Orliczkowate

Orliczkowate
	; Pteris multifida
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	telomowe
Gromada	naczyniowe
Klasa	paprocie
Podklasa	paprotkowe
Rząd	paprotkowce
Rodzina	orliczkowate
	Nazwa systematyczna
	Pteridaceae E.D.M.Kirchn.; Schul-Bot.: 109. 1831
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Orliczkowate (Pteridaceae) – rodzina paproci z rzędu paprotkowców (Polypodiales). Obejmuje 5 podrodzin z 53 rodzajami i ponad 1,2 tysiącem gatunków. Są to paprocie naziemne i epifityczne, spotykane na całym świecie, ale najbardziej zróżnicowane w tropikach i na obszarach suchych. Liczne gatunki z rodzajów orliczka Pteris i adiantum Adiantum uprawiane są jako rośliny ozdobne w szklarniach lub doniczkach, a z rodzaju różdżyca Ceratopteris jako rośliny akwariowe.

Morfologia

Kłącze krótkie lub długie, pełzające, podnoszące się do wyprostowanego, pokryte łuskami rzadziej samymi włoskami. Liście niezróżnicowane (monomorficzne), czasem ze zmodyfikowaną częścią blaszki (hemidimorficzne) lub rzadziej dwojakiego rodzaju (dimorficzne). Blaszka liściowa pojedyncza, pierzasto lub dłoniasto złożona. Użyłkowanie liścia zróżnicowane – żyłki są otwarte, rozwidlają się, w różny sposób są połączone, czasem tworzą siatkę żyłek. Kupki zarodni bez właściwych zawijek, często osłonięte przez podwinięty brzeg listków lub zarodnie ułożone są wzdłuż żyłek.

Systematyka

W systemie Smitha i in. (2006) rodzina w rzędzie paprotkowców (Polypodiales). Tę samą pozycję ma w systemie PPG I (2016), przy czym odrębność tych paproci od pozostałych paprotkowców podkreślono zaliczając je do monotypowego podrzędu Pteridineae J.Prado & Schuettp., 2016, co utrzymane zostało w systemie Nitta i in. z roku 2022.

Pozycja filogenetyczna rodziny w rzędzie paprotkowców

paprotkowce

Saccolomataceae

Cystodiaceae

	Lonchitidaceae

	Lindsaeaceae

Pteridaceae – orliczkowate

Dennstaedtiaceae – denstediowate

Cystopteridaceae – paprotnicowate

Rhachidosoraceae

Diplaziopsidaceae

Aspleniaceae – zanokcicowate

	Desmophlebiaceae

	Hemidictyaceae

Thelypteridaceae – zachylnikowate

Woodsiaceae – rozrzutkowate

	Onocleaceae – onokleowate

	Blechnaceae – podrzeniowate

Athyriaceae – wietlicowate

Hypodematiaceae

Didymochlaenaceae

Dryopteridaceae – nerecznicowate

Lomariopsidaceae

Nephrolepidaceae – nefrolepisowate

Tectariaceae

Oleandraceae

	Davalliaceae – dawaliowate

	Polypodiaceae – paprotkowate

Podział rodziny

podrodzina Parkerioideae Burnett, Outlines Bot.: 324. 1835

Acrostichum L., Sp. Pl. 2: 1067. 1753 – akrostichum
Ceratopteris Brongn., Bull. Sci. Soc. Philom. Paris 1821: 186. 1822 – różdżyca

podrodzina Cryptogrammoideae S.Lindsay, Edinburgh. J. Bot. 66(2): 358. 2009

Coniogramme Fee, Mem. Foug., 5. Gen. Filic.: 167. 1852
Cryptogramma R.Br., Narr. Journey Polar Sea: 767. 1823 – zmienka
Llavea Lag., Gen. Sp. Pl.: 33. 1816

