Man in the Box

Man in the Box
Ilustracja
Singel CD z utworem „Man in the Box”
Wykonawca utworu
z albumu Facelift
Alice in Chains
Wydany

wiosna 1991 (singel)

Nagrywany

1989 w London Bridge Studio, Seattle (demo)
grudzień 1989–kwiecień 1990 w London Bridge Studio, oraz w Capitol Recording Studio(inne języki), Hollywood

Gatunek

metal alternatywny • heavy metal • grunge • hard rock

Długość

4:46

Twórca

Layne Staley • Jerry Cantrell

Producent

Dave Jerden

Wydawnictwo

Columbia

Man in the Box – utwór amerykańskiego zespołu muzycznego Alice in Chains. Tekst napisał Layne Staley, a muzykę skomponował Jerry Cantrell. Nagranie zrealizowano od grudnia 1989 do kwietnia 1990 i zamieszczono na debiutanckim albumie studyjnym Facelift (1990). Wiosną 1991 wydano je również na drugim singlu promującym płytę.

Utwór utrzymany jest w tonacji es-moll, ma metrum 4/4 i umiarkowane tempo. Brzmienie nagrania charakteryzują ciężki, powtarzalny riff oraz wokaliza Staleya zdwojona przez partię gitarową Cantrella, wykorzystującą efekty talk box(inne języki) i wah-wah. W refrenach intensywny śpiew Staleya kontrastuje z bardziej powściągliwymi odpowiedziami wokalnymi Cantrella. Tekst Staleya skupia się na cenzurze i kontrolowaniu obywateli za pośrednictwem mediów. Chcąc napędzić słabą sprzedaż Facelift, nakręcono teledysk w technice sepii. Wybrany do Buzz Bin, otrzymał regularną rotację w MTV, gdzie był emitowany przez szesnaście tygodni. Stała obecność na liście przyczyniła się do wzrostu sprzedaży albumu, który awansował do czołowej 50. zestawienia Billboard 200 oraz uzyskał certyfikat złotej płyty. Utwór dotarł do 18. miejsca na liście Album Rock Tracks „Billboardu”. Teledysk otrzymał nominację do MTV Video Music Award w kategorii Best Metal/Hard Rock Video, a nagranie „Man in the Box” nominowano do nagrody Grammy w kategorii Best Hard Rock Performance with Vocal.

W retrospektywnych ocenach krytycy podkreślają, że komercyjny odbiór utworu przyczynił się do wzrostu zainteresowania zespołem, zaś teledysk odegrał istotną rolę w zapoczątkowaniu zmiany trendu w MTV. „Man in the Box” stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych utworów w dorobku zespołu oraz był wymieniany w różnych rankingach poświęconych muzyce rockowej i metalowej.

W późniejszych latach nagranie zamieszczono na wszystkich czterech kompilacjach grupy: Nothing Safe: Best of the Box (1999), Music Bank (1999), Greatest Hits (2001) oraz The Essential Alice in Chains (2006). Koncertowe wersje utworu trafiły na wydawnictwa Live Facelift (1991) i Live (2000). Singel został certyfikowany 2-krotną platyną w Nowej Zelandii, 3-krotną platyną w Stanach Zjednoczonych i srebrem w Wielkiej Brytanii.

Historia powstania i nagrania

„Livin’ on a Prayer” zespołu Bon Jovi (na zdj. w 1986) zainspirowało Dave’a Jerdena do wykorzystania w utworze efektu talk box(inne języki)

Pierwsze nagranie studyjne(inne języki) utworu pochodzi z dema z końca lat 80. XX wieku. Muzycy zarejestrowali je pod kierownictwem Ricka Parashara w London Bridge Studio w Seattle w stanie Waszyngton po tym, jak Dave Jerden, który spotkał się z nimi i obejrzał ich występ w Los Angeles w Kalifornii, zgodził się wyprodukować debiutancki album studyjny zespołu. W jego ocenie „We Die Young” oraz „Man in the Box” brzmiały „zajebiście niesamowicie”. Kilka utworów z dwóch nagranych dem stało się podstawą materiału zamieszczonego na debiucie fonograficznym Facelift (1990).

Finalne nagranie studyjne „Man in the Box” powstało podczas sesji do Facelift. Trwała ona od grudnia 1989 do kwietnia 1990 w London Bridge Studio i Capitol Recording Studio(inne języki) w Hollywood. Według Dave’a Hillisa, asystenta realizatora dźwięku w London Bridge Studios, Jerden podczas pracy nad Facelift zwalniał tempa utworów względem wersji demonstracyjnych. W ocenie Hillisa nadawało to muzyce większy ciężar oraz bardziej posępny charakter, pomagając ukształtować brzmienie zespołu. Jerden wspominał, że materiał w umiarkowanych i wolnych tempach brzmiał ciężej. Podkreślał, że w jego odczuciu nawet zmiana tempa o jedno uderzenie na minutę mogła mieć duże znaczenie. Jako przykład przywoływał „Man in the Box”, oceniając, że przyspieszony utwór nie brzmiałby właściwie.

Gdy muzycy pracowali w studiu nad „Man in the Box”, producent, jadąc samochodem, usłyszał w radiu piosenkę „Livin’ on a Prayer” Bon Joviego. Zainspirowany brzmieniem talk boxa(inne języki) (efekt ten był już używany przez artystów rockowych, m.in. Petera Framptona w kompozycjach „Do You Feel Like We Do” z 1973 i „Show Me the Way” z 1975, czy Aerosmith w „Sweet Emotion” z 1975) postanowił dodać go do utworu. Podjęto także decyzję o jego zakupie, za 100 dolarów, aby Jerry Cantrell mógł korzystać z niego na koncertach.

Cantrell wspominał, że zespół nie pisze piosenek z zamiarem uczynienia ich hitami, lecz gdy pierwszy raz usłyszał „Man in the Box”, to wiedział, że ludziom się spodoba.

Tekst

W tekście Layne Staley (na zdj. w 1992) powiązał los cielęcia z ludzką rzeczywistością życia w metaforycznym pudełku

Tekst napisał Layne Staley. Zalążkiem do „Man in the Box” stała się rozmowa muzyków z Nickiem Terzo, pełniącym w owym czasie funkcję A&R w zespole, który był wegetarianinem. Dotyczyła ona tego, jak produkowana jest cielęcina i jak cielaki trzymane są w boksach. W wywiadzie telewizyjnym z 1991 Staley, na pytanie dziennikarza o czym jest „Man in the Box”, odparł, że jest luźno oparty na cenzurze mediów, ale to tylko jego teoria, więc nie należy traktować tego jako faktu i stwierdzenia. Dodał, że gdy pisał tekst był „naprawdę naćpany”, więc w owym czasie mogło to znaczyć coś innego. W innym z wywiadów z 1991 rozwinął wątek dotyczący interpretacji tekstu:

Zastanawiałem się, co by było, gdyby człowiek był wychowywany tak, jak wychowuje się cielę przeznaczone na cielęcinę – wychowane w boksie, robiące tylko to, czego je nauczono i co widziało. Ludzi uczy się tylko kilku rzeczy, rzeczy, które mają im pomóc w funkcjonowaniu w społeczeństwie. Nie da się odkryć innych rzeczy, tkwiąc w boksie, tak jak cielę hoduje się na cielęcinę. A jeśli się z niego nie wydostaniesz, utoniesz we własnych odchodach, umrzesz w boksie i skończysz jako czyjś obiad. To ćwiczenie z symboliki i mam nadzieję, że ludzie zrozumieją, co próbujemy powiedzieć.

W wywiadzie dla „Rolling Stone” z 1992 potwierdzał słowa Terzo, mówiąc:

Zacząłem pisać o cenzurze, w tym samym czasie udaliśmy się na kolację z niektórymi przedstawicielami Columbia Records, którzy byli wegetarianami. Opowiedzieli mi, jak pozyskuje się cielęcinę – z cieląt hodowanych w ciasnych boksach – i ten obraz zapadł mi w pamięć. Wróciłem więc do domu i napisałem tekst o rządowej cenzurze oraz jedzeniu mięsa, widzianym oczami skazanego na śmierć cielaka.

Tekst skupia się również na krytyce działań rządu i mediów, które, w ocenie Staleya, nie podają opinii publicznej pełnej prawdy na temat niektórych wydarzeń, aby nie wzbudzać niepokoju w społeczeństwie i nie narażać się na szkodzenie samym sobie (inspirację dla niego stanowiła seria książek Mysteries of the Unknown(inne języki), koncentrująca się m.in. na zjawiskach paranormalnych i zagadnieniach związanych z UFO). Podobną opinię wyrażał Cantrell, przekonując, że Staley, poprzez tekst, próbował powiedzieć, że ludzie są podobni do zwierząt żyjących w małych klatkach, i że mają ograniczone pole widzenia tylko do tych wydarzeń, o których jest głośno w przestrzeni medialnej.

Mordechai Kleidermacher z czasopisma „Circus(inne języki)” uznał, że tematyka koncentruje się na bezsilności. Według Gillian G. Gaar z magazynu „Goldmine(inne języki)” Staley powiązał los cielęcia z ludzką rzeczywistością życia w metaforycznym pudełku, z oczami ślepymi na prawdę. Z kolei Daina Darzin z „Rolling Stone” znaczenie tekstu interpretowała jako depresyjną opowieść o prawach zwierząt.

Kompozycja i brzmienie

Jerry Cantrell (na zdj. w 2006) z gitarą G&L Rampage(inne języki) „Blue Dress”, której użył w nagraniu utworu

Muzykę skomponował Cantrell. Piosenka ma metrum 4/4 i umiarkowane tempo, oznaczone w transkrypcji wersji albumowej – opracowanej przez Alexa Houtona i Michaela DuClosa w „Guitar World” – jako 108 ćwierćnut na minutę. Nagranie utrzymane jest w tonacji es-moll. Gitary nastrojono o pół tonu niżej niż w stroju standardowym: es–as–des–ges–b–es, od najniższej do najwyższej struny; analogicznie obniżono strój czterostrunowej gitary basowej do es–as–des–ges.

