani nie zastawiła nigdy części Bylęcina, którą posiadała po ojcu. W 1406 Katarzyna Karchowska była w sporze ze Zdzichną Bylęcina o Bylęcin, o zboże i o inne sprawy. W 1420 wraz z synem Henrykiem była w sporze z Bylętą z Trzebca.
W 1414 Fraczek z Karchowa naganił szlachectwo Wojciecha Krzyżankowskiego z Krzyżanek koło Krobi. W latach 1416-1445 notowany był Henryk (pod imionami: Jędrzych, Andrzych, Andrzych zwany też Andrzejem) Karchowski z Karchowa, syn Katarzyny Karchowskiej. W 1422, 1428, 1430 Henryk Karchowski wspomniany został w różnych sporach sądowych z Henrykiem Wyskotą z Bylęcina m. in. o to, że w 1428 Karchowski nie wymierzył sprawiedliwości swemu kmieciowi, w 1430 kmiotce Ninkowej, którzy zawinili wobec Bylęckiego. W 1428 Henryk Karchowski toczył spór sądowy z Mikołajem opatem lubińskim z klasztoru należącego do benedyktynów w Lubiniu. W 1428 Henryk Karchowski był w sporze z Andrzejem pisarzem w sądzie ziemskim kościańskim o 12 groszy zapłaty (łac. "deservitum precium"). W 1430 został pozwany przez Jana Trzebieckiego o 11 grzywien poręki. W 1445 Henryk Karchowski zapisał żonie Annie po 100 grzywien posagu oraz [[Wiano (majątek)|wiana na Karchowie. W 1450 Awdacy Karchowski i Michał Rogowski poręczyli za opata lubińskiego w sporze o granice pomiędzy Krzywiniem a Czerwonym Kościołem (obecnie to Czerwona Wieś). W 1454 wspomniano Andrzeja dziedzica karchowskiego. W 1465 wraz z braćmi niedzielnymi był w sporze z Iwanem z Goliny.
W 1498 odnotowano, że Mikołaj Karchowski wziął udział w wyprawie tureckiej w czasie wojny polsko-tureckiej jaka miała miejsce w latach 1485–1503. W 1519 Mikołaj Karchowski wraz z żoną Barbarą zapisał czynsz roczny w wysokości 8 grzywien i 16 groszy od sumy 100 grzywien wikariuszom katedry poznańskiej. Czynsz ten przeniesiono ze wsi Bzowo, Dąbrowa w parafii Skórzewo oraz Palędzie. W 1521 Mikołaj Karchowski z bratem Andrzejem odstąpili swoje prawa do oprawy wiennej ich ciotki zmarłej Katarzyny żony Mikołaja Lassoty Zaborowskiego zapisanej na wsi Brzostów koło Jarocina w powiecie pyzdrskim braciom Janowi, Stanisławowi, Piotrowi i Feliksowi synom zmarłego Stanisława Konarskiego. W 1551 wspomniana została Anna córka zmarłego Andrzeja Karchowskiego, żona Adama Dzięczyńskiego.
W 1571 Maciej Karchowski sprzedał z zastrzeżeniem prawa odkupu Janowi Bojanowskiemu za 3500 florenów w Karchowie nieruchomości osadzone przez: 7 kmieci, karczmarza, dwór leżący na pograniczu Karchowa i Brylewa, Nadolny Młyn ze stawem oraz inny staw leżący w Karchowie powyżej wspomnianego stawu młyńskiego oraz w Brylewie: połowę roli folwarcznych, dwie części nowin, czyli ról niedawno wykarczowanych, dwór ze stawem oraz dwoma zagrodnikami, wiatrak, połowę łąk i prawo wyrębu drzew w lesie. W 1575 Maciej Karchowski wwiązał na 3 lata Wojciecha Czarnkowskiego vel Skórzewskiego z Czarnkowa (obecnie to Czarkowo koło Ponieca) w swoje dobra tzn. w Karchowie w nowy dwór z dwoma ogrodami, 3 pola folwarczne, kmiecia, dwóch zagrodników oraz w dwie łąki zwane "Pośrednią" pod Górznem oraz "Czarny Bród ku jezioru". W Bylęcinie natomiast wwiązał go w: trzech kmieci, dwie role opustoszałe "Genederowską" oraz "Rygaszewską" oraz w jeden plac oraz staw wielki. W Trzebczu wwiązał go z kolei w 3 pola, a w Brylewie w ogród, części łąk na Spotawcu i nad Spotawcem oraz wolny wyrąb drzewa w dąbrowie brylewskiej, a wszystko to na poczet długu w wysokości 2000 złotych polskich, który Maciej Karchowski zaciągnął od Wojciecha Czarnkowskiego i który miał być zwrócony w ciągu 3 lat od rozpoczęcia tego zastawu.
Miejscowość odnotowały również XV-XVI wieczne rejestry podatkowe. W 1468 odnotowano łany w Karchowie. W 1530 miał miejsce pobór we wsi od 3 łanów oraz od wiatraka. W 1563 pobór odbył się od 4 łanów, korzeczników czyli po staropolsku młynów wodnych dorocznych o 4 kołach wodnych, 5 wiatraków, dwóch rzemieślników, karczmarza, który warzył lokalne piwo. W 1566 odnotowano 4 łany, 4 korzeczniki, 5 wiatraków dorocznych, 4 komorników, którzy nie mieli koni, karczmę doroczną. W 1581 miał miejsce pobór z Karchowa, który płacili właściciele we wsi: Jan Rudzki z 1/4 łana oraz od 2 zagrodników, Andrzej z Bylęcina Karchowski z połowy łana, Kasper Karchowski od 3,5 łana, 3 zagrodników od owczarza, który miał 25 owiec, od młyna dorocznego oraz wiatraka dorocznego, Maciej Szczurski od połowy łana, młyna dorocznego oraz od wiatraka dorocznego, Bartłomiej Janczyński od 3/4 łana i młyna walnika o jednym kole wodnym.
W latach 1975−1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa leszczyńskiego.