podrodzina Pteridoideae Link, Fil. Spec.: 48. 1841

Actiniopteris Link, Fil. Spec.: 79. 1841
Anogramma Link, Fil. Spec.: 137. 1841
Austrogramme E.Fourn., Ann. Sci. Nat. Bot., ser. 5, 18: 278. 1873
Cerosora Domin, Acta Bot. Bohem. 8: 3. 1929
Cosentinia Tod., Giorn. Sci. Nat. Econ. Palermo 1: 219. 1866
Jamesonia Hook. & Grev., Pl. Voy. Russes Monde 2: t.178. 1830
Onychium Kaulf., Berlin. Jahrb. Pharm. Verbundenen Wiss. 21: 45. 1820
Pityrogramma Link, Handbuch 3: 19–20. 1833 – złocistka
Pteris L., Sp. Pl. 2: 1073. 1753 – orliczka
Pterozonium Fee, Mem. Soc. Hist. Nat. Strasbourg 4(1): 202. 1850
Syngramma J.Sm., London J. Bot. 4: 168–169. 1845
Taenitis Willd. ex Schkuhr, Kl. Linn. Pfl.-Syst. 1: 20. 1804
Tryonia Schuettp., J.Prado & A.T.Cochran, Phyto-Keys 35: 35–37. 2014

Podrodzina Vittarioideae Link, Fil. Spec.: 116. 1841

Adiantum L., Sp. Pl. 2: 1094. 1753 – adiantum, niekropień, złotowłos
Ananthacorus Underw. & Maxon, Contr. U.S. Natl. Herb. 10: 487. 1908
Antrophyopsis (Benedict) Schuettp., Taxon 65(4): 717. 2016
Antrophyum Kaulf., Enum. Filic.: 197, 282. 1824
Haplopteris C.Presl, Tent. Pterid.: 141. 1836
Hecistopteris J.Sm., London J. Bot. 1: 193. 1842
Polytaenium Desv., Mem. Soc. Linn. Paris 6: 174, 218. 1827
Radiovittaria (Benedict) E.H.Crane, Syst. Bot. 22: 514–515. 1997 (1998)
Rheopteris Alston, Nova Guinea, n.s. 7: 2. 1956
Scoliosorus T.Moore, Index Fil. xxix. 1857
Vaginularia Fee, Mem. Foug., 3. Hist. Vittar.: 30–31. 1852
Vittaria Sm., Mem. Acad. Roy. Sci. (Turin) 5: 413, t.9, f.5. 1793

podrodzina Cheilanthoideae Horvat, Acta Bot. Inst. Bot. Univ. Zagreb. 2: 114. 1927

Adiantopsis Fee, Mem. Foug., 5. Gen. Filic.: 145. 1852
Aleuritopteris Fee, Mem. Foug., 5. Gen. Filic.: 153–154. 1852
Allosorus Bernh., Neues J. Bot. 1(2): 36. 1805
Argyrochosma (J.Sm.) Windham, Amer. Fern J. 77 (2): 38. 1987
Aspidotis (Nutt. ex Hook.) Copel., Ann. Cryptog. Phytopathol. 5 [Gen. Fil.]: 68. 1947
Astrolepis D.M.Benham & Windham, Amer. Fern J. 82(2): 55. 1992
Bommeria E.Fourn., Dict. Bot. 1: 448. 1876 (1877)
Calciphilopteris Yesilyurt & H.Schneid., Phytotaxa 7: 52. 2010
Cheilanthes Sw., Syn. Fil. 5, 126. 1806 – rozwartka
Cheiloplecton Fee, Mem. Foug., 7. Ic. Esp. Nouv.: 33, 135, t.20. 1857
Doryopteris J.Sm. emend. J.C.Yesilyurt, J. Bot. (Hooker) 3: 404. 1841 – doriopteris
Gaga Pryer, F.W.Li & Windham, Syst. Bot. 37(4): 855. 2012
Hemionitis L., Sp. Pl. 2: 1077 1753 – hemionitis, nagółka
Lytoneuron (Klotzsch) Yesilyurt, Phytotaxa 221(2): 116. 2015
Mildella Trevis., Reach Ist. Lombardo Sci., Rendiconti 9: 810. 1877
Myriopteris Fee emend. Grusz & Windham, Mem. Foug., 5. Gen. Filic.: 148
Notholaena R.Br., Prodr.: 145. 1810
Ormopteris J.Sm. ex J.Sm., Hist. Fil.: 281. 1875
Paragymnopteris K.H.Shing, Indian Fern J. 10: 227. 1993
Parahemionitis Panigrahi, Amer. Fern J. 83(3): 90, f.1. 1993
Pellaea Link, Fil. Spec.: 59. 1841 – ciemnotka
Pentagramma Yatsk., Windham & E.Wollenw., Amer. Fern J. 80(1): 13. 1990
Trachypteris Andre ex Christ, Neue Denkschr. Allg. Schweiz. Ges. Gesamten Naturwiss. 36: 150. 1899

