Protefs (1972)

Protefs (S113)
	; „Protefs” w 2025 roku
Klasa	okręt podwodny
Typ	209/1100
Projekt	209/0
	Historia
Stocznia	Howaldtswerke-Deutsche Werft, Kilonia
Położenie stępki	1 października 1969
Wodowanie	1 lutego 1972
	Polemiko Naftiko
Wejście do służby	23 listopada 1972
Wycofanie ze służby	16 maja 2022
Los okrętu	okręt-muzeum
	Dane taktyczno-techniczne
Wyporność; • na powierzchni; • w zanurzeniu	; 1105 ton; 1230 ton
Długość	54,4 m
Szerokość	6,2 m
Zanurzenie	5,5 m
Zanurzenie testowe	250 m
Rodzaj kadłuba	jednokadłubowy
	Napęd
	4 silniki wysokoprężne, 1 silnik elektryczny o mocy 5000 KM; 1 śruba
Prędkość; • na powierzchni; • w zanurzeniu	; 11 węzłów; 22 węzły
Zasięg	8600 Mm przy prędkości 4 węzłów na chrapach, 400 Mm przy prędkości 4 węzłów w zanurzeniu
	Sensory
	radar, sonary
	Uzbrojenie
	14 torped
Wyrzutnie torpedowe	8 × 533 mm
	Wyposażenie
	system kierowania ogniem, 2 peryskopy
Załoga	31–36
	Multimedia w Wikimedia Commons

Protefs (S113) (gr. Πρωτεύς) – grecki okręt podwodny z lat 70. XX wieku, jedna z czterech pozyskanych przez Grecję niemieckich eksportowych jednostek typu 209/1100. Okręt został zwodowany 1 lutego 1972 roku w stoczni Howaldtswerke-Deutsche Werft w Kilonii, a do służby w Polemiko Naftiko wcielono go 23 listopada 1972 roku. Jednostka, oznaczona numerem taktycznym S113, została wycofana ze służby 16 maja 2022 roku, a od 2026 roku pełni funkcję okrętu-muzeum w Parku Tradycji Marynarki Wojennej w Paleo Faliro.

Projekt i budowa

„Protefs” był jednym z kilkudziesięciu zbudowanych okrętów niemieckiego eksportowego typu 209, zaprojektowanego w biurze konstrukcyjnym Ingenieurkontor Lübeck. Okręt należał do pierwszej serii jednostek, których projekt o sygnaturze 209/0 powstał na bazie konstrukcji okrętów typu 205, nazwanej od przybliżonej wyporności 209/1100. Grecja była pierwszym zagranicznym kontrahentem, który zdecydował się pozyskać okręty typu 209.

Jednostka została zamówiona przez rząd Grecji w 1967 roku i zbudowana w stoczni Howaldtswerke-Deutsche Werft w Kilonii pod numerem budowy 1224. Stępkę okrętu położono 1 października 1969 roku, a wodowanie odbyło się 1 lutego 1972 roku.

Dane taktyczno-techniczne

„Protefs” był średniej wielkości okrętem podwodnym konstrukcji jednokadłubowej, o długości całkowitej 54,4 metra, szerokości 6,2 metra i zanurzeniu 5,5 metra. Wykonany ze stali antymagnetycznej HY-80 kadłub miał średnicę 6,2 metra, a wysokość od stępki do szczytu kiosku wynosiła 11,3 metra. Wyporność w położeniu nawodnym wynosiła 1105 ton bez zbiorników balastowych, a w zanurzeniu 1230 ton. Okręt był napędzany na powierzchni i w zanurzeniu przez dwustojanowy silnik elektryczny Siemens o mocy 3680 kW (5000 KM) przy 200 obr./min, zasilany z czterech baterii akumulatorów po 120 ogniw, o łącznej pojemności 11 500 Ah i łącznej masie 257 ton. Akumulatory ładowały generatory AEG o mocy po 405 kW, poruszane początkowo przez cztery czterosuwowe, 12-cylindrowe silniki wysokoprężne Mercedes-Benz MB820, każdy o mocy 441 kW (600 KM) przy 1450 obr./min. Jednowałowy układ napędowy pozwalał osiągnąć prędkość 11 węzłów na powierzchni i 22 węzłów w zanurzeniu oraz 12 węzłów na chrapach. Zasięg wynosił 8600 Mm przy prędkości 4 węzłów na chrapach i 400 Mm przy prędkości 4 węzłów w zanurzeniu. Ster krzyżowy był umiejscowiony przed pięciołopatową śrubą napędową. Zbiorniki mieściły maksymalnie 63 tony paliwa. Okręt zabierał ponadto 4 tony oleju smarowego, 31 ton wody sanitarnej i 19 ton wody pitnej. Dopuszczalna głębokość zanurzenia wynosiła 250 metrów, zaś autonomiczność – 50 dób.

