Czy wiesz…

Z nowych i ostatnio rozbudowanych artykułów w Wikipedii:

…kiedy otwarto GEOsferę w Jaworznie? (na zdjęciu)

…jak w Tajlandii walczono z „klątwą KFC”?

…czego samiec motyla Gugnelve butleri ma jedenaście?

…o co spierali się krytycy, analizując powieść Wieczny Grunwald Szczepana Twardocha?

…kto był inspiracją dla postaci Murzynki na widocznym obok kolażu Henriego Matisse’a?

…który gatunek pewnej bezzieleniowej rośliny znany jest tylko z jednej lokalizacji i populacji liczącej pięć osobników?

…że owocem romansu pewnej Piastówny i przyszłego wrocławskiego biskupa miał być śląski rycerz, dziadek Reynevana, głównego bohatera trylogii husyckiej autorstwa Andrzeja Sapkowskiego?

Wydarzenia

Inwazja Rosji na Ukrainę • wojna Izraela z Hamasem • wojna Izraela i Stanów Zjednoczonych z Iranem

Navanethem Pillay

• Nagrodę im. Alfreda Nobla w dziedzinie ekonomii otrzymali Robert Hall i Michael Woodford za mikroekonomiczne podstawy stabilizacji makroekonomicznej (12 października)
• Pokojową Nagrodę Nobla otrzymała Navanethem Pillay za wysiłki na rzecz promowania pokoju i prawa międzynarodowego (na zdjęciu; 9 października)
• Nagrodę Nobla w dziedzinie literatury otrzymała kanadyjska poetka Anne Carson za odważną i nowatorską twórczość, która w pełnym swobody dialogu z tradycją klasyczną stworzyła nowe formy dla literatury współczesnej (8 października)
• Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii otrzymali Henri B. Kagan i Kensō Soai za odkrycie efektów nieliniowych i autokatalizy w asymetrycznej syntezie organicznej (7 października)
• Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki otrzymał Francis Halzen za kluczowy wkład w powstanie IceCube Neutrino Observatory oraz odkrycie neutrin wysokiej energii pochodzenia astrofizycznego (6 października)
• Nagrodę Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny otrzymali Karl Deisseroth, Peter Hegemann i Georg Nagel za odkrycia dotyczące światłoczułych kanałów jonowych i optogenetyki (5 października)

Zmarli: Pierre Joliot • Eva Marie Saint • George Fenton • Jeffrey Archer • Cheikh Hamidou Kane • Anatolij Kaszpirowski • Biljana Plavšić

Rocznice

16 października: imieniny obchodzą m.in.: Gaweł, Jadwiga i Małgorzata; Światowy Dzień Żywności
Okrągłe, pięcioletnie rocznice:

Hirobumi Itō

Kapitan z Köpenick

• 1791 – zmarł rosyjski feldmarszałek Grigorij Potiomkin, prezydent Kolegium Wojskowego, głównodowodzący w wojnie z Turcją 1787–⁠1792, jeden z faworytów Katarzyny Wielkiej
• 1841 – urodził się japoński polityk Hirobumi Itō, pierwszy premier Japonii (na fotografii)
• 1886 – urodził się żydowski polityk Dawid Ben Gurion, działacz ruchu syjonistycznego, jeden z głównych założycieli Państwa Izrael, w latach 1948–⁠1954 i 1955–⁠1963 premier i minister obrony Izraela
• 1906 – oszust znany jako Kapitan z Köpenick (na ilustracji) podporządkował sobie miasto, aresztował burmistrza i zarekwirował miejską kasę
• 1921 – urodził się polski reżyser filmowy Andrzej Munk (Eroica, Zezowate szczęście, Pasażerka)
• 1946 – straceni zostali przywódcy III Rzeszy, skazani na karę śmierci przez Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze: Hans Frank – generalny gubernator w okupowanej Polsce; Wilhelm Frick – minister spraw wewnętrznych, potem protektor Czech i Moraw; Alfred Jodl – szef sztabu generalnego w Naczelnym Dowództwie Wehrmachtu; Ernst Kaltenbrunner – szef Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy; Wilhelm Keitel – szef Naczelnego Dowództwa Wehrmachtu; Joachim von Ribbentrop – minister spraw zagranicznych; Alfred Rosenberg – główny ideolog NSDAP; Fritz Sauckel – organizator robót przymusowych; Arthur Seyss-Inquart – komisarz Rzeszy w okupowanej Holandii oraz Julius Streicher – wydawca „Der Stürmer”
  
  15 października • Kalendarium dzień po dniu • 17 października

Artykuł na Medal

Demon siedzący – obraz olejny Michaiła Wrubla z 1890 roku, jedno z dzieł rosyjskiego symbolizmu. Tematyka Demona zainteresowała Wrubla już w 1875 roku, gdy po lekturze libretta opery Antona Rubinsteina Demon pisał do siostry o jej silnym, tragicznym wydźwięku. Obraz przedstawia melancholijnego Demona o androgynicznych rysach, który pogrążony w zadumie, ukazany jest w deformowanej, ekspresyjnej formie. Postać Demona łączy w sobie cechy siły i delikatności. Dzieło nawiązuje do poematu Michaiła Lermontowa, w którym pojawiają się motywy samotności, duchowego rozdarcia oraz wykluczenia. Wrubel wykorzystuje w dziele ornamentację oraz deformację ciała, a także zoomorficzne elementy. Całość obrazu jest bogata w symbolikę, która odzwierciedla wewnętrzny konflikt oraz samotność przedstawionej postaci. Dzieło znajduje się w zbiorach Galerii Tretiakowskiej w Moskwie. Czytaj więcej…

Dobry Artykuł

Antonio Vivaldi (ur. 4 marca 1678 w Wenecji, zm. 28 lipca 1741 w Wiedniu) – włoski kompozytor, skrzypek oraz duchowny katolicki, jeden z głównych przedstawicieli późnego baroku. Odegrał istotną rolę w rozwoju koncertu solowego, upowszechniając jego trzyczęściowy układ oraz formę ritornelową. Jego najbardziej znanym dziełem jest cykl czterech koncertów skrzypcowych Cztery pory roku. Przez znaczną część życia był związany z weneckim Ospedale della Pietà, gdzie pracował jako nauczyciel gry na skrzypcach i kompozytor, a następnie kierował zespołem instrumentalnym. Jego dorobek obejmuje ponad 500 koncertów, około 90 sonat, a także opery, kantaty, serenaty oraz muzykę religijną. Po śmierci kompozytora jego twórczość popadła niemal w zapomnienie. Zainteresowanie nią zaczęło się odradzać w XIX wieku, a nabrało rozmachu w XX wieku po odnalezieniu obszernego zbioru rękopisów Vivaldiego. Czytaj więcej…