Velostrada

Tunel velostrady w Holandii pod autostradą A15

Velostrada (rzadziej określana też mianem rowerostrady) – droga rowerowa, która w swym charakterze ma przypominać autostradę, zapewniając bezkolizyjne przecięcia z pozostałymi drogami, stanowiąc bezkolizyjną wersję dla rowerów. Profesor Andrzej Zalewski definiuje velostradę jako drogę do szybkich codziennych podróży rowerem na dystansach 5 – 30 km, drogę o podwyższonych standardach technicznych.

Termin velostrada od 2022 w Polsce według „Wytycznych projektowania infrastruktury dla rowerów” Ministerstwa Inrastruktury określa typ dróg rowerowych o podwyższonych parametrach projektowych umożliwiających poruszanie się nimi z prędkością 40 km/h i dopuszczanie przecięć kolizyjnych w wyjątkowych przypadkach. Wcześniej termin nieformalnie określał pewien standard dróg analogicznych do autostrad.

Velostrady, które priorytetowo traktują potrzeby osób dojeżdżających do pracy nazywane są supervelostradami. Rozwiązania takie można znaleźć w Kopenhadze i Londynie.

Nazewnictwo

Velostrada - most De Liemers Westervoortse

Słowo składa się z francuskiego słowa velo oznaczającego rower i włoskiego słowa strada, co oznacza drogę (Autostrada, autostrada). Po raz pierwszy termin w publikacji w Polsce pojawił się prawdopodobnie w 2001 roku w kontekście inwestycji rowerowych w Warszawie, w 2015 termin trafił do słownika języka polskiego, a w 2019 pojawiła się pierwsza publikacja naukowa definiująca standardy velostrad z ich uzasadnieniem. Oprócz Polski określenie velostrada funkcjonuje w Danii, Holandii, Norwegii i Szwecji[potrzebny przypis].

Velostrada RS1 w Mülheim
Velostrada RS1
Oznaczenie velostrady
Oznaczenie velostrady

Uzasadnienie

Według wytycznych Komisji Europejskiej, velostrada ma zachęcać do jazdy na rowerze na długich dystansach i jako duże przedsięwzięcie infrastrukturalne powinna być projektowana tak, by wysokie wykorzystanie uzasadniało duży wydatek. W Europejskiej deklaracji w sprawie transportu rowerowego z 2024 roku zadeklarowano zwiększanie bezpiecznej i spójnej infrastruktury rowerowej w Europie, fizyczne oddzielanie dróg rowerowych od ruchu zmotoryzowanego tam, gdzie jest to możliwe, oraz poprawę połączeń między obszarami podmiejskimi i wiejskimi a centrami miast, w tym przez velostrady.

Jako uzasadnieniem dla budowy tego typu dróg rowerowych wymienianych jest szereg aspektów : ekonomiczny, użytkowy, ekologiczny, zdrowotny, a w szczególności:

W badaniu dotyczącym Holandii, opublikowanym w 2024 roku w „Transportation Research Part A: Policy and Practice”, wykorzystano krajowe badanie podróży dojazdowych z lat 2010–2021 oraz zestaw danych o czasie i statusie budowy wszystkich holenderskich cycle highways. Analiza metodą różnic w różnicach wykazała, że w przypadku dojazdów silnie eksponowanych na nową velostradę prawdopodobieństwo wyboru roweru wzrosło o około 10%. Badanie z 2024 roku dotyczące dojazdów do trzech kampusów Uniwersytetu w Antwerpii, oparte na danych 6425 osób, wskazało natomiast, że rowery elektryczne i rowery typu speed pedelec zwiększają zasięg przestrzenny dojazdów rowerowych, a rozwój spójnej sieci velostrad, projektowanej z naciskiem na bezpieczeństwo i separację od ruchu zmotoryzowanego, może wspierać wykorzystanie tych typów rowerów w dojazdach na dłuższe dystanse.