Okręt wyposażono w osiem dziobowych wyrzutni torpedowych kalibru 533 mm, z łącznym zapasem 14 torped. Wyposażenie radioelektroniczne obejmowało początkowo radar nawigacyjny Thomson-CSF Calypso II, system kierowania ogniem (przelicznik torpedowy) H.S.A. Mk 8, sonar Atlas(inne języki) CSU-3-4, sonar pasywny AN5039A1 oraz bierne urządzenie pomiaru odległości Thomson Sintra DUUX-2C. Ponadto okręt posiadał dwa peryskopy, dwie tratwy ratunkowe, kotwicę i pętlę demagnetyzacyjną MES.

Załoga okrętu składała się początkowo z 6 oficerów, 10 podoficerów i 15 marynarzy.

Służba

„Protefs” został wcielony do służby w Polemiko Naftiko 23 listopada 1972 roku. Okręt otrzymał numer taktyczny S113.

W grudniu 1995 roku na „Protefsie” zakończono gruntowną modernizację przeprowadzoną w krajowej stoczni w Salaminie na podstawie kontraktu zawartego 5 maja 1989 roku z Howaldtswerke-Deutsche Werft. Jej celem było doprowadzenie greckich okrętów typu 209 do standardu wyposażenia jednostek typu 206A. Prace objęły m.in. wymianę silników wysokoprężnych na model MTU 12V 493 TY60, montaż nowocześniejszego wyposażenia elektronicznego (sonaru Krupp-Atlas CSU-83-90 z aktywną częścią DBQS-21 i pasywną DUUX-2, systemu kierowania ogniem Sperry Unisys Kanaris oraz urządzenia przeciwdziałania radioelektronicznego EloKa AR-700-S5), a także modyfikację uzbrojenia. Wyrzutnie torpedowe przystosowano do odpalania przeciwokrętowych pocisków manewrujących UGM-84C, a od tego czasu okręt przenosił 10 torped AEG SUT SST-4(inne języki) Mod 0 lub Mod 4 oraz cztery pociski rakietowe. Liczebność załogi wzrosła do 36 osób.

„Protefs” został wycofany ze służby w bazie w Salaminie 16 maja 2022 roku, po blisko 50 latach eksploatacji. W lutym 2025 roku jednostkę przetransportowano do Parku Tradycji Marynarki Wojennej w Paleo Faliro, gdzie od 18 maja 2026 roku pełni funkcję okrętu-muzeum jako pierwszy w Grecji okręt podwodny udostępniony do zwiedzania.

