Urodził się w styczniu 1007 roku w Rawennie. Pochodził z niezbyt ubogiej rodziny, miał krewnych wśród rodów patrycjuszowskich. Miał liczne rodzeństwo, m.in. braci Damiana i Marinusa oraz siostry Rodelindę i Sufficję. Został porzucony przez matkę, a jego wychowaniem zajęła się żona jednego z kapłanów. Była ona daleką krewną ojca Piotra i namówiła jego matkę by przyjęła chłopca z powrotem. Piotr w młodości stracił oboje rodziców, a jego wychowaniem zajął się starszy brat Damian, archiprezbiter w Rawennie. Początkowe nauki pobierał w rodzinnym mieście, a następnie w Faenzy i Parmie. Następnie uzyskał stopień mistrza sztuk wyzwolonych i został nauczycielem w Rawennie. W 1035 roku został eremitą w Fonte Avellana. W następnych latach przebywał w innych klasztorach m.in. w Pomposie i pod Urbino, a także spisał biografię św. Romualda. W 1043 roku został opatem w Fonte Avellana i skupił się na rozbudowie kolonii eremickich, które zostały połączone w kongregację kamedulską. Wymagał od mnichów ścisłego przestrzegania reguły św. Benedykta, postu, ascezy i całkowitego odseparowania od świata zewnętrznego.
W 1057 roku Stefan IX kreował go kardynałem biskupem i nadał diecezję suburbikarną Ostia, jednocześnie powołując go na funkcję prior episcoporum ac omnium cardinalium. Damiani wielokrotnie usiłował odmówić przyjęcia tych godności i dopiero groźba ekskomuniki sprawiła, że zgodził się je przyjąć. Rok później, kiedy rzymska szlachta wybrała kardynała Giovanniego Minciusa na antypapieża, Damiani musiał uciec z Rzymu. Wraz z innymi kardynałami pojechał do Sieny, gdzie wybrali biskupa Florencji Gerarda z Burgundii. Trzy lata później Piotr wziął udział w pierwszej formalnej papieskiej elekcji, która obrała biskupa Lukki Anselma da Baggia. W 1063 roku rozstrzygał spór pomiędzy Hugonem z Cluny a biskupem Mâcon, Drogonem. W 1067 roku zrezygnował z funkcji biskupa. Dwa lata później udał się na synod do Frankfurtu, gdzie przekonał cesarza Henryka IV, by nie rozwodził się z żoną Bertą. W styczniu 1072 roku udało mu się doprowadzić do tego, by archidiecezja w Rawennie podporządkowała się prawowitemu papieżowi. Zmarł 22 lutego tego samego roku w Faenzy.
Jako pierwszy biskup i teolog zaczął głosić teorię o dwóch kluczach, które Chrystus przekazał Świętemu Piotrowi (por. Mt 16,19). Jeden z nich miał symbolizować władzę duchowną, zaś drugi świecką. W swojej teorii utrzymywał, że władza świecka i duchowa są od siebie różne, ale równe. Potwierdzał w ten sposób doktrynę papieża Gelazjusza I, mówiącą o dwuwładzy.
Autor słynnej w średniowieczu sentencji „Filozofia jest służebnicą teologii” (łac.Philosophia theologiae ancilla), zawartej w dziele De divina omnipotentia z 1067 roku.
De Divina Omnipotentia – O boskiej wszechmocności,
Dominus vobiscum – Bóg z Wami,
Żywot Romualda,
Zakon pustelniczy,
Officium Beatae Virginis,
Liber Gomorrhianus,
De Institutione monialis – dziełem tym napisanym ok. 1057 roku chciał zapobiec rozkładowi kultury Zachodu na wzór tego, czego dopatrywał się w dekadenckim Bizancjum. Znajduje się w nim pierwsze historyczne świadectwo użycia widelców w Europie, w którym to zwyczaju bizantyjskiej żony weneckiego szlachcica dostrzegł przyczynę jej śmierci w czasie epidemii,
↑Donald MacGillivrayNicol:Byzantium and Venice: A Study in Diplomatic and Cultural Relations.Cambridge University Press,1992,s.46-47. ISBN978-0-521-42894-1.(ang.).
Rudolf Hüls, Kardinäle, Klerus und Kirchen Roms: 1049–1130, Bibliothek des Deutschen Historischen Instituts in Rom, 48, Tübingen: Max Niemeyer Verlag, 1977. ISBN978-3-484-80071-7.
Zbigniew Kadłubek, Rajska radość. Św. Piotr Damiani, Katowice: Wydawnictwo Gnome, 2005. ISBN83-87819-04-2.
Zbigniew Kadłubek, Cuncta per orbem volumina litterarum. O kazaniu św. Piotra Damianiego na dzień św. Kasjana Męczennika, "Civitas mentis", 1, 2005, s. 84-91.
Hans Walter Klewitz, Reformpapsttum und Kardinalkolleg. Die Entstehung des Kardinalkollegiums. Studien über die Wiederherstellung der römischen Kirche in Süditalien durch das Reformpapsttum. Das Ende des Reformpapsttums, Darmstadt: Hermann Gentner Verlag, 1957.
Bożena Mazur, Poczet świętych i błogosławionych, Poznań: Publicat SA, 2005, s. 67-68. ISBN83-245-0187-8.
