Czy wiesz…

Z nowych i ostatnio rozbudowanych artykułów w Wikipedii:

…jak Australia upamiętnia akację Acacia pycnantha? (na zdjęciu)

…z czego składa się Taniec z Merion?

…w jakiej reklamie wystąpił Michaił Gorbaczow?

…gdzie prezydent USA William McKinley nie został zamordowany?

…kto był budowniczym pierwszego murowanego kościoła w Katowicach?

…że najstarsze zachowane świadectwa notacji muzycznej zapisywały m.in. nazwy strun, interwały i wskazówki dotyczące strojenia instrumentów?

…który cmentarz (na zdjęciu) został wykorzystany w literaturze jako miejsce fikcyjnych tajnych spotkań żydowskich mędrców planujących zdobycie władzy nad światem?

Wydarzenia

Inwazja Rosji na Ukrainę • wojna Izraela z Hamasem • wojna Izraela i Stanów Zjednoczonych z Iranem

Navanethem Pillay

• Nagrodę im. Alfreda Nobla w dziedzinie ekonomii otrzymali Robert Hall i Michael Woodford za mikroekonomiczne podstawy stabilizacji makroekonomicznej (12 października)
• Pokojową Nagrodę Nobla otrzymała Navanethem Pillay za wysiłki na rzecz promowania pokoju i prawa międzynarodowego (na zdjęciu; 9 października)
• Nagrodę Nobla w dziedzinie literatury otrzymała kanadyjska poetka Anne Carson za odważną i nowatorską twórczość, która w pełnym swobody dialogu z tradycją klasyczną stworzyła nowe formy dla literatury współczesnej (8 października)
• Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii otrzymali Henri B. Kagan i Kensō Soai za odkrycie efektów nieliniowych i autokatalizy w asymetrycznej syntezie organicznej (7 października)
• Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki otrzymał Francis Halzen za kluczowy wkład w powstanie IceCube Neutrino Observatory oraz odkrycie neutrin wysokiej energii pochodzenia astrofizycznego (6 października)
• Nagrodę Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny otrzymali Karl Deisseroth, Peter Hegemann i Georg Nagel za odkrycia dotyczące światłoczułych kanałów jonowych i optogenetyki (5 października)

Zmarli: RJ Mitte • Pierre Joliot • Eva Marie Saint • George Fenton • Jeffrey Archer • Cheikh Hamidou Kane • Anatolij Kaszpirowski • Biljana Plavšić

Rocznice

20 października: imieniny obchodzą m.in.: Irena, Jan Kanty i Witalis
Okrągłe, pięcioletnie rocznice:

Mu’ammar al‑Kaddafi

• 1616 – urodził się duński anatom, matematyk i teolog Thomas Bartholin
• 1866 – urodził się polski filozof i psycholog Kazimierz Twardowski
• 1891 – urodził się brytyjski fizyk James Chadwick, odkrywca neutronu, laureat Nagrody Nobla
• 1901 – zmarł bankier i filantrop Hipolit Wawelberg
• 1926 – urodził się polski aktor, satyryk, poeta Andrzej Waligórski
• 1946 – urodziła się austriacka pisarka Elfriede Jelinek, laureatka Nagrody Nobla
• 2011 – wojna domowa w Libii: powstańcy zdobyli Syrtę i schwytali, a następnie zamordowali długoletniego dyktatora Libii Mu’ammara al‑Kaddafiego (na fotografii)
  
  19 października • Kalendarium dzień po dniu • 21 października

Artykuł na Medal

Żydowska Służba Porządkowa w getcie warszawskim – formacja policyjna o charakterze pomocniczym, złożona z Żydów i utworzona na polecenie niemieckich władz okupacyjnych, działająca w latach 1940–1943 w getcie warszawskim. ŻSP formalnie podlegała Policji Polskiej Generalnego Gubernatorstwa, a jej rola ograniczała się do wykonywania zadań nałożonych na nią przez władze okupacyjne, policję granatową oraz warszawski Judenrat. Jej funkcjonariusze byli uzbrojeni jedynie w pałki. W większości wypadków nie otrzymywali wynagrodzenia, aczkolwiek służba w ŻSP wiązała się dla nich z licznymi oficjalnymi i nieoficjalnymi przywilejami. Mieszkańcy getta przyjęli powołanie ŻSP z pewnym zaufaniem. Wizerunek formacji uległ jednak pogorszeniu. Duże oburzenie wywołał udział ŻSP, na rozkaz Niemców, w łapankach do obozów pracy organizowanych wiosną 1941 roku. Podczas wielkiej akcji deportacyjnej w lecie 1942 roku policjanci pomagali nazistom przy organizacji wywózek Żydów do obozu zagłady w Treblince. Większość z nich wykazała się wtedy dużą gorliwością, brutalnością i przekupstwem. Wydarzenia te uczyniły z ŻSP najbardziej znienawidzoną instytucję w getcie warszawskim. Czytaj więcej…

Dobry Artykuł

Koncert – forma muzyczna oraz gatunek muzyki instrumentalnej. Jego podstawą jest relacja między jednym lub kilkoma solistami a orkiestrą albo między grupami samej orkiestry. Relacja ta może mieć charakter dialogu, współdziałania lub rywalizacji; to ona, a nie jeden niezmienny schemat formalny, stanowi wspólny wyróżnik różnych postaci koncertu. Do jego głównych odmian należą koncert solowy, koncerty z kilkoma solistami, concerto grosso oraz koncert na orkiestrę. Nazwę stosuje się również do utworów na głos wokalizujący i orkiestrę. Najtrwalszym modelem koncertu solowego jest cykl złożony z trzech skontrastowanych części: szybkiej, wolnej i szybkiej, choć spotyka się również układy jedno- i czteroczęściowe oraz inne rozwiązania. Koncert instrumentalny wyłonił się w ostatnich dziesięcioleciach XVII wieku we Włoszech z tradycji sonaty. Czytaj więcej…