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-02-28] (ang.).
1 2 3 4 5 The Pteridophyte PhylogenyT.P.P. Group The Pteridophyte PhylogenyT.P.P., A community-derived classification for extant lycophytes and ferns, „Journal of Systematics and Evolution”, 54 (6), 2016, s. 563–603, DOI: 10.1111/jse.12229 .
1 2 3 Smith, A. R., K. M. Pryer, E. Schuettpelz, P. Korall, H. Schneider & P. G. Wolf. A classification for extant ferns. „Taxon”. 55 (3), s. 705–731, 2006. (ang.).
↑ Elżbieta Zenkteler: Paprocie. Poznań: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1994, s. 102-103, 118. ISBN 83-09-01604-2.
1 2 NittaN. J.H. NittaN., SchuettpelzS. E. SchuettpelzS., Ramírez-BarahonaR.B. S. Ramírez-BarahonaR.B., IwasakiI. W. IwasakiI., An open and continuously updated fern tree of life, „Frontiers in Plant Science”, 13, 2022, DOI: 10.3389/fpls.2022.909768 [dostęp 2023-08-06] .
1 2 3 Ludmiła Karpowiczowa (red.): Słownik nazw roślin obcego pochodzenia łacińsko-polski i polsko-łaciński. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1973, s. 103, 110.
1 2 3 MieczysławM. Czekalski MieczysławM., Rośliny ozdobne do dekoracji wnętrz, Poznań: Wydawnictwo Akademii Rolniczej w Poznaniu, 1996, s. 12, ISBN 83-7160-011-9 .

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-02-28] (ang.).

[ppgI-2] 1 2 3 4 5 The Pteridophyte PhylogenyT.P.P. Group The Pteridophyte PhylogenyT.P.P., A community-derived classification for extant lycophytes and ferns, „Journal of Systematics and Evolution”, 54 (6), 2016, s. 563–603, DOI: 10.1111/jse.12229 .

[smith-3] 1 2 3 Smith, A. R., K. M. Pryer, E. Schuettpelz, P. Korall, H. Schneider & P. G. Wolf. A classification for extant ferns. „Taxon”. 55 (3), s. 705–731, 2006. (ang.).

[zenk-4] Elżbieta Zenkteler: Paprocie. Poznań: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1994, s. 102-103, 118. ISBN 83-09-01604-2.

[nitta-5] 1 2 NittaN. J.H. NittaN., SchuettpelzS. E. SchuettpelzS., Ramírez-BarahonaR.B. S. Ramírez-BarahonaR.B., IwasakiI. W. IwasakiI., An open and continuously updated fern tree of life, „Frontiers in Plant Science”, 13, 2022, DOI: 10.3389/fpls.2022.909768 [dostęp 2023-08-06] .

[karpowiczowa-6] 1 2 3 Ludmiła Karpowiczowa (red.): Słownik nazw roślin obcego pochodzenia łacińsko-polski i polsko-łaciński. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1973, s. 103, 110.

[czekalski-7] 1 2 3 MieczysławM. Czekalski MieczysławM., Rośliny ozdobne do dekoracji wnętrz, Poznań: Wydawnictwo Akademii Rolniczej w Poznaniu, 1996, s. 12, ISBN 83-7160-011-9 .