Richard Kirwan

Richard Kirwan
Ilustracja
Richard Kirwan (sztych z 1803)
Data i miejsce urodzenia

1 sierpnia 1733
Cloughballymore, hrabstwo Galway, Irlandia

Data i miejsce śmierci

1 czerwca 1812
Dublin

Specjalność: chemia, geologia, mineralogia, meteorologia
Nagrody

Medal Copleya (1782)

Multimedia w Wikimedia Commons

Richard Kirwan (ur. 1 sierpnia 1733 w Cloughballymore w hrabstwie Galway w Irlandii, zm. 1 czerwca 1812 w Dublinie) – irlandzki przyrodoznawca, chemik, geolog, mineralog, meteorolog i klimatolog, zajmujący się również logiką i metafizyką. Członek Royal Society i prezes Royal Irish Academy(inne języki). Laureat Medalu Copleya (1782).

Życiorys

Irlandia i Francja (1733–1777)

Był bratankiem Risteárda Buidhe Kirwana(inne języki) (1708–1779), irlandzkiego wojskowego słynącego z pojedynków, potomkiem gaelickiego klanu Kirwanów (Ó Ciardhubháinów, O’Kirovane’ów), znanego od średniowiecza, jednego z czternastu najbardziej wpływowych rodów hrabstwa Galway (tzw. Tribes of Galway(inne języki)). W 1741 zmarł jego ojciec, Martin Kirwan z Cregg. Początkowo pobierał nauki w Irlandii, a w 1750 wyjechał do Francji, gdzie do 1754 studiował literaturę łacińską na Uniwersytecie w Poitiers. W 1754 rozpoczął w St. Omer (lub Hesden) nowicjat w zakonie jezuitów, ale w 1755 zrezygnował z niego po śmierci starszego brata Patricka, zabitego w pojedynku, po czym wrócił do Irlandii i odziedziczył po bracie majątek rodzinny przynoszący dochody w wysokości od trzech do czterech tysięcy funtów szterlingów rocznie.

Ruiny zamku Menlo(inne języki) w hrabstwie Galway, gdzie Richard Kirwan stworzył prywatne laboratorium chemiczne
Zamek Cregg(inne języki) w Connacht, rodzinna rezydencja Kirwanów, w której Richard Kirwan mieszkał w latach 1773–1777
Strona tytułowa An Essay on Phlogiston and the Constitution of Acids (1787)

W 1757 zawarł związek małżeński z Anne Blake, córką sir Thomasa Blake’a, z którą miał dwie córki, Marię Therese i Elizę. Żona zmarła w 1765. W tym okresie stworzył w należącym do Blake’ów zamku Menlo(inne języki) w hrabstwie Galway prywatne laboratorium chemiczne i zaczął gromadzić bibliotekę naukową. W 1761 rozpoczął w Londynie studia prawnicze, w 1764 przyjął doktrynę Kościoła Irlandii i w 1766 wszedł w skład irlandzkiej adwokatury jako tzw. barrister, ale po dwóch latach zrezygnował z praktyki adwokackiej, by poświęcić się pracy naukowej. W latach 1773–1777, rezydując w rodzinnym zamku Cregg(inne języki) w hrabstwie Galway, studiował grekę starożytną i współczesne języki europejskie. W Cregg również posiadał własne laboratorium chemiczne (jego ruiny zachowały się na terenie sadu wchodzącego w skład posiadłości).

Londyn (1777–1787)

W latach 1777–1787 mieszkał w Londynie, w 1780 został członkiem Royal Society, w 1782 otrzymał Medal Copleya za cykl rozpraw na temat powinowactwa chemicznego. W okresie pobytu w Londynie przyjaźnił się m.in. z Henrym Cavendishem, Josephem Priestleyem i Josephem Banksem. W 1784 opublikował Elements of Mineralogy, pierwsze systematyczne opracowanie mineralogii w języku angielskim, a w 1787 swoje najbardziej znane dzieło, An Essay on Phlogiston and the Constitution of Acids. Początkowo był zwolennikiem teorii flogistonu, ale w 1791 stał się jej przeciwnikiem pod wpływem krytyki ze strony francuskiego chemika Antoine’a Lavoisiera i jego współpracowników. W 1787 opublikował książkę An Estimate of the Temperatures of Different Latitudes, wytyczając nowe kierunki badań wiatrów w atmosferze ziemskiej jako prekursor pojęcia masa powietrza.

W 1780, w trakcie wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych (1775–1783), stracił swoją cenną bibliotekę, przejętą w czasie transportu do Anglii przez amerykański okręt korsarski, obecnie przechowywaną w zbiorach Salem Athenaeum(inne języki) w Salem w stanie Massachusetts. Dowódca amerykańskiego okrętu, Thomas Kirwan, również pochodził z rodu Kirwanów z Cregg.

Dublin (1787–1812)

Wieża dawnego kościoła św. Jerzego(inne języki) przy Hill Street w Dublinie, na którego cmentarzu pochowano Kirwana

W 1787 przeprowadził się do Dublina. Od 1785 był członkiem założycielem Royal Irish Academy(inne języki) i w 1799 wybrano go na jej prezesa, którym pozostał aż do śmierci. W czasie pobytu w Irlandii, oprócz prac z dziedziny chemii, opublikował Geological Essays (1799), a także książki o logice (Logick, 1807) i metafizyce (Metaphysical Essays, 1811). Pisał o religii, filologii, filozofii, meteorologii, górnictwie, ogłosił prekursorską rozprawę o magnetyzmie (Thoughts on Magnetism, 1797). W latach 1789–1808 przeprowadził w Dublinie pierwsze w historii ciągłe obserwacje meteorologiczne najwyższej i najniższej temperatury dziennej. Stworzył w ogrodzie swojego domu przy Cavendish Row w Dublinie pierwszą nowoczesną stację meteorologiczną w kraju, wyposażoną w termometry, barometr, deszczomierz i anemometr własnej konstrukcji, któremu poświęcił jedną z publikacji (Description of a New Anemometer, 1808). Notował wyniki codziennych pomiarów od lat 80. XVIII wieku aż do śmierci w 1812. Był uważany w Irlandii za autorytet w kwestii prognozowania pogody.