W transkrypcji wersji albumowej wyróżniono wstęp, zwrotki, odcinki przedrefrenowe (ang. pre-chorus), refreny, część solową i zakończenie. Utwór rozpoczyna powtarzany riff gitarowy, do którego po około 19 sekundach dołącza wokaliza (melodia śpiewana bez tekstu), zdwojona przez gitarę. Po zwrotkach następują odcinki przejściowe prowadzące do refrenów. Po pierwszym refrenie powraca motyw ze wstępu, natomiast po drugim rozpoczyna się część solowa, oznaczona w transkrypcji czasem 3:16. Po trzecim refrenie ponownie pojawia się początkowa melodia, po której następują końcowe akordy gitar.

Podstawą wstępu oraz zwrotek jest prosty, powtarzalny riff oparty na niskim dźwięku es i położonym o septymę małą wyżej des (w transkrypcji opublikowanej w „Guitar One” zapisano natomiast współbrzmienie Des5 nad es). Steve Huey z AllMusic zwracał uwagę, że zastosowanie septymy zamiast typowej dla power chordu kwinty nadaje temu współbrzmieniu niepokojący charakter. Steve Allsworth z gazety „Total Guitar” opisywał czterotaktowy przykład riffu jako powtarzający się wzór rytmiczny, obejmujący również perkusyjne uderzenia w tłumione struny i niskie dźwięki tłumione dłonią przy mostku (palm muting). Wskazywał także krótki ozdobnik wykonywany techniką hammer-on. W opracowaniu „Guitar One” zwrócono uwagę na krótką figurę opartą na pentatonice molowej. W refrenie powtarzana jest sekwencja Es5–Ges5–Des–As; symbol „5” oznacza współbrzmienie kwintowe bez tercji. Partia basu zawiera krótkie wypełnienia melodyczne.

Charakterystycznym elementem nagrania jest połączenie niskiego riffu gitary rytmicznej z wokalizą Staleya, zdwojoną w unisonie przez partię gitary prowadzącej Cantrella. W partii gitarowej wykorzystano efekty talk box i wah-wah. Amit Sharma z „Guitar World” porównywał tę linię gitarową do stylu Jimiego Hendrixa. W transkrypcjach melodii odnotowano vibrato, ślizgi między dźwiękami (ang. slide) oraz niewielkie podciągnięcia strun.

Refreny w „Man in the Box” charakteryzują uzupełniające się wokale Staleya i Cantrella (na zdj. w 1992)

W refrenach intensywny śpiew Staleya jest uzupełniany odpowiedziami Cantrella. Huey podkreślał kontrast pomiędzy napiętym, gwałtownym głosem pierwszego wokalisty a bardziej suchym i mniej natarczywym głosem drugiego. Zwracał także uwagę na powolny przebieg melodii ponad ciężkim akompaniamentem oraz na chwiejne, niepokojące brzmienie powstające z połączenia wokalizy z gitarą przetworzoną efektami. Dla Bryana Reesmana z gazety „American Songwriter” wymienianie się liniami wokalnymi przez Staleya i Cantrella dodało piosence więcej struktury brzmienia.

Transkrypcja części solowej obejmuje podciągnięcia strun, figury triolowe oraz dłużej utrzymywane dźwięki. W jej dalszym przebiegu zapisano dwa nakładające się głosy gitarowe: długo utrzymywany dźwięk jednego współbrzmi z ruchliwszą partią drugiego. Oznaczenia wykonawcze wskazują wykorzystanie wah-wah, w tym stopniowe otwieranie pedału, a także modulację wysokości dźwięku ramieniem mostka i sprzężenie zwrotne.

Omawiając masywne brzmienie gitar w „Man in the Box”, Allsworth przywoływał ogólną wypowiedź Cantrella o powtarzaniu zarejestrowanych partii z wykorzystaniem odmiennych brzmień. Według Sharmy użył on modelu gitary G&L Rampage(inne języki) z 1984 – znanego jako „Blue Dress” – wyposażonego w pojedynczy przetwornik Seymour Duncan JB przy mostku, wzmacniacza Marshall JCM800(inne języki) zmodyfikowanego przez Reinholda Bognera(inne języki) oraz efektu Dunlop Heil Talkbox. Autor podkreślał gardłowy i metaliczny charakter uzyskanego w ten sposób brzmienia.

Huey opisywał muzykę utworu jako minimalistyczną, ciężką i ponurą, przeciwstawiając oszczędność środków i umiarkowane tempo ostentacyjności części ówczesnego metalu. Powtarzalny riff, gęsta faktura i kontrastujące partie wokalne budowały, w jego ocenie, atmosferę klaustrofobii i introspektywnego niepokoju. Jordan Blum z Consequence wyróżniał melodyjny śpiew Staleya oraz prostą grę sekcji rytmicznej. Zdaniem autora charakterystyczne brzmienie talk boxa Cantrella i jego „ognista” solówka nadają całości niepowtarzalnego, wyrazistego charakteru.

Odnosząc się do głównego riffu, Cantrell powiedział:

Riff do tego numeru chodził za mną przez jakiś czas, ale nigdy go specjalnie nie wykorzystałem. Layne zaproponował kilka rozwiązań, jeżeli chodzi o partie wokalu i jakoś poskładało się ten kawałek do kupy. Na naszym wczesnym materiale, riff, który idzie z talk boxa, jest jednym z moich ulubionych.

Teledysk

Paul Rachman, reżyser teledysku do „Man in the Box” (na zdj. w 2006)

Teledysk o budżecie nieprzekraczającym 50 tys. dolarów, został wyreżyserowany przez Paula Rachmana, który w latach 80. współpracował z zespołami hardcore’owymi i punkowymi. Decyzję o reżyserii podjął po tym, jak obejrzał występ Alice in Chains w nowojorskim Cat Club 3 października 1990.

Z racji uczestnictwa Alice in Chains w roli supportu na trasie Iggy’ego Popa, Columbia skontaktowała Rachmana ze Staleyem, będącym autorem tekstu. Obydwaj wymieniali pomysły na fabułę przez telefon. Na wczesnym etapie odrzucili koncepcję zakładającą realizację wideoklipu z występem na żywo. Reżyser poprosił Staleya, aby ten spisał wszystkie pomysły i przesłał mu faksem. Wkrótce dostał wiadomość z odręcznie napisaną notatką: „Deszczowa, przesiąknięta stodoła. Zwierzęta hodowlane. Dziecko z zaszytymi oczami”. Przez następne kilka dni Rachman spędzał czas na słuchaniu piosenki, aby lepiej wczuć się w jej klimat. Jak stwierdził, wpadł na pomysł umieszczenia muzyków w stodole, w otoczeniu zwierząt gospodarskich, i wytworzeniu mrocznego klimatu, poprzez nadanie całości odcienia sepii. Działania te zaplanował z myślą o finale, który miałby charakter „swoistego odrodzenia”.

Stosując alternatywne rozwiązanie zrezygnował z niemowlęcia z zaszytymi oczami na rzecz pojawiającego się w finale teledysku tajemniczego żniwiarza w pelerynie, opiekuna zwierząt, którego oczy są zszyte. Do tej roli zatrudnił pracownika parkingu baru należącego do jego przyjaciela. Jak argumentował obsadził go, ponieważ z wyglądu przypominał Jezusa Chrystusa i współpracował z nim wcześniej przy dwóch lub trzech teledyskach.

W grudniu 1990 członkowie zespołu udali się do Los Angeles, aby zrealizować zdjęcia do teledysku. Spotkali się, w towarzystwie menedżerki Susan Silver(inne języki), z Rachmanem w parku stanowym Malibu Creek. W jego opinii muzycy byli nieco zmęczeni, bo brali udział w trasie, ale „ogólnie świetnie się bawili”. Zdjęcia trwały jeden dzień i przebiegły bez zakłóceń. Teledysk zrealizowano na taśmie filmowej 16 mm, za pomocą dwóch kamer, z czego jedną obsługiwał Rachman. Przez następne dwa lub trzy tygodnie pracował nad produkcją i montażem nagrania.

Fabuła ukazuje muzyków wykonujących piosenkę w zagrodzie na farmie w otoczeniu zwierząt hodowlanych (krowy, konie, świnie). W ostatnim ujęciu tajemnicza postać w czarnej szacie zdejmuje kaptur i odsłania swoją twarz. Okazuje się, że jej oczy są zaszyte. Stanowi to odwołanie do wersu: Feed my eyes / Now you’ve sewn them shut. Mordechai Kleidermacher pisał, że oglądanie tego teledysku to „ćwiczenie w brutalności”. Z kolei Rachman powiedział:

Oglądałem zbliżenie [Layne’a] i pomyślałem: «Wow». Wiedziałem, że to strzał w dziesiątkę. Było coś w tym ujęciu, gdzie można było dostrzec, że jego oczy i emocje, z jakimi śpiewał tę piosenkę, po prostu się połączyły.

Na początku 1991 Rachman przekazał muzykom pierwszą wersję teledysku do zatwierdzenia. Na tym etapie wprowadzono kilka poprawek, w tym dodanie kilku zbliżeń Staleya i zadbano o równomierne przedstawienie całego zespołu. Jak wspominał muzycy byli zadowoleni z efektu. Premiera finalnej wersji odbyła się w styczniu. Teledysk wydano na kasecie U-matic. Dostępny jest też na wydawnictwach Live Facelift (1991) i Music Bank: The Videos (1999).