Wytyczne projektowe

W Polsce standardy wykonawcze dla dróg rowerowych w standardzie funkcjonalno-technicznym velostrady (v) regulują „Wytyczne projektowania infrastruktury dla rowerów” opracowane i opublikowane przez Ministerstwo Infrastruktury z 2022 roku:

Podobne kryteria stosowane są w Niemczech. Federalne ministerstwo transportu wskazuje, że drogi tego typu powinny mieć ponad 10 km długości, prognozowane natężenie około 2000 przejazdów rowerowych dziennie, szerokość 3 m dla trasy jednokierunkowej i 4 m dla dwukierunkowej, fizyczne oddzielenie od innych użytkowników ruchu, zwłaszcza pieszych, bezpieczne i wygodne skrzyżowania, wysoką jakość nawierzchni, niewielkie nachylenia oraz utrzymanie umożliwiające bezpieczne korzystanie z trasy także zimą.

Dodatkowo Komisja Europejska zaleca do unikania stromych i pośrednich odcinków, które mogą zniechęcić do korzystania z trasy. Wskazuje, że wysokie koszty inwestycji powinny znaleźć uzasadnienie w wysokim wykorzystaniu. Zaleca, by w tym celu wykorzystywać nieużywane linie kolejowe ze względu na ich niski stopień przewyższeń. Wskazuje też, by trasy te były alternatywą dla popularnych tras dojazdowych (do pracy lub uczelni).

Velostrady w Polsce

Jaworzno

 Osobny artykuł: Velostrada Jaworzno.
Velostrada w Jaworznie

Chociaż już 2017 roku media donosiły o velostradzie oddanej do użytku w Rybniku, jednak biorąc pod uwagę, że ma zaledwie 2,5 km długości i pełni głównie funkcje turystyczne, to jako pierwszą tego typu inwestycję okrzyknięto velostradę w Jaworznie, która została otwarta w 2018 roku. W zasięgu velostrady mieszka około 60% mieszkańców Jaworzna.

Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia

 Osobny artykuł: Velostrady GZM.
Velostrada GZM nr 6 w Katowicach

Projekt 8 tras rowerowych wykonanych w standardzie velostrady stanowiących szkielet rowerowej sieci transportowej na terenie 11 miast metropolii. Koncepcja szybkich tras rowerowych prowadzonych śladami likwidowanych kolei piaskowych, pochodząca z 2016 propagowana przez Śląski Urząd Marszałkowski w ramach projektu VeloSilesia. W 2019 stała się kluczowym projektem transportowym Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii; W 2023 koncepcja przeszła z fazy projektowej w proces realizacji.

Wrocław

We Wrocławiu planowano, by droga dla rowerów budowana w ramach Odrzańskiej Trasy Rowerowej miała również status Velostrady.

Warszawa

Pierwsze projekty Velostrady w Warszawie pojawiły się już w 2007 roku. Miało to być szybkie rowerowe połączenie Ursynowa i Mokotowa. Projekt przyjmował wysokie parametry techniczne z pasami w obu kierunkach i niwelacją przewyższeń. Projekt w ostatecznym wykonaniu nie pozwalał nazwać powstałej infrastruktury velostradą. Kolejne projekty pojawiły się w późniejszych latach. W 2018 roku zrodził się projekt szybkiej drogi dla rowerów łączącej centrum biurowe na Służewcu z Ochotą. Projekt jest na etapie inicjatywy obywatelskiej. Inny projekt społeczny to połączenie rowerowe Pragi Północ i Gocławia, który został nagłośniony w 2019.

Velostrada na świecie

Belgia

W Belgii velostrady nazywane są w języku niderlandzkim fietssnelwegen lub w języku francuskim autoroutes cyclables. Jest to rozbudowana sieć zaplanowana na 110 dróg, które łączna długość ma wynieść 2400 kilometrów. Spośród 110 tras 61 jest ukończonych i w użyciu. Z tej sieci rowerowej zrealizowano już 58% planu, co wynosi 1406 km.

Chiny

W styczniu 2017 r. otwarto i uruchomiono pierwszą w Chinach „rowerową autostradę”: Xiamen Yunding Road Bicycle Expressway w mieście Xiamen o przepustowości 2023 rowerów na godzinę. Poprowadzona jest linią powietrzną w postaci wiaduktu. Ma długość niecałych 5 mil (8,05 km) i łączy pięć głównych osiedli mieszkalnych i pięć centrów biznesowych. Posiada 11 wejść i wyjść, 6 z nich podłączonych jest do stacji BRT, 3 do mostu dla pieszych, a 4 do budynków. Ponadto ta sekcja demonstracyjna będzie połączona z 11 przystankami autobusowymi, a po ukończeniu metra w przyszłości rowerzyści będą mogli przesiadać się na 2 stacjach metra. Budowa tego odcinka przyspieszyła transport rowerowy z 90 min. do 25 min., przy czym dojazd autem trwa wciąż ponad godzinę.

