XYZ

XYZ
Ilustracja
Typ

minikomputer

Premiera

1958

Procesor

680 kHz

Pamięć operacyjna

Rtęciowa 2,25 KiB
Bębnowa 36 KiB

Nośnik danych

karta perforowana

poprzednik:
EMAL		 następca:
ZAM-2
Multimedia w Wikimedia Commons
Widok ogólny przed dodaniem bębna
Tył arytmometru i zespołu sterowania
Element wtykowy z podwójnym przerzutnikiem dynamicznym.

XYZ (1958) – pierwsza Uniwersalna Maszyna Cyfrowa należąca do rodziny wczesnych komputerów, która została zbudowana i uruchomiona w Polsce jesienią 1958 roku. Wyprzedziła o kilka miesięcy EMAL-2, natomiast wcześniejszy EMAL nie został w pełni uruchomiony. Poprzedziły ją: lampowy komputer analogowy ARR oraz nieelektroniczne komputery zerowej generacji: dydaktyczny GAM-1 i użytkowy PARK.

Komputer ten zbudowany i uruchomiony został w Warszawie przy ul. Śniadeckich 8, w lokalu Biura Obliczeń i Programów Zakładu Aparatów Matematycznych PAN (późniejszego Instytutu Maszyn Matematycznych). Zespołem twórców kierował prof. dr inż. Leon Łukaszewicz (wówczas docent).

XYZ był modelem laboratoryjnym maszyny użytkowej; po późniejszych zmianach projektowych na bazie tego komputera stworzono serię maszyn ZAM-2.

Historia

 Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Prace nad komputerem rozpoczęto na początku 1956 roku pod przewodnictwem Romualda Marczyńskiego. Rolę kierownika przejął Leon Łukaszewicz, któremu za sprawą wiceprezesa PAN Janusza Groszkowskiego udało się wydzielić z Instytutu Matematycznego osobną jednostkę pod nazwą Zakład Aparatów Matematycznych PAN. Jesienią 1958 roku światło dzienne ujrzało XYZ – pierwsza w pełni funkcjonalna polska maszyna cyfrowa.

Budowa

Organizacja logiczna była wzorowana na uproszczonej IBM 701, ale elektronika na dynamicznych przerzutnikach maszyny M-20 wymagających dwa razy mniej lamp. Konstrukcja przerzutników i bramek wywodziła się z EMAL, ale diody próżniowe zastąpiono germanowymi. Z maszyny EMAL po udoskonaleniu pochodziła także pamięć operacyjna.

Był dynamicznym komputerem szeregowym liczącym w arytmetyce binarnej.

Podstawowym układem logicznym był dynamiczny przerzutnik na jednej triodzie (typowo połówce lampy elektronowej) oraz diodowo-ferrytowe bramki OR oraz AND, składające się z transformatora impulsowego i ostrzowych diod germanowych.

Część rejestrów procesora była wykonana na krótkich, rtęciowych liniach opóźniających podobnych do zastosowanych w pamięci operacyjnej, ale mieszczących po jednym słowie.

Maszyna początkowo nie miała stałej pamięci, tylko RAM oparty konstrukcyjnie na opóźnieniu ultradźwięku w rurze wypełnionej rtęcią. W roku 1960 została rozbudowana o pamięć bębnową (prace nad nią rozpoczęto dwa lata wcześniej), układ wejścia-wyjścia realizowany poprzez prymitywną konsolę sterującą i reproducer kart (później czytnik/perforator taśmy).

