Britannia Prima

MS 13. yüzyıl civarında Roma Britanyası 410, varsayımsal il sınırları olmaksızın.

Britannia Prima ya da Britannia I ("Birinci Britanya"), MS 3. yüzyılın sonlarında İmparator Diocletianus'un gerçekleştirdiği idari reformlar (Tetrarkhi) sırasında Roma İmparatorluğu'