Dania

Pierwszą autostradę rowerową w Danii otwarto w 2012 roku między Albertslund i Kopenhagą (Supercykelstier, 2016b). Liczy ona 17,5 km i była pierwszą z planowanej sieci 26 dróg tego typu sieci liczącej łącznie 300 km długości.

Według danych programu Cycle Superhighways w Regionie Stołecznym Danii w 2024 roku funkcjonowało 16 tras tego typu, łączących 21 gmin, a docelowa wizja współpracy obejmowała ponad 60 tras o łącznej długości ponad 850 km. Dane programu oparte na 16 istniejących trasach i badaniu użytkowników z 2024 roku wskazywały średni wzrost ruchu rowerowego o 52% po przekształceniu tras w cycle superhighways, średnią długość podróży wynoszącą 12 km, 14% nowych użytkowników, którzy wcześniej dojeżdżali samochodem, oraz 20% użytkowników dojeżdżających rowerami elektrycznymi. W badaniu użytkowników przeprowadzonym jesienią 2024 roku w 14 lokalizacjach poza centrum Kopenhagi wzięło udział ponad 1100 osób; jako najważniejsze cechy infrastruktury wskazywano dobrą jakość nawierzchni (87%), wysoki poziom utrzymania (62%), szerokie drogi rowerowe (57%), pierwszeństwo na sygnalizacji świetlnej (35%) i dobre oświetlenie (28%), a wśród cech otoczenia przede wszystkim możliwie małą liczbę zatrzymań na trasie (85%), atrakcyjne otoczenie (65%) i prowadzenie trasy z dala od ruchu samochodowego (56%).

Velostrada w Londynie

Holandia

Pierwsze eksperymenty demonstracyjne z velostradami w tym kraju miały miejsce już w 1977 roku w Tilburgu i Hadze, ale pierwsze nowoczesne rozwiązania zaczęto wdrażać w 2004 roku. Było to połączenie miast Breda i Etten-Leur o długości 7,5 km. W odróżnieniu od wcześniejszej wprowadziła ona priorytet ruchu rowerowego. W 2014 było tam 25 dróg określanych mianem autorstrady rowerowej. Drogi te oznaczane są numerem poprzedzonym literą F. Najdłuższa z nich to F35 i liczy 62 km długości. W 2020 całkowita długość szybkich dróg rowerowych w Holandii wynosi 675 km.

W 2015 roku oddano do użytku autostradę rowerową według najwyższych standardów oznaczoną F325, która na całej swej długości 18 km jest całkowicie bezkolizyjna, a wszelkie przecięcia z innymi szlakami komunikacyjnymi przeprowadzone są tunelami i mostami. Łączy ona miejscowości Arnhem i Nijmegen, prowadząc do centrum obu miast.

Norwegia

W Norwegii jedyną zatwierdzoną planowaną velostradą jest droga rowerowa Nordjæren, która biegnie między Stavanger i Sandnes wzdłuż E39.

Szwecja

W 2018 r. utworzono pierwszą tego typu drogę w kampusie Umeå, której przedłużono w 2019 r.. W planach był także odcinek między Lund i Malmö. Projekt jest prowadzony przez Komitet Techniczny w Lund we współpracy z Gatukontoret w Malmö.

Koszty budowy velostrad

Koszty budowy velostrad w standardzie bezkolizyjnym
Państwo Oznaczenie drogi Miasto / Trasa EUR za 1 km Długość w km Koszt w EUR
Niemcy RS1 1,8 mln 101 184 mln
Holandia F325

1 mln

18 km 17 mln
Polska Jaworzno 0,54 mln 11 km 25 mln zł 5,9 mln euro
UK CS3 Londyn 1,22 mln 29 km 56,6 mln

Zobacz też