Uwagi

↑ Moore 1975 ↓, s. 157 i Moore 1980 ↓, s. 203 podają, że okręt został zwodowany w grudniu 1971 roku.
↑ Identyczne dane podają Moore 1980 ↓, s. 203 i Moore 1986 ↓, s. 225. Ehlers 2013b ↓, s. 86 podaje natomiast wymiary 54,3 × 6,25 × 5,4 metra, Saunders 2004 ↓, s. 280, Saunders 2009 ↓, s. 300 i Saunders 2015 ↓, s. 305 podają zanurzenie 5,6 metra, a Gogin 2026 ↓ – 5 metrów.
↑ Moore 1975 ↓, s. 157 podaje, że wyporność wynosiła 990/1290 ton; Moore 1980 ↓, s. 203, Moore 1986 ↓, s. 225 i Sharpe 1991 ↓, s. 237 – 1100/1210 ton; Fontenoy 2007 ↓, s. 330 – 1106/1207 ton; Ehlers 2013b ↓, s. 86 – 1105/1210 ton; Sharpe 1996 ↓, s. 264 – 1100/1285 ton; Saunders 2004 ↓, s. 280 i Saunders 2009 ↓, s. 300 podają wyporność 1125/1235 ton, zaś Saunders 2015 ↓, s. 305 – 1143/1255 ton.
↑ Fontenoy 2007 ↓, s. 330 podaje, że moc siłowni wynosiła 1500 KM.
↑ Fontenoy 2007 ↓, s. 330 podaje, że okręt osiągał prędkość 10 węzłów na powierzchni i 17,5 węzła w zanurzeniu.
↑ Gardiner i Chumbley 1996 ↓, s. 163, Moore 1980 ↓, s. 203, Moore 1986 ↓, s. 225, Sharpe 1991 ↓, s. 237, Sharpe 1996 ↓, s. 264, Saunders 2004 ↓, s. 280, Saunders 2009 ↓, s. 300 i Saunders 2015 ↓, s. 305 podają, że okręt został wcielony do służby 8 sierpnia 1972 roku.

Przypisy

↑ Fontenoy 2007 ↓, s. 330.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 Ehlers 2013b ↓, s. 86.
1 2 3 4 5 6 Gogin 2026 ↓.
↑ Ehlers 2013a ↓, s. 72.
1 2 3 4 5 6 Gardiner i Chumbley 1996 ↓, s. 163.
↑ Sharpe 1991 ↓, s. 237.
1 2 Saunders 2015 ↓, s. 305.
↑ Noupou 2025 ↓.
1 2 hellenicsubmarinersassociation 2025 ↓.
↑ averof 2026 ↓.

Bibliografia

Conway’s All the World’s Fighting Ships 1947–1995. Robert Gardiner, Stephen Chumbley (red.). Annapolis: Naval Institute Press, 1996. ISBN 1-55750-132-7. (ang.).
Hartmut Ehlers. Niemieckie okręty podwodne po II wojnie światowej. Część VII. „Okręty Wojenne”. Nr 3 (119), 2013. Wydawnictwo Okręty Wojenne, Tarnowskie Góry. ISSN 1231-014X.
Hartmut Ehlers. Niemieckie okręty podwodne po II wojnie światowej. Część VIII. „Okręty Wojenne”. Nr 4 (120), 2013. Wydawnictwo Okręty Wojenne, Tarnowskie Góry. ISSN 1231-014X.
Φάληρο: Το υποβρύχιο – μουσείο «Πρωτεύς» έφτασε στο Πάρκο Ναυτικής Παράδοσης. NouPou.gr, 2025-02-02. [dostęp 2026-04-25]. (gr.).
Paul E. Fontenoy: Submarines: An Illustrated History of Their Impact (Weapons and Warfare). Santa Barbara, California: ABC-CLIO, 2007. ISBN 1-85367-623-3. (ang.).
Ivan Gogin: GLAVKOS submarines (1971–1972). Navypedia. [dostęp 2026-04-25]. (ang.).
Historic Submarine “PROTEUS” Opens Free to the Public for the First Time Monday, 18 May 2026 09:00 – 14:00. averof.hellenicnavy.gr, 2026-05-13. [dostęp 2026-05-18]. (ang.).
Jane’s Fighting Ships 1975–76. John E. Moore (red.). New York: Franklin Watts, 1975. ISBN 0-531-03251-5. (ang.).
Jane’s Fighting Ships 1980–81. John E. Moore (red.). London: Jane’s Information Group Ltd, 1980. ISBN 0-7106-0703-2. (ang.).
Jane’s Fighting Ships 1986–87. John E. Moore (red.). London: Jane’s Publishing Company Ltd, 1986. ISBN 0-7106-0828-4. (ang.).
Jane’s Fighting Ships 1991–92. Richard Sharpe (red.). London: Jane’s Defence Data, 1991. ISBN 0-7106-0960-4. (ang.).
Jane’s Fighting Ships 1996–97. Richard Sharpe (red.). London: Jane’s Information Group Ltd, 1996. ISBN 0-7106-1355-5. (ang.).
Jane’s Fighting Ships 2004–2005. Stephen Saunders (red.). London: Jane’s Information Group Ltd, 2004. ISBN 0-7106-2623-1. (ang.).
Jane’s Fighting Ships 2009–2010. Stephen Saunders (red.). London: Jane’s Information Group Ltd, 2009. ISBN 0-7106-2888-9. (ang.).
Jane’s Fighting Ships 2015–2016. Stephen Saunders (red.). Jane’s Information Group Ltd, 2015. ISBN 978-0-7106-3143-5. (ang.).
ΠΡΩΤΕΥΣ ΥΠΟΒΡΥΧΙΟ ΜΟΥΣΕΙΟ. hellenicsubmarinersassociation.gr, 2025-02-02. [dostęp 2026-04-25]. (gr.).