Podstawowymi polami użytkowania XYZ były obliczenia matematyczne, jak też przeliczniki artyleryjskie na potrzeby wojska. Mimo laboratoryjno-użytkowego charakteru komputera, programista Bogdan Miś napisał dla niego w roku 1960 również program rozrywkowy – grę w kółko i krzyżyk. Choć urządzenie nie posiadało interfejsu graficznego, wykorzystywało oscyloskopy do wyświetlania stanu pamięci, co – przy odpowiednim ustawieniu jej komórek – pozwalało na wygenerowanie pożądanych kształtów. W ten sposób gracz mógł umieścić wizualną reprezentację wybranego znaku na polu siatki. XYZ doprowadzał do własnej wygranej lub remisu, gdyż w programie gry zawarto wszystkie strategie jej prowadzenia. Według Bogdana Misia bowiem [p]rzy poprawnej grze [...] zaczynający nie może przegrać. Kolejnym nienaukowym, a raczej demonstracyjnym, programem napisanym dla XYZ była animacja pieska obsikującego drzewo (również pokazana na ekranie oscyloskopu) stworzona na potrzeby wizyty ekipy filmowej, tworzącej materiał o pierwszym polskim komputerze.

Dane techniczne

Języki programowania

Zespół

Ważniejsze maszyny matematyczne skonstruowane w Polsce w latach pięćdziesiątych: EMAL i EMAL-2, BINEG, XYZ oraz ARR.

Uwagi

  1. ↑ Opracowanie języka oryginalne, słowa kluczowe – polskie, arytmetyka stałoprzecinkowa, pamięć dwupoziomowa.

Przypisy

  1. ↑ Z NASZYCH PRACOWNI BADAWCZYCH: XYZ, [w:] Leon Łukaszewicz, XYZ / Leon Łukaszewicz / Katalog HINT, „Problemy”, XIV (11), hint.org.pl, 1 listopada 1958, s. 830 [dostęp 2018-10-07], Cytat: W końcu września br. zespół (...) uruchomił pierwszą w Polsce elektronową maszynę cyfrową zwaną XYZ. (pol.).
  2. ↑ Empacher 1960 ↓, s. 114.
  3. 1 2 Janusz Groszkowski: Parę słów z okazji Jubileuszu Instytutu Maszyn Matematycznych Informatyka nr 3/1973 .
  4. ↑ Mała Encyklopedia Przyrodnicza, wyd.II, PWN, Warszawa 1962, hasło „Uniwersalne maszyny cyfrowe UMC”, s. 152–154.
  5. ↑ Leon Łukaszewicz: Automatyzacja oprogramowania w Polsce do roku 1970 w: Informatyka 3/1971 s. 2.
  6. ↑ Empacher 1960 ↓, s. 118, 122.
  7. 1 2 3 Marian Noga, Jerzy S. Nowak (red.), Polska informatyka: wizje i trudne początki, Warszawa: Polskie Towarzystwo Informatyczne, 2017, s. 42, 47, ISBN 978-83-60810-95-8 [dostęp 2023-09-26] (pol.).
  8. ↑ Empacher 1960 ↓, s. 114–117.
  9. 1 2 3 4 Bartłomiej Kluska, Bartosz Rozwadowski: Bajty polskie. Sosnowiec: 2014, s. 3–4. ISBN 978-83-927229-2-2.
  10. ↑ Marcin Kosman: Nie tylko Wiedźmin. Historia polskich gier komputerowych. Warszawa: Open Beta, 2015, s. 21. ISBN 978-83-941625-0-4.
  11. ↑ Bogdan Miś: Życie z komputerem – Studio Opinii [online], studioopinii.pl [dostęp 2023-09-26].
  12. 1 2 3 XYZ – pierwsza polska elektronowa maszyna cyfrowa / Stanisław Majerski, Antoni Mazurkiewicz / Katalog HINT, „Młody Technik” (12), hint.org.pl, 1958, s. 8, 11 [dostęp 2018-10-07] (pol.).
  13. ↑ Empacher 1960 ↓, s. 117–118.
  14. ↑ Leon Łukaszewicz: Automatyzacja oprogramowania w Polsce do roku 1970 w: Informatyka 3/1971 s. 6, tabl. „Realizacja języków wyższego szczebla oraz niektórych systemów operacyjnych w Polsce w latach 1958–1970”.

Bibliografia

Linki zewnętrzne