Odbiór w MTV

Dzięki regularnej rotacji teledysku do „Man in the Box” w MTV, zespół zyskał ogólnokrajową rozpoznawalność, a album Facelift (1990) awansował do czołowej 50. zestawienia Billboard 200

Późną wiosną 1991 w siedzibie stacji MTV odbyło się spotkanie, podczas którego decydowano, teledysk jakiego wykonawcy należy umieścić w Buzz Bin (programie promującym wideoklipy wschodzących, nowatorskich artystów), aby mógł otrzymać regularną rotację na antenie. Wśród rozpatrywanych propozycji były teledyski do „Man in the Box” Alice in Chains oraz „Valley of the Kings” lub „Jelly Roll” Blue Murder(inne języki). Według Ricka Krima, pełniącego w owym czasie funkcję wiceprezesa ds. muzyki i programowania w MTV, podjęto decyzję o wyborze Alice in Chains, zaś głównym czynnikiem przemawiającym za kwartetem z Seattle była chęć zmiany popmetalowego repertuaru na antenie MTV. „Nie pamiętam decydującego czynnika, ale zdecydowaliśmy, że nadszedł czas, aby trochę zmienić krajobraz, spróbować czegoś innego, dlatego postawiliśmy na Alice in Chains […] Teledysk do «Man in the Box» był dość mroczny, co stanowiło swoiste przeciwieństwo względem tego, co zwykle puszczaliśmy” – wspominał Krim.

Teledysk trafił do Buzz Bin 11 maja. W ocenie Cantrella „bardzo to pomogło zespołowi”. Tydzień po tym Facelift (1990) awansował ze 166. na 108. lokatę w zestawieniu Billboard 200. Krim zaznaczał, że był to przełomowy moment dla MTV, zwiastun nadejścia nowego, nienazwanego jeszcze trendu. Teledysk – dzięki umieszczeniu go w Buzz Bin – był regularnie emitowany w MTV przez szesnaście tygodni, zapewniając zespołowi ogólnokrajowy rozgłos. Dzięki stałej emisji wzrosła też sprzedaż Facelift, który 11 września 1991 uzyskał od Recording Industry Association of America (RIAA) certyfikat złotej płyty, za półmilionową sprzedaż.

Komercyjne powodzenie i odbiór zespołu Rachman powiązał z MTV. Jak przekonywał, stacja ta była w tamtym okresie główną siłą napędową sprzedaży płyt oraz znajdowała się w szczytowym okresie zainteresowania. Zdaniem reżysera, gdy MTV umieszczało nowy zespół w Buzz Bin, to wszystko dla danego wykonawcy ulegało zmianie.

Wydania i promocja

Strona A z nagraniem „Man in the Box” na kasecie (wyd. z 1991)

„Man in the Box” początkowo wzbudził negatywne odczucia wśród przedstawicieli wytwórni Columbia, którzy opowiadali się za nieumieszczaniem go na albumie Facelift (1990) (podobna sytuacja miała miejsce w przypadku utworów „Love, Hate, Love” i „Confusion”). Jak przyznawał Cantrell:

Pamiętam, że miałem rozmowy z wytwórnią na ten temat i każdy wygodnie zapomina o tym, że tak naprawdę nikt nie lubił tej piosenki. Myśleli, że jest zbyt powolna i lamentowa. Było trochę dyskusji o tym, że może nie znaleźć się na płycie, ale my pomyśleliśmy: «pieprzyć to, ta piosenka jest zabójcza».

Upór muzyków doprowadził do tego, że piosenka trafiła na debiutancki album. Według Staleya zespół zawarł ugodę z wytwórnią polegającą na tym, że Columbia miała prawo wyboru utworu promującego album, natomiast drugim singlem będzie „Man in the Box”.

Nagranie studyjne „Man in the Box” wydano na debiutanckim albumie studyjnym Facelift, opublikowanym 21 sierpnia 1990. Wiosną 1991 zamieszczono je na singlu, który – jako drugi po „We Die Young” z 1990 – promował album. Wydanie na CD o nr kat. CSK 2257, oprócz nagrania tytułowego, zawierało radiową edycję, skróconą do 4 minut i 27 sekund. Czteroutworowe wydanie na kasecie (nr kat. 38T 73851) posiadało na stronie A singlową wersję nagrania „Man in the Box”, a na stronie B trzy utwory z Facelift – „Sea of Sorrow”, „Bleed the Freak” i „Sunshine”.

W późniejszych latach nagranie zamieszczono na czterech albumach kompilacyjnych: Nothing Safe: Best of the Box, Music Bank (1999), Greatest Hits (2001) oraz The Essential Alice in Chains (2006). Koncertowe nagrania „Man in the Box” zamieszczono na wydawnictwach Live Facelift (1991), Nothing Safe: Best of the Box (edycja Best Buy Exclusive) i Live (2000).

W grudniu 2000 Columbia wydała nagranie „Man in the Box” na singlu promocyjnym w ramach zapowiedzi Live.

Odbiór

Odbiór krytyczny

Krytycy w swych recenzjach wyróżniali grę Cantrella (na zdj. w 1992) i wykorzystanie przezeń efektów talk box i wah-wah

Kyle Anderson, autor książki Accidental Revolution: The Story of Grunge (2007), scharakteryzował „Man in the Box” mianem „nieustępliwego gitarowego marszu śmierci”. Wyróżnił również wokal Staleya, pisząc, że w wyższych rejestrach brzmiał tak, „jakby wypędzał z siebie demony”.

Steve Huey z AllMusic napisał o piosence, że jest „często pomijanym, ale ważnym elementem w drodze do dominacji grunge’u”. Bryan Reesman z gazety „American Songwriter” zwracał uwagę, że o ile talk boxa w nagraniach Aerosmith, Bon Joviego czy Petera Framptona używano w pogodniejszy i bardziej optymistyczny sposób, to Cantrell wykorzystał go, aby zharmonizować utwór z bezsłowną, przejmującą wokalizą Staleya, wykraczającą poza ramy zwrotek i refrenów. Zdaniem autora wplatając ten motyw w różne fragmenty utworu, uzyskał mroczny efekt. Gillian G. Gaar przyznała w „Goldmine”, że zespół udowodnił swoją rosnącą siłę w „Man in the Box”.

Bill Adams z „Ground Control” wyróżnił dynamikę oraz harmonie wokalne Staleya i Cantrella. Zaznaczył, że choć grunge miał już kilku prekursorów – autor wymienił Green River, Melvins i Soundgarden – to, jego zdaniem, Alice in Chains zapewnili temu gatunkowi „pierwszy prawdziwy, sztandarowy hymn”. Dale Turner z „Guitar One” zwracał uwagę, że sukces piosenki pozwolił szerszej publiczności poznać charakterystyczne dla Cantrella zamiłowanie do melodyjnych partii gitarowych z wykorzystaniem efektu wah-wah.

Według Judith Fisher z tygodnika „Metal Forces” podróżowanie po granicach psychodelii w „Man in the Box” i „Sea of Sorrow” pozwala zajrzeć do „serca i duszy Alice in Chains”. Paul Elliot z magazynu „Q” podkreślał, że z uwagi na niski strój oraz charakterystyczne riffy Cantrella w „We Die Young” i „Man in the Box”, zespół wypracował wyrazistą dynamikę lat 90. Liz Evans z „Raw(inne języki)” stwierdziła, że piosenka przepełniona jest lamentami i złowrogimi efektami.

Greg Kot, w wydanej w 2004 czwartej edycji książki Rolling Stone Album Guide, „rozciągane przez nieustające efekty wah-wah” akordy Cantrella porównał do odgłosów czarnych aniołów. Jordan Babula z „Teraz Rocka” wyróżniał masywny riff, melodyjne gitary oraz duet wokalny Staleya z Cantrellem w refrenach.

Wyniki komercyjne

Początkowo, z uwagi na tekst – głównie przez budzący kontrowersje wers: Jesus Christ / Deny your maker – nazwę zespołu oraz fakt, iż, jak to ujęła Cathy Faulkner ze stacji KISW(inne języki), „byli za trudni”, stacje radiowe niechętnie emitowały „Man in the Box”; część z nich w ogóle odmawiała puszczania, inne zaś prezentowały go nocną porą. Zdaniem Jerdena głos Staleya uznano w radiu za niewłaściwy. Sytuacja uległa zmianie po tym, jak rozgłośnia z Teksasu włączyła utwór do swojej ramówki, gdzie spotkał się z przychylnym odbiorem ze strony słuchaczy. „Man in the Box” zaczął być emitowany w amerykańskich rozgłośniach na początku marca 1991. Zyskał uznanie w stacjach prezentujących muzykę alternatywną, hardrockową i metalową. Według Terzo komercyjny odbiór „Man in the Box” w radiu otworzył zespołowi niejedne drzwi.

13 kwietnia 1991 zadebiutował na 42. pozycji na liście Album Rock Tracks, publikowanej przez „Billboard”. 6 lipca, w trzynastym tygodniu obecności na liście, osiągnął 18. lokatę. Łącznie pozostawał w zestawieniu przez 20 tygodni. Komercyjny sukces „Man in the Box”, który David de Sola – autor biografii Alice in Chains: The Untold Story (2015) – opisał jako „przełomowy” w działalności zespołu, przyczynił się do awansu albumu Facelift (1990) na 42. pozycję w zestawieniu Billboard 200 (płyta zanotowała awans ze 108. miejsca).

„Man in the Box” powrócił na listę „Billboardu” 30 grudnia 2000, kiedy to jego koncertowe nagranie – zamieszczone na albumie Live (2000) – zadebiutowało na 39. miejscu listy Hot Mainstream Rock Tracks. Według raportu Nielsen SoundScan z 2019, utwór Alice in Chains był drugą najczęściej emitowaną piosenką w dekadzie 2010–2019 w amerykańskich rozgłośniach rockowych z wynikiem 142 tys. odtworzeń. Na listy „Billboardu” „Man in the Box” powrócił ponownie w 2024. 20 lipca zadebiutował na 22. lokacie Hard Rock Streaming Chart. Po miesiącu obecności w zestawieniu, 10 sierpnia uplasował się na 18. pozycji.