W 1794 otrzymał doktorat honoris causa Uniwersytetu w Dublinie (w zakresie prawa) i Złoty Medal Royal Dublin Society(inne języki) za zasługi w nabyciu i opracowaniu cennej kolekcji minerałów niemieckiego geologa Nathanaela Gottfrieda Leskego (tzw. Leskean Cabinet(inne języki)). Był członkiem honorowym m.in. Pruskiej Akademii Nauk w Berlinie, Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk (1784), Amerykańskiego Towarzystwa Filozoficznego (1786), Amerykańskiej Akademii Sztuk i Nauk (1789) i Francuskiej Akademii Nauk (1808). Sympatyzował z irlandzkim ruchem niepodległościowym lat 1796–1798. Odmówił przyjęcia tytułu baroneta zaproponowanego przez lorda Castlereagha, lecz nosił honorowy tytuł generalnego inspektora kopalni królewskich w Irlandii. Oprócz języka angielskiego znał języki łaciński, starogrecki, hebrajski, niemiecki, szwedzki, francuski, włoski, hiszpański i irlandzki. Został pochowany na (obecnie nieistniejącym) cmentarzu przy kościele św. Jerzego(inne języki) przy Hill Street w Dublinie. W jego kondukcie pogrzebowym przechodzącym przez miasto uczestniczyło ok. 900 osób.

Przypisy

  1. 1 2 3 Richard Kirwan, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2025-09-07] (ang.).
  2. ↑ Anne Partlon, ‘Mightier than the Sword’: The Life and Times of Sir John Waters Kirwan (1866–1949) [online], Murdoch University, 2011, s. 14–19 [dostęp 2025-09-07] (ang.).
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Agnes Mary Clerke(inne języki): Kirwan, Richard (1733–1813). W: Dictionary of National Biography. T. 31 (Kennett – Lambart). London: Elder Smith & Co., 1892, s. 228–230. OCLC 8544105. (ang.).
  4. 1 2 3 4 5 6 7 Michael Donovan. Biographical Account of the Late Richard Kirwan, Esq.. „Proceedings of the Royal Irish Academy (1836–1869)”. Vol. 4 (1847–1850), s. lxxxiii–lxxxv, lxxxviii–lxxxix, xc–xci, xcvi–xcviii, cxii, 1850. Dublin: Royal Irish Academy. OCLC 888964605. [dostęp 2025-09-10]. (ang.).
  5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Patrick N. Wyse Jackson. Richard Kirwan (1733–1812): Chemist and Geologist. „Irish Chemical News”. 12, s. 36–38, 1998. Dublin: Institute of Chemistry of Ireland. ISSN 0790-4975. [dostęp 2025-09-12]. (ang.).
  6. 1 2 3 4 5 Deasmumhan Ó Raghallaigh. Three Centuries of Irish Chemists. „Journal of the Cork Historical and Archaeological Society”. Vol. 46, No. 163, s. 27–28, 32–34, 1941. Cork: Guy. ISSN 0010-8731. [dostęp 2025-09-07]. (ang.).
  7. ↑ Sarah Gill, The History of Cregg Castle [online], This Is Galway, 6 sierpnia 2020 [dostęp 2025-09-11] (ang.).
  8. ↑ Peter Lynch, 4em, p, l, ), Weather Forecasting: From Art to Science [online], University College Dublin, 9 marca 2006 [dostęp 2025-09-12] (ang.).
  9. 1 2 3 4 R. Folk. Richard Kirwan a (United) Irish Man of Science in Europe. „Condensed Matter Physics”. Vol. 27, No. 3, s. 5, 9–12, 14, 2024. Lviv: Institute for Condensed Matter Physics of the National Academy of Sciences of Ukraine. ISSN 1607-324X. [dostęp 2025-09-12]. (ang.).
  10. ↑ Carla Mateus. Searching for Historical Meteorological Observations on the Island of Ireland. „Weather”. 76(5), s. 160, 163, 2021. London: Royal Meteorological Society. ISSN 0043-1656. [dostęp 2025-09-11]. (ang.).
  11. ↑ Nature in Ireland. A Scientific and Cultural History. Helena C. G. Chesney, John Wilson Foster (eds.). Dublin: Lilliput Press, 1997, s. 124–125. OCLC 1055651512. [dostęp 2025-08-14]. (ang.).
  12. ↑ P.K. Rohan: The Climate of Ireland. Dublin: Meteorological Service, 1986, s. 3. OCLC 810625332. (ang.).
  13. ↑ Kirwan; Richard (1733–1812). Royal Society. [dostęp 2025-09-16]. (ang.).
  14. ↑ American Philosophical Society. Member History. 1786, no. 18 [online], Amerykańskie Towarzystwo Filozoficzne [dostęp 2025-09-09] (ang.).
  15. ↑ Richard Kirwan (1733–1812), Dublin, Ireland, Chemist [online], Amerykańska Akademia Sztuk i Nauk [dostęp 2025-09-09] (ang.).

Bibliografia

Linki zewnętrzne