[6] Moore 1975 ↓, s. 157 i Moore 1980 ↓, s. 203 podają, że okręt został zwodowany w grudniu 1971 roku.

[8] Identyczne dane podają Moore 1980 ↓, s. 203 i Moore 1986 ↓, s. 225. Ehlers 2013b ↓, s. 86 podaje natomiast wymiary 54,3 × 6,25 × 5,4 metra, Saunders 2004 ↓, s. 280, Saunders 2009 ↓, s. 300 i Saunders 2015 ↓, s. 305 podają zanurzenie 5,6 metra, a Gogin 2026 ↓ – 5 metrów.

[9] Moore 1975 ↓, s. 157 podaje, że wyporność wynosiła 990/1290 ton; Moore 1980 ↓, s. 203, Moore 1986 ↓, s. 225 i Sharpe 1991 ↓, s. 237 – 1100/1210 ton; Fontenoy 2007 ↓, s. 330 – 1106/1207 ton; Ehlers 2013b ↓, s. 86 – 1105/1210 ton; Sharpe 1996 ↓, s. 264 – 1100/1285 ton; Saunders 2004 ↓, s. 280 i Saunders 2009 ↓, s. 300 podają wyporność 1125/1235 ton, zaś Saunders 2015 ↓, s. 305 – 1143/1255 ton.

[10] Fontenoy 2007 ↓, s. 330 podaje, że moc siłowni wynosiła 1500 KM.

[11] Fontenoy 2007 ↓, s. 330 podaje, że okręt osiągał prędkość 10 węzłów na powierzchni i 17,5 węzła w zanurzeniu.

[13] Gardiner i Chumbley 1996 ↓, s. 163, Moore 1980 ↓, s. 203, Moore 1986 ↓, s. 225, Sharpe 1991 ↓, s. 237, Sharpe 1996 ↓, s. 264, Saunders 2004 ↓, s. 280, Saunders 2009 ↓, s. 300 i Saunders 2015 ↓, s. 305 podają, że okręt został wcielony do służby 8 sierpnia 1972 roku.

[CITEREFFontenoy2007330-1] Fontenoy 2007 ↓, s. 330.

[CITEREFEhlers2013b86-2] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 Ehlers 2013b ↓, s. 86.

[CITEREFGogin2026-3] 1 2 3 4 5 6 Gogin 2026 ↓.

[CITEREFEhlers2013a72-4] Ehlers 2013a ↓, s. 72.

[CITEREFGardinerChumbley1996163-5] 1 2 3 4 5 6 Gardiner i Chumbley 1996 ↓, s. 163.

[CITEREFSharpe1991237-7] Sharpe 1991 ↓, s. 237.

[CITEREFSaunders2015305-12] 1 2 Saunders 2015 ↓, s. 305.

[CITEREFNoupou2025-14] Noupou 2025 ↓.

[CITEREFhellenicsubmarinersassociation2025-15] 1 2 hellenicsubmarinersassociation 2025 ↓.

[CITEREFaverof2026-16] verof 2026 ↓.