5 sierpnia 2022 singel uzyskał od amerykańskiej organizacji RIAA certyfikat 3-krotnej platyny po osiągnięciu progu 3 milionów jednostek. 4 kwietnia 2025 został certyfikowany srebrem przez British Phonographic Industry (BPI) za przekroczenie 200 tys. jednostek w Wielkiej Brytanii. 19 lutego 2026 uzyskał od nowozelandzkiego stowarzyszenia Recorded Music NZ (RIANZ) certyfikat 2-krotnej platyny po osiągnięciu progu 60 tys. punktów.

Nagrody i wyróżnienia

Nagranie „Man in the Box” przegrało rywalizację o Grammy z albumem For Unlawful Carnal Knowledge (1991) Van Halen (na zdj. w 1978)

W 1991 teledysk otrzymał od stacji MTV nominację do MTV Video Music Award w kategorii Best Heavy Metal/Hard Rock Video. Rachman wspominał, że obserwował wywiad przeprowadzany z obecnymi na gali członkami Metalliki, którzy zapytani o to, który wideoklip powinien ich zdaniem wygrać, wskazywali na „Man in the Box”. 5 września, podczas 8. gali rozdania statuetek(inne języki) w Universal Amphitheatre(inne języki) w Los Angeles, teledysk Alice in Chains przegrał rywalizację z wideoklipem do piosenki „The Other Side(inne języki)” Aerosmith.

W styczniu 1992 „Man in the Box” otrzymał od National Academy of Recording Arts and Sciences nominację do nagrody Grammy w kategorii Best Hard Rock Performance with Vocal. 25 lutego 1992 podczas 34. gali rozdania nagród(inne języki) w nowojorskiej Radio City Music Hall(inne języki) Grammy w tej kategorii otrzymał album studyjny For Unlawful Carnal Knowledge (1991) Van Halen.

Rok Nagroda Kategoria Nominacja Wynik Źródło
1991(inne języki) MTV Video Music Award Best Metal/Hard Rock Video „Man in the Box” (teledysk) Nominacja
1992(inne języki) Nagroda Grammy Best Hard Rock Performance with Vocal „Man in the Box” Nominacja

Wykorzystanie utworu

Utwór wykorzystano w kilku serialach oraz filmach, m.in. w Beavis i Butt-head (1993), Lassie (1994, reż. Daniel Petrie), Gniewie oceanu (2000, reż. Wolfgang Petersen) oraz Chyba na pewno ty(inne języki) (2019, reż. Nahnatchka Khan(inne języki)). W 2024 pojawił się w odcinku „Kid in a Candy Store” serialu kryminalnego Dexter: Grzech Pierworodny(inne języki).

W 2008 utwór wszedł w skład 84 kompozycji wykorzystanych w muzycznej grze komputerowej Rock Band 2. W 2015 użyto go w grze Guitar Hero Live(inne języki). Dwa lata później trafił na listę piosenek wykorzystanych w grze Rock Band VR. W październiku tego samego roku – będąc częścią zestawu Alice in Chains Pack 03 – „Man in the Box” udostępniono jako zawartość do pobrania (ang. downloadable content, DLC) na konsole Xbox One i PlayStation 4 dla gry Rock Band 4(inne języki) (2015).

Zawodnik wrestlingu Tommy Dreamer wykorzystywał utwór, gdy wychodził na ring. 8 lutego 2026, podczas meczu finałowego ligi NFL pomiędzy drużynami Seattle Seahawks i New England Patriots, który odbył się na Levi’s Stadium w Santa Clara w Kalifornii, w trakcie przedstawiania zawodników drużyny z Seattle, z głośników puszczono „Man in the Box”.

Wykonania koncertowe

Utwór był regularnie grany na koncertach zespołu w pierwszej połowie lat 90. (na zdj. Staley i Cantrell w 1992)

„Man in the Box” został zagrany 22 grudnia 1990 podczas występu Alice in Chains w Moore Theatre w Seattle. Zapis koncertu wydano na VHS Live Facelift (1991). 20 września 1991 muzycy wykonali utwór w programie telewizyjnym In Concert ‘91(inne języki), emitowanym w stacji ABC. 2 marca 1993 zagrali go w Barrowland Ballroom w Glasgow. Nagranie „Man in the Box” z tego koncertu zamieszczono na albumie Live (2000).

Utwór został usunięty z setlisty grupy podczas europejskiego etapu trasy promującej album Dirt (1992) z października 1993. Jego absencję na koncertach Cantrell i Sean Kinney tłumaczyli zmęczeniem ciągłym graniem piosenki przez ostatnie trzy lata. Mike Inez przyznał, że „Man in the Box”, to jedyny utwór, który działa mu na nerwy. „Z Ozzym [Osbourne’em] to było «Shot in the Dark», z tym zespołem to «Man in the Box». Nie wiem – jak na basistę, to naprawdę nudny kawałek. To świetny utwór i fajnie się go gra na żywo, bo publiczność się nim jara, ale zawsze jest w tym secie ta jedna piosenka, która wbija się w skórę!”.

„Man in the Box” jest też ostatnim utworem, jaki Staley wykonał z zespołem podczas koncertu w Kemper Arena(inne języki) w Kansas City w stanie Missouri 3 lipca 1996, kiedy to muzycy poprzedzali występy Kiss w ramach Alive/Worldwide Tour. Był to jego ostatni publiczny występ.

18 lutego 2005 w Premier Nightclub w Seattle zorganizowano charytatywny koncert na rzecz ofiar tsunami z 2004, na którym po raz pierwszy od 1996 zagrali ze sobą pod szyldem Alice in Chains Cantrell, Inez i Kinney. W jego trakcie wykonali utwór w duecie z frontmanem Toola, Maynardem Jamesem Keenanem. Travis Hay z gazety „Seattle Post-Intelligencer(inne języki)” przyznał, że „Keenan okazał się najbardziej naturalny w zastąpieniu Staleya […] Znakomicie wykonał «Man in the Box» i «Them Bones»”. 10 marca 2006 w Trump Taj Mahal w Atlantic City w stanie New Jersey odbył się zorganizowany przez kanał telewizyjny VH1 Classic koncert Decades Rock Live! Na poświęconym formacji Heart wydarzeniu w „Man in the Box” zaśpiewał William DuVall, który został nowym wokalistą zespołu.

William DuVall i Cantrell wykonujący „Man in the Box” w programie Jimmy Kimmel Live! (2013)

W trakcie reaktywacyjnej trasy z 2006, muzycy wykonywali utwór z udziałem zaproszonych gości; m.in. podczas występu w Kopenhadze z 19 czerwca, na perkusji zagrał Lars Ulrich z Metalliki. 23 lipca tego samego roku, na koncercie w ramach UDO Music Festival na torze Fuji International Speedway w Oyamie, partie wokalne wykonał Sebastian Bach. 21 września 2007, podczas koncertu w Mandalay Bay Events Center w Las Vegas w stanie Nevada, który był częścią amerykańskiej trasy, Scott Ian z zespołu Anthrax dołączył do Alice in Chains, wykonując z Cantrellem partie gitarowe w „Man in the Box”.

8 października 2010 zespół zagrał „Man in the Box” podczas koncertu w KeyArena w Seattle, który zarejestrowano w technice 3D. 10 kwietnia 2013 – w ramach promocji piątego albumu studyjnego The Devil Put Dinosaurs Here (2013) – muzycy wystąpili na scenie plenerowej w talk-show Jimmy Kimmel Live!. W trakcie koncertu zagrali m.in. „Man in the Box”.

18 stycznia 2015 muzycy wystąpili na stadionie CenturyLink Field w Seattle, w trakcie przerwy w meczu o mistrzostwo NFC(inne języki) pomiędzy drużynami Seattle Seahawks a Green Bay Packers, podczas której wykonali „Man in the Box” i „Would?”. 27 września 2022, w trakcie koncertu Alice in Chains w Coastal Credit Union Music Park(inne języki) w Raleigh w stanie Karolina Północna, do muzyków dołączył Gavin Rossdale, który wspomógł wokalnie DuValla w „Man in the Box”.

5 lipca 2025 zespół wystąpił na charytatywnym koncercie Back to the Beginning(inne języki) na stadionie Villa Park w Birmingham, będącym pożegnaniem ze sceną Osbourne’a i Black Sabbath. Członkowie zespołu wykonali „Man in the Box”, „Would?” i cover „Fairies Wear Boots”.

Covery

Richard Cheese nagrał cover utworu na albumie studyjnym Aperitif for Destruction(inne języki) (2005). W grudniu 2012 Zakk Wylde wykonał cover „Man in the Box” w trakcie występu z supergrupą Camp Freddy(inne języki) w Roxy Theatre(inne języki) w West Hollywood w Kalifornii. Les Claypool z zespołem Duo de Twang(inne języki) wydali cover utworu na swym debiutanckim albumie studyjnym Four Foot Shack(inne języki) (2014). Śpiewaczka Anita Rywalska-Sosnowska nagrała własną interpretację „Man in the Box” na albumie studyjnym Grunge (2014). 29 stycznia 2020 Nuno Bettencourt (Extreme), Sully Erna (Godsmack), Steve Fekete, Derek Frank i Glen Sobel(inne języki) wykonali cover utworu w ramach Soundcheck Live w Lucky Strike Live w Los Angeles. 1 grudnia 2020 Chris Chaney(inne języki), Taylor Hawkins, Dave Navarro i Corey Taylor wykonali cover „Man in the Box” podczas wirtualnej ceremonii uhonorowania Alice in Chains przez Museum of Pop Culture (MoPOP) nagrodą Founders Award. W styczniu 2023, w trakcie koncertu w klubie The Basement East w Nashville w stanie Tennessee, do cover bandu Alice in Chains o nazwie Into the Flood dołączyli na scenie Chris Daughtry(inne języki) (Daughtry) i Lzzy Hale (Halestorm), wykonując „Man in the Box”.

Znaczenie

Komercyjny odbiór „Man in the Box” miał wpływ na uzyskanie przez album Facelift (1990) certyfikatu złotej płyty (na zdj. w 2025)

W 1993 na łamach „Hit Paradera” dziennikarz Jeff Kitts wymienił „Man in the Box”, „Alive” Pearl Jamu i „Smells Like Teen Spirit” Nirvany jako te utwory, które – poprzez zdobyte uznanie w radiu i MTV – pozwoliły opinii publicznej zwrócić uwagę na wspomniane zespoły. W ocenie Cantrella, dzięki tej piosence, a konkretnie „całemu rytmowi i mozolnej pracy, zaczęliśmy odnajdywać siebie; to pomogło Alice stać się tym, kim jest”. Stała rotacja w MTV i komercyjny odbiór „Man in the Box” przyczyniły się do zaistnienia albumu Facelift (1990) na listach przebojów i uzyskania przezeń certyfikatu złotej płyty. Stephen Hill z „Metal Hammera” wskazał na Alice in Chains jako pierwszy zespół ery grunge’u, który przebił się do mainstreamu.

Bryan Reesman z dwumiesięcznika „American Songwriter” uznał „Man in the Box” za pierwszy sygnał „w rewolucji grunge’owej”, która pod koniec 1991 zaczęła opanowywać główny nurt muzyczny. Amit Sharma z magazynu „Guitar World” przyznał, że utwór ten z pełnym przekonaniem można uznać za najlepszy hymn grunge’owy w historii. Z kolei Mark Cooper z brytyjskiego magazynu „Q” nazwał piosenkę „metalowym hymnem pokolenia MTV w Stanach Zjednoczonych”.

David Draiman, frontman Disturbed określił „Man in the Box” mianem „wielkiego” i wspominał, że śpiewał go na wielu różnych przesłuchaniach. Gitarzysta Anthrax Scott Ian przekonywał, że utwór ma typowo popową budowę pod względem aranżacji, ale jego ciężar przywołuje na myśl Black Sabbath. Ozzy Osbourne nazwał „Man in the Box” klasykiem, zaś Brian Welch, gitarzysta Korna, wspominał, że gdy pierwszy raz go usłyszał, chciał być autorem głównego riffu i umieć pisać taką muzykę.

Zestawienia

Solo Cantrella (na zdj. w 1992) w „Man in the Box” wyróżniono w kilku rankingach

„Man in the Box” wymieniany jest w gronie najważniejszych utworów w katalogu Alice in Chains oraz uchodzi za jedną z najbardziej rozpoznawalnych kompozycji zespołu.

W 2004 „Spin” wymienił „Man in the Box” w gronie „10 najlepszych grunge’owych piosenek, które nie brzmią jak «Smells Like Teen Spirit»”. Miesięcznik „Gitarzysta” w 2006 umieścił solo gitarowe Cantrella na 78. pozycji w przygotowanym przez siebie zestawieniu „100 solówek wszech czasów”. W tym samym roku stacja telewizyjna VH1 umieściła utwór na 19. miejscu listy „40 najlepszych metalowych utworów”. W 2007 „Q” sklasyfikował go na 191. miejscu w rankingu „500 najlepszych zaginionych utworów”, zaś VH1 umieścił go na 50. lokacie w zestawieniu „100 najlepszych utworów lat 90.” Redakcja „Guitar World” dwukrotnie wyróżniała grę Cantrella w swoich rankingach – w 2008 umieściła jego solo na 77. miejscu w zestawieniu „100 najlepszych solówek gitarowych”, a w 2023 główny riff utworu zamieściła na 34. pozycji wśród „50 najlepszych gitarowych riffów wszech czasów”.

W opracowanym w 2013 rankingu „10 metalowych riffów lat 90.” Joe DiVita z Loudwire sklasyfikował „Man in the Box” na 5. pozycji. W swoim uzasadnieniu autor argumentował, że zespół przyczynił się do zatarcia różnic między grunge’em a metalem, czerpiąc z obydwu gatunków. W jego ocenie Alice in Chains należeli do zespołów, które najsilniej kształtowały muzyczne oblicze lat 90., a istotną rolę odegrał w tym riff z „Man in the Box”. DiVita wyróżniał riff Cantrella, łączący się z efektem wah-wah oraz zapadającym w pamięć wokalem Staleya. Aj Ramirez z magazynu PopMatters – umieściwszy w 2020 „Man in the Box” na 5. miejscu w zestawieniu „10 najlepszych utworów metalu alternatywnego lat 90.” – zwracał uwagę na chwytliwy i zgrzytliwy rytm utworu i śpiew Staleya. Jego zdaniem pełne udręki okrzyki Jesus Christ zdradzają przejmujący smutek, który z perspektywy czasu – autor wspomniał o narkotykowym nałogu Staleya, który doprowadził do jego śmierci – wydaje się nazbyt prawdziwy.

Sam Law z brytyjskiego tygodnika „Kerrang!” uznał w 2021 „Man in the Box” za najlepszą piosenkę w opracowanym przez siebie zestawieniu „20 najlepszych utworów Alice in Chains”. W uzasadnieniu napisał, że charakteryzuje go osobliwe, surowe brzmienie, łączące nisko strojone riffy, gitarę z efektem talk box i „niemal gotycki monotonny wokal”. Jego zdaniem nie przypominało to niczego, z czym fani muzyki rockowej głównego nurtu mieli wcześniej styczność. Wyróżnił przy tym także „dosadne i prowokacyjne teksty” (Jesus Christ, deny your maker / He who tries, will be wasted), które, w jego ocenie, były „słusznym krzykiem przeciwko coraz bardziej wszechobecnej cenzurze muzycznej tamtych czasów”. W tym samym roku Eli Enis z miesięcznika „Revolver” opracował ranking „15 najlepszych piosenek Alice in Chains”, w którym „Man in the Box” zamieścił na 2. pozycji. Jak argumentował zawiera on najbardziej rozpoznawalną wokalizę Staleya, w chwytliwy sposób splatającą się z głównym riffem gitarowym.

Jordan Blum z Consequence, tworząc ranking „10 najlepszych utworów Alice in Chains” w 2022, sklasyfikował „Man in the Box” na 2. miejscu. Zdaniem autora był on „fascynującym pomostem między heavy metalem lat 80. a grunge’em / rockiem alternatywnym lat 90.” Thorn Donovan z dwumiesięcznika „American Songwriter” zaliczył piosenkę do grona „4 utworów z 1990, które na zawsze zmieniły historię rocka”. Jak zaznaczał brzmiała inaczej niż wszystko, co w owych czasach funkcjonowało, zaś teledysk był przykładem buntowania się nowej generacji zespołów przeciwko blichtrowi i przesadzie lat 80. Podkreślał, że ten rodzaj muzyki nie oferował ucieczki od problemów, lecz stawiał lęk na pierwszym planie.

Lista utworów na singlu

singel CD (CSK 2257):

NrTytuł utworuAutorzyDługość
1.„Man in the Box” (wersja radiowa)Layne Staley • Jerry Cantrell4:27
2.„Man in the Box”Staley • Cantrell4:44
9:11

kaseta (38T 73851):

Strona A:

NrTytuł utworuAutorzyDługość
1.„Man in the Box” (wersja singlowa)Staley • Cantrell4:46

Strona B:

NrTytuł utworuAutorzyDługość
1.„Sea of Sorrow”Cantrell5:49
2.„Bleed the Freak”Cantrell4:01
3.„Sunshine”Cantrell4:44
14:34

singel CD (2000):

NrTytuł utworuAutorzyDługość
1.„Man in the Box” (wersja koncertowa)Staley • Cantrell4:57

Personel

Opracowano na podstawie materiału źródłowego:

Pozycje na listach przebojów

Certyfikaty

Państwo Certyfikat Jednostki / Punkty certyfikowane
Nowa Zelandia (RIANZ) 2× platynowa płyta 60 000+
Stany Zjednoczone (RIAA) 3× platynowa płyta 3 000 000+
Wielka Brytania (BPI) srebrna płyta 200 000+

Uwagi

  1. ↑ David de Sola podawał, że autorstwo muzyki przypisano wszystkim członkom zespołu, mimo że pierwsze wydania Facelift (1990) w poligrafiach wymieniają jedynie Cantrella jako kompozytora. Również na części późniejszych wydawnictw kompilacyjnych, m.in. na Nothing Safe: Best of the Box (1999) i Live (2000), jako autorów we wkładkach wymieniono Staleya, Cantrella, Mike’a Starra i Kinneya.
  2. ↑ Ron Holt, inicjator efemerycznego projektu muzycznego 40 Years of Hate, w którym udzielał się Staley po rozpadzie Alice N’ Chains w 1987 (w zespole grywał też Cantrell), uważał, że początkowy riff oraz melodia „Man in the Box” jest łudząco podobna do skomponowanego przezeń utworu „Tribute”. James Bergstrom, także występujący w Alice N’ Chains i 40 Years of Hate, potwierdzał podobieństwo, mówiąc, że „jest on bardzo inspirowany «Tribute»”. Mimo to Holt nie pozwał członków Alice in Chains o prawa autorskie i tantiemy, po wydaniu przez nich Facelift.
  3. ↑ Staley wytatuował sobie na plecach wizerunek Jezusa z zaszytymi oczami.
  4. ↑ Rachman współpracował z zespołem również przy wideoklipie do utworu „Sea of Sorrow” (wyreżyserował pierwszą wersję do niego). Dzięki pozytywnemu odbiorowi teledysku do „Man in the Box”, Rachman otrzymał ofertę wyreżyserowania teledysku do utworu „Hunger Strike(inne języki)” supergrupy Temple of the Dog.
  5. ↑ Alice in Chains byli pierwszym wykonawcą ery grunge’u, którego album uzyskał certyfikat złotej płyty. Stanowiło to najlepszy wynik zespołu z Seattle aż do momentu wydania Ten (1991) Pearl Jamu i Nevermind (1991) Nirvany.
  6. ↑ Pierwsze miejsce zajął „Smells Like Teen Spirit” Nirvany z wynikiem 145 tys. odtworzeń.
  7. ↑ Od sierpnia do stycznia 1992 Alice in Chains poprzedzali koncerty Van Halen w ramach For Unlawful Carnal Knowledge Tour. Sammy Hagar samodzielnie dokonał wyboru po tym, jak obejrzał w MTV teledysk do „Man in the Box”.
  8. ↑ W wersji tej słowo shit, pojawiające się w pierwszym wersie, jest zastąpione przez wyraz pit, natomiast w drugim przez spit.
  9. ↑ W 1994 członkowie Metalliki, drwiąc z uzależnienia od heroiny Staleya, często wykonywali w ramach Shit Hits the Sheds Tour (Alice in Chains pierwotnie mieli wziąć udział w trasie) fragment „Man in the Box”, gdzie James Hetfield, parodiując pierwszy wers utworu, śpiewał: I can’t tour. I can’t tour, a Kirk Hammett i Lars Ulrich pocierali, a następnie uderzali się w lewe ramię, symulując w ten sposób zażywanie heroiny.
  10. ↑ W latach 1994–1995 Staley występował gościnnie podczas koncertów Second Coming(inne języki), w skład którego wchodzili m.in. Johnny Bacolas i James Bergstrom, z którymi w latach 80. grał w Sleze i Alice N’ Chains. Grupa grała w owym czasie jako cover band FTA w rejonie Seattle, zaś Staley wykonywał z nimi m.in. „Man in the Box”, „Would?” i „No Excuses” z repertuaru Alice in Chains. Również Mike Starr, po opuszczeniu zespołu, w latach 2000. grał cover „Man in the Box”, m.in. w The Fonda Theatre(inne języki) w Hollywood, gdzie towarzyszyli mu muzycy ze School of Rock, perkusista Steven Adler i gitarzysta Ace Frehley.
  11. ↑ Gala miała charakter wirtualnego koncertu i była transmitowana na żywo. Prócz licznych zaproszonych gości, wystąpił także zespół Alice in Chains. Środki zgromadzone podczas gali MoPOP wykorzystuje m.in. do wspierania programów rozwoju młodzieży.
  12. ↑ Gdy po nagraniu Staley dał matce kasetę z kopią gotowego albumu, ta stwierdziła, że „na tej płycie jest jeden uśpiony utwór, Nazywa się «Man in the Box»”. Po jego śmierci wyznała: „Nie wiedziałam, że to on jest tym człowiekiem w pudełku. Jestem pewna, że on po prostu chciał, żebym to dostała”.
  13. ↑ W poligrafii dołączonej do wydania kasetowego nie ma informacji na temat czasu trwania wymienionych utworów. Długość zamieszczonych na stronie B nagrań „Sea of Sorrow”, „Bleed the Freak” oraz „Sunshine” ustalono na podstawie informacji o albumie Facelift w bazie AllMusic.
  14. ↑ Singel opublikowany w formacie promo CD w ramach zapowiedzi wydawnictwa Live. Koncertowa wersja nagrania „Man in the Box” została zarejestrowana podczas koncertu z 2 marca 1993 w Barrowland Ballroom w Glasgow.
  15. ↑ Ustalono na podstawie certyfikatu przyznanego 19 lutego 2026.
  16. ↑ Ustalono na podstawie certyfikatu przyznanego 5 sierpnia 2022.
  17. ↑ Ustalono na podstawie certyfikatu przyznanego 4 kwietnia 2025.

Przypisy

  1. 1 2 de Sola 2015 ↓, s. 114.
  2. 1 2 de Sola 2015 ↓, s. 114, 118–120.
  3. 1 2 Aj Ramirez: The 10 Best Alternative Metal Songs of the 1990s. PopMatters, 2020-11-16. [dostęp 2026-10-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-10-07)]. (ang.).
  4. ↑ Heavy Metal’s Top 100 Songs. „Hit Parader”, s. 54, 1992. ISSN 0162-0266.
  5. ↑ Martin Popoff: The Top 500 Heavy Metal Songs of All Time. ECW Press, 2003, s. 459. ISBN 978-1550225303. (ang.).
  6. 1 2 Flannel of Experts. „Spin”, s. 62, kwiecień 2004. ISSN 0886-3032.
  7. ↑ Adem Tepedelen. 10 Essential Grunge Albums. „Revolver”, s. 58, kwiecień 2004. ISSN 1527-408X.
  8. ↑ Em Casalena: 3 Hard Rock Anthems from the 1990s You Forgot You Loved. American Songwriter, 2026-05-05. [dostęp 2026-10-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-05-19)]. (ang.).
  9. 1 2 3 de Sola 2015 ↓, s. 72.
  10. 1 2 Poligrafia dołączona do albumu Facelift; wyd. Columbia, nr kat. CK 46075.
  11. 1 2 Poligrafia dołączona do kasety Facelift; wyd. Columbia, nr kat. CT 46075.
  12. 1 2 Poligrafia dołączona do albumu Nothing Safe: Best of the Box; wyd. Columbia, nr kat. CK 63649.
  13. 1 2 Poligrafia dołączona do albumu Live; wyd. Columbia, nr kat. 85274.
  14. ↑ de Sola 2015 ↓, s. 113–114.
  15. ↑ de Sola 2015 ↓, s. 115.
  16. ↑ de Sola 2015 ↓, s. 115–116.
  17. 1 2 3 4 Bryan Reesman: The PETA-Approved Meaning Behind Alice in Chains’ “Man in the Box”. American Songwriter, 2023-11-27. [dostęp 2026-09-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-10-14)]. (ang.).
  18. 1 2 3 de Sola 2015 ↓, s. 116.
  19. ↑ de Sola 2015 ↓, s. 117.
  20. 1 2 3 Jeff Kitts. Primecuts. „Guitar School”, s. 11, 12, maj 1994. ISSN 1058-0220.
  21. ↑ Yarm 2019 ↓, s. 263.
  22. ↑ Adam Barbasso. Alice in Chains. Music That Triumphs Over Marketing. „Faces Rocks”. 9 (3), s. 25, czerwiec 1991.
  23. ↑ Jeffrey Ressner. Alice in Chains: Through the Looking Glass. „Rolling Stone”, s. 47, 26 listopada 1992. ISSN 0035-791X.
  24. ↑ Beth Nussbaum. When Whips Don’t Hurt. „Rock Scene”, s. 59–60, kwiecień 1990. ISSN 0090-3353.
  25. 1 2 3 Mordechai Kleidermacher. Alice in Chains’ Link with Brutality. „Circus”, s. 66, 1990. ISSN 0009-7365.
  26. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Gillian G. Gaar. A Band Called Alice. „Goldmine”, s. 55, 58, 5 sierpnia 1994. ISSN 1055-2685.
  27. ↑ Daina Darzin. The Real Dirt. „Rolling Stone”, s. 18, 24 lutego 1994. ISSN 0035-791X.
  28. ↑ de Sola 2015 ↓, s. 67–68, 71.
  29. ↑ de Sola 2015 ↓, s. 69, 70.
  30. 1 2 3 4 5 Alex Houton, Michael DuClos. Man in the Box. „Guitar World”, s. 126–128, grudzień 2012. ISSN 1045-6295.
  31. 1 2 3 4 Dale Turner. Alice in Chains: Ten Classic Riffs from Jerry Cantrell. „Guitar One”, s. 28, 30, kwiecień 2001. ISSN 1525-3562.
  32. 1 2 3 4 5 Steve Huey: Man in the Box. AllMusic. [dostęp 2009-02-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-02-09)]. (ang.).
  33. 1 2 3 4 5 Amit Sharma: The 50 Greatest Guitar Riffs of All Time. Guitar World, 2023-03-20. [dostęp 2026-09-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-06-24)]. (ang.).
  34. 1 2 3 4 Steve Allsworth. Man in a Box. „Total Guitar”, s. 83, kwiecień 2003. ISSN 1355-5049.
  35. 1 2 Jon Hadusek, Jordan Blum: Alice in Chains’ 10 Best Songs. Consequence, 2022-04-05. [dostęp 2026-09-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2022-05-22)]. (ang.).
  36. 1 2 3 4 5 6 de Sola 2015 ↓, s. 135.
  37. ↑ de Sola 2015 ↓, s. 134.
  38. ↑ de Sola 2015 ↓, s. 134–135.
  39. 1 2 de Sola 2015 ↓, s. 136.
  40. ↑ de Sola 2015 ↓, s. 135, 136.
  41. ↑ Steve Baltin. Jerry Cantrell. „Inked”, s. 71, październik 2009. ISSN 1555-8630.
  42. ↑ de Sola 2015 ↓, s. 149–150.
  43. ↑ de Sola 2015 ↓, s. 149; Reiff 2020 ↓, s. 128.
  44. ↑ de Sola 2015 ↓, s. 139.
  45. ↑ Poligrafia dołączona do VHS Man in the Box; wyd. Columbia, nr kat. AIC-MITB-S-011791.
  46. 1 2 3 Babula 2018 ↓, s. 58.
  47. ↑ Alice in Chains – Music Bank: The Videos. [dostęp 2020-05-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2006-07-03)]. (ang.).
  48. ↑ Łukasz Wiewiór. Alice in Chains – DVD. „Teraz Rock”, s. 74, czerwiec 2006. ISSN 1730-394X.
  49. 1 2 de Sola 2015 ↓, s. 145.
  50. 1 2 3 4 Yarm 2019 ↓, s. 268.
  51. ↑ de Sola 2015 ↓, s. 145–146.
  52. 1 2 Yarm 2019 ↓, s. 267–268.
  53. ↑ Clip List. „Billboard”. 103 (19), s. 46, 1991-05-11. ISSN 0006-2510. [dostęp 2026-09-01]. [zarchiwizowane z adresu 2026-07-22]. (ang.).
  54. 1 2 3 4 de Sola 2015 ↓, s. 146.
  55. ↑ Tom Lanham. Out of the Box and Into the Dirt. „Reflex”, s. 82, grudzień 1992. ISSN 1065-1195.
  56. ↑ Alice in Chains Timeline. Sony Music. [dostęp 2026-10-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (1999-10-07)]. (ang.).
  57. ↑ Alice in Chains w pigułce. „Metal Hammer”, s. 42, 2005. ISSN 0955-1190.
  58. ↑ de Sola 2015 ↓, s. 145, 146.
  59. 1 2 Henderson 2016 ↓, s. 61.
  60. 1 2 Jagielski 2023 ↓, s. 206.
  61. 1 2 3 4 5 Stephen Hill: 1990: How Alice in Chains Took Metal to the Mainstream. Louder Sound (Metal Hammer), 2025-11-01. [dostęp 2026-09-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-03-12)]. (ang.).
  62. 1 2 3 Gaar 2026 ↓, s. 81.
  63. 1 2 Jeff Kitts. Alternative Metal Takes Command!. „Hit Parader”, s. 46, 49, marzec 1993. ISSN 0162-0266.
  64. ↑ Koziczyński 2006 ↓, s. 68; de Sola 2015 ↓, s. 158.
  65. ↑ de Sola 2015 ↓, s. 56–57, 158.
  66. 1 2 Jeff Gilbert. In-Chained. „Guitar School”, s. 30, listopad 1991. ISSN 1058-0220.
  67. 1 2 Prato 2009 ↓, s. 263–264.
  68. ↑ Kevin Westenberg. Male Bondage. „SKY”, s. 79, maj 1993. OCLC 221921270.
  69. 1 2 Babula 2006 ↓, s. 70.
  70. ↑ Babula 2018 ↓, s. 53.
  71. ↑ Thompson 2021 ↓, s. 66.
  72. 1 2 de Sola 2015 ↓, s. 129.
  73. 1 2 3 Poligrafia dołączona do singla CD Man in the Box; wyd. Columbia, nr kat. CSK 2257.
  74. 1 2 3 4 Poligrafia dołączona do kasety Man in the Box; wyd. Columbia, nr kat. 38T 73851.
  75. ↑ Martin C. Strong: The Great Rock Discography. Canongate Books, 2004, s. 27. ISBN 1-84195-615-5. (ang.).
  76. 1 2 Babula 2006 ↓, s. 75.
  77. ↑ Alice in Chains – Nothing Safe: Best of the Box. [dostęp 2020-05-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2006-09-02)]. (ang.).
  78. ↑ Music Bank. „Spin”, s. 230, grudzień 1999. ISSN 0886-3032.
  79. ↑ Babula 2006 ↓, s. 74.
  80. ↑ Alice in Chains – Music Bank. [dostęp 2020-05-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2006-09-02)]. (ang.).
  81. ↑ Christopher Walsh. Reviews & Previews On Disc. „Billboard”, s. 21, 1 grudnia 2001. ISSN 0006-2510.
  82. ↑ Alice in Chains – Greatest Hits. [dostęp 2020-05-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2006-07-19)]. (ang.).
  83. ↑ Alice in Chains: ‘Essential’ Collection to Finally See Light of Day. Blabbermouth.net, 2006-06-20. [dostęp 2020-07-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-09-17)]. (ang.).
  84. ↑ Poligrafia dołączona do albumu The Essential Alice in Chains; wyd. Columbia, nr kat. 82796 92090 2.
  85. 1 2 Koziczyński 2006 ↓, s. 74.
  86. ↑ Charles R. Cross. Live. „Guitar World”, s. 37, luty 2001. ISSN 1045-6295.
  87. 1 2 Babula 2018 ↓, s. 57.
  88. 1 2 3 Poligrafia dołączona do singla promocyjnego Man in the Box (Live); wyd. Columbia.
  89. ↑ Anderson 2007 ↓, s. 94.
  90. ↑ Bill Adams: Alice in Chains Discography Part One. Ground Control. [dostęp 2013-02-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-01-19)]. (ang.).
  91. ↑ Judith Fisher. Facelift. „Metal Forces”, 1990. OCLC 859210254.
  92. ↑ Paul Elliott. Facelift. „Q”, s. 140, październik 1999. ISSN 0955-4955.
  93. ↑ Liz Evans. Chains Smoking!. „Raw”, s. 56, 1990. ISSN 0954-156X.
  94. ↑ Greg Kot: New Rolling Stone Album Guide. Christian Hoard, Nathan Brackett (red.). Fireside, 2004, s. 13. ISBN 0-7432-0169-8. (ang.).
  95. ↑ Prato 2009 ↓, s. 263.
  96. ↑ The First Page Crusades. „The Album Network”, 1991-03-08. ISSN 0739-1641. [dostęp 2026-10-16]. [zarchiwizowane z adresu 2026-10-11]. (ang.).
  97. ↑ Jagielski 2023 ↓, s. 205.
  98. ↑ Yarm 2019 ↓, s. 267.
  99. ↑ Album Rock Tracks. „Billboard”. 103 (15), s. 18, 1991-04-13. ISSN 0006-2510. [dostęp 2026-09-01]. [zarchiwizowane z adresu 2026-03-09]. (ang.).
  100. ↑ Mainstream Rock Songs Chart – April 13, 1991. Billboard. [dostęp 2020-04-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-02-21)]. (ang.).
  101. ↑ Album Rock Tracks. „Billboard”. 103 (27), s. 14, 1991-07-06. ISSN 0006-2510. [dostęp 2026-09-01]. [zarchiwizowane z adresu 2026-07-22]. (ang.).
  102. ↑ Mainstream Rock Songs Chart – July 6, 1991. Billboard. [dostęp 2020-04-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2024-11-30)]. (ang.).
  103. 1 2 3 Alice in Chains – Chart History – Mainstream Rock Airplay. Billboard. [dostęp 2026-10-16]. (ang.).
  104. ↑ de Sola 2015 ↓, s. 150, 151.
  105. ↑ Thompson 2021 ↓, s. 93.
  106. ↑ Mainstream Rock Songs Chart – December 30, 2000. Billboard. [dostęp 2026-10-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-08-22)]. (ang.).
  107. 1 2 3 Philip Trapp: Nirvana Were the Most-Played Band of the Decade on Rock Radio. Loudwire, 2020-01-14. [dostęp 2020-04-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-05-21)]. (ang.).
  108. ↑ Nirvana Tops Grunge-Heavy Tally of Active Rock’s Most-Played Songs of the Past Decade. Blabbermouth.net, 2020-01-13. [dostęp 2026-10-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-10-05)]. (ang.).
  109. 1 2 Hugh McIntyre: Alice in Chains’ Early Smash Gives the Band Their First Hit On a Billboard Chart. Forbes, 2024-07-19. [dostęp 2026-10-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-10-14)]. (ang.).
  110. ↑ Gabriela Silva: Alice in Chains’ ‘Man in a Box’ Re-Enters Billboard Charts 27 Years After Release. Yahoo!, 2026-06-09. [dostęp 2026-09-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-10-13)]. (ang.).
  111. ↑ Hard Rock Streaming Songs – July 20, 2024. Billboard. [dostęp 2026-09-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-07-11)]. (ang.).
  112. 1 2 Hard Rock Streaming Songs – August 10, 2024. Billboard. [dostęp 2026-09-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-07-11)]. (ang.).
  113. 1 2 3 Gold & Platinum – RIAA. Recording Industry Association of America. [dostęp 2026-10-16]. (ang.).
  114. 1 2 3 BRIT Certified Awards. British Phonographic Industry. [dostęp 2025-04-06]. (ang.).
  115. 1 2 3 Single Certification Search – Alice in Chains. RadioScope. [dostęp 2026-02-23]. (ang.).
  116. 1 2 3 Brown 2010 ↓, Rozdział II. Facelift.
  117. ↑ de Sola 2015 ↓, s. 150.
  118. 1 2 3 de Sola 2015 ↓, s. 152.
  119. ↑ Dafydd Rees, Luke Crampton: VH1 Rock Stars Encyclopedia. Dorling Kindersley, 1999, s. 21. ISBN 978-0-7894-4613-8. (ang.).
  120. ↑ de Sola 2015 ↓, s. 152–153.
  121. ↑ Grammy Nominations Span Streisand, Seal, Seattle Symphony. The Seattle Times, 1992-01-08. [dostęp 2019-03-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-09-26)]. (ang.).
  122. ↑ Thompson 2021 ↓, s. 110.
  123. ↑ 34th Annual Grammy Awards • 1992 Telecast. Nagroda Grammy. [dostęp 2026-10-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-09-13)]. (ang.).
  124. 1 2 Best Hard Rock Performance with Vocal 1992 Winners & Nominees. Nagroda Grammy. [dostęp 2026-10-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-09-28)]. (ang.).
  125. ↑ de Sola 2015 ↓, s. 150, 152.
  126. ↑ Peter Buckley: The Rough Guide to Rock. Rough Guides, 2003, s. 16. ISBN 978-1-85828-457-6. (ang.).
  127. ↑ Joe Lynch: The 15 Best ‘Beavis & Butt-Head’ Music Video Moments: Staff Picks. Billboard, 2021-08-03. [dostęp 2026-10-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-06-09)]. (ang.).
  128. ↑ Soundtracks & Movie Scores: Lassie (1994). [dostęp 2026-10-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2006-12-02)]. (ang.).
  129. ↑ Soundtracks & Movie Scores: The Perfect Storm (2000). [dostęp 2026-10-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2006-11-21)]. (ang.).
  130. ↑ Jay Robert Nash: The Encyclopedia of Best Films. A Century of All the Finest Movies, K–R, Volume 2. Bloomsbury Publishing, 2019, s. 1618. ISBN 979-82-16-33098-1. (ang.).
  131. ↑ Ben Allen: Here’s Every Song featured in Netflix Romcom Always Be My Maybe. Radio Times, 2019-06-21. [dostęp 2020-09-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-10-04)]. (ang.).
  132. ↑ Louis Peitzman: ‘Dexter: Original Sin’ Recap, Ep.2: ‘Kid in a Candy Store’. Vulture, 2024-12-20. [dostęp 2026-09-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-12-30)]. (ang.).
  133. 1 2 Caleb Chew. iRock, U Rock, Wii Rock Together!. „GameAxis Unwired”, s. 44, październik 2008. ISSN 0219-872X.
  134. ↑ Rock Band 2 Song List – Including New Guns N’ Roses Track – Announced!. Guitar World, 2008-07-14. [dostęp 2026-10-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-05-18)]. (ang.).
  135. ↑ Anya Zadrozny: Alice in Chains, Weezer, Bullet for My Valentine + More Added to ‘Guitar Hero Live’ Song List. Loudwire, 2015-06-03. [dostęp 2016-12-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-09-01)]. (ang.).
  136. ↑ Joe DiVita: Ghost, Megadeth, Foo Fighters, Avenged Sevenfold + More Included in ‘Rock Band VR’ Set List. Loudwire, 2017-03-06. [dostęp 2017-03-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-09-01)]. (ang.).
  137. ↑ Buy Alice in Chains Pack 03. Microsoft. [dostęp 2026-10-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-10-17)]. (ang.).
  138. ↑ Pat McNeill: The Tables All Were Broken, McNeill’s Take on the End of Professional Wrestling as We Know It. iUniverse, 2002, s. 197. ISBN 978-0-595-22404-3. (ang.).
  139. ↑ Lauryn Schaffner: 3 Rock + Metal Songs Played During Super Bowl Player Intros. Loudwire, 2026-02-08. [dostęp 2026-09-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-07-14)]. (ang.).
  140. ↑ Dan Epstein: Alice in Chains’ Layne Staley: 10 Great Performances. Rolling Stone, 2017-04-05. [dostęp 2026-10-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-06-17)]. (ang.).
  141. 1 2 Alice in Chains – Live. [dostęp 2020-07-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-03-08)]. (ang.).
  142. ↑ Prato 2009 ↓, s. 407.
  143. ↑ de Sola 2015 ↓, s. 212.
  144. 1 2 Neil Jeffries. Alice in Chains: Got Drunk, Smoked Pot, Made a Record!. „Raw”, s. 30, 5 stycznia 1994. ISSN 0954-156X.
  145. ↑ Prato 2009 ↓, s. 408–409; de Sola 2015 ↓, s. 225–226
  146. ↑ de Sola 2015 ↓, s. 312.
  147. ↑ Alice in Oz. „Hot Metal”, s. 20–23, listopad 1993.
  148. ↑ de Sola 2015 ↓, s. 246.
  149. ↑ de Sola 2015 ↓, s. 324.
  150. ↑ Koziczyński 2006 ↓, s. 73.
  151. ↑ Concert Review: Tool’s Keenan is ‘Near-Perfect’ Singer for Alice in Chains. Blabbermouth.net, 2005-02-19. [dostęp 2019-02-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-09-02)]. (ang.).
  152. ↑ de Sola 2015 ↓, s. 325.
  153. ↑ Metallica Drummer Joins Alice in Chains for ‘Man in the Box’. Blabbermouth.net, 2006-06-19. [dostęp 2020-07-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-01-04)]. (ang.).
  154. ↑ Sebastian Bach Sings with Alice in Chains; Video Available. Blabbermouth.net, 2007-06-03. [dostęp 2026-10-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-09-23)]. (ang.).
  155. ↑ Anthrax Guitarist Joins Alice in Chains on Stage in Las Vegas. Blabbermouth.net, 2007-09-26. [dostęp 2026-09-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2023-10-30)]. (ang.).
  156. ↑ Joanna Horowitz: Alice in Chains Still Reigns Supreme in Seattle. The Seattle Times, 2010-10-10. [dostęp 2026-10-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-10-09)]. (ang.).
  157. ↑ Nick Krewen: Watch Alice in Chains’ Revelatory „Man in the Box” on ‘Kimmel’. Spin, 2013-04-11. [dostęp 2019-02-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-10-26)]. (ang.).
  158. ↑ Alice in Chains Performs at Halftime During NFC Championship Game. Blabbermouth.net, 2015-01-19. [dostęp 2017-12-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-05-13)]. (ang.).
  159. ↑ wookubus: Watch Alice in Chains Perform „Man in the box” Live with Gavin Rossdale of Bush. theprp.com, 2022-09-28. [dostęp 2026-10-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2023-09-24)]. (ang.).
  160. ↑ Chris William: Black Sabbath Reunites for Ozzy Osbourne’s Final Performance, Joined by Metallica, GNR, Steven Tyler and Other Hard Rock All-Stars: The Complete Setlists. Variety, 2025-07-05. [dostęp 2026-09-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-07-23)]. (ang.).
  161. ↑ Ronnie D. Lankford, Jr: Aperitif for Destruction – Richard Cheese. AllMusic. [dostęp 2020-07-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2024-12-28)]. (ang.).
  162. ↑ Zakk Wylde Sings Black Sabbath, Jimi Hendrix, Alice in Chains with Camp Freddy (Video). Blabbermouth.net, 2012-12-25. [dostęp 2026-10-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2024-04-04)]. (ang.).
  163. ↑ Gary Graff: Les Claypool Talks Twangy Duo, Primus’ Future. Billboard, 2014-02-27. [dostęp 2026-10-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-12-07)]. (ang.).
  164. ↑ Poligrafia dołączona do albumu Grunge; wyd. Warner Music Poland, nr kat. 14928550.
  165. ↑ Watch Godsmack’s Sully Erna Sing Alice in Chains’ ‘Man in the Box’. Blabbermouth.net, 2020-01-31. [dostęp 2026-09-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-06-08)]. (ang.).
  166. 1 2 See Metallica, Korn, Mastodon, More Cover Alice in Chains at MoPOP Award Show. Revolver, 2020-12-02. [dostęp 2026-10-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-10-19)]. (ang.).
  167. 1 2 Watch Metallica, Korn, Mastodon, Others Perform Alice in Chains Covers at Museum of Pop Culture Ceremony. Blabbermouth.net, 2020-12-02. [dostęp 2020-12-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-02-06)]. (ang.).
  168. ↑ Lauryn Schaffner: Lzzy Hale + Chris Daughtry Sing Alice in Chains’ ‘Man in the Box’. Loudwire, 2023-01-13. [dostęp 2026-09-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-01-01)]. (ang.).
  169. ↑ Alice in Chains: Facelift – Album of the Week Club Review. Louder Sound (Classic Rock), 2019-09-23. [dostęp 2026-10-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-02-09)]. (ang.).
  170. ↑ Mark Cooper. Dearly Beloved. „Q”, s. 36, kwiecień 1993. ISSN 0955-4955.
  171. 1 2 Rick Florino: Alice in Chains Stories from Korn, Slipknot, Zakk Wylde, Device, Five Finger Death Punch, Mad Season, and More. Artistdirect, 2013-04-01. [dostęp 2015-06-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-04-03)]. (ang.).
  172. ↑ Jesse Leach. Darkness. Brutality. Beauty. „Metal Hammer”, s. 55, październik 2022. ISSN 0955-1190.
  173. ↑ Kory Grow: Ozzy Osbourne: My 10 Favorite Metal Albums. Rolling Stone, 2017-06-26. [dostęp 2020-09-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-11-16)]. (ang.).
  174. ↑ Brown 2010 ↓, Introduction – ‘Alice in Chains: in the Studio’.
  175. ↑ Chad Childers: 10 Best Alice in Chains Songs. Loudwire. [dostęp 2015-02-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-09-01)]. (ang.).
  176. ↑ 100 solówek wszech czasów. Magazyn Gitarzysta, 2006-06-03. [dostęp 2026-10-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-06-08)]. (pol.).
  177. ↑ 40 Greatest Metal Songs. VH1, 2006. [dostęp 2026-10-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2006-09-13)]. (ang.).
  178. ↑ 500 Greatest Lost Tracks. „Q”, luty 2007. ISSN 0955-4955.
  179. ↑ VH1’s 100 Greatest Songs of the ’90s: Not Enough Pavement. Stereogum, 2007-12-12. [dostęp 2026-10-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-02-23)]. (ang.).
  180. ↑ 100 Greatest Guitar Solos. Guitar World, 2008-10-30. [dostęp 2026-10-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-01-17)]. (ang.).
  181. ↑ Joe DiVita: 10 Best Metal Riffs of the 1990s. Loudwire, 2013-12-23. [dostęp 2013-12-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-09-02)]. (ang.).
  182. ↑ Prato 2009 ↓, s. 261.
  183. ↑ Sam Law: The 20 Greatest Alice in Chains Songs – Ranked. Kerrang!, 2021-03-30. [dostęp 2026-09-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-04-24)]. (ang.).
  184. ↑ Eli Enis: 15 Greatest Alice in Chains Songs. Revolver, 2021-08-02. [dostęp 2026-09-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-10-24)]. (ang.).
  185. ↑ Thorn Donovan: 4 Songs from 1990 That Forever Changed Rock History. American Songwriter, 2025-09-20. [dostęp 2026-09-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-10-09)]. (ang.).
  186. ↑ Facelift – Alice in Chains. AllMusic. [dostęp 2026-10-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-10-11)]. (ang.).
  187. ↑ de Sola 2015 ↓, s. 115, 117.

Bibliografia

Linki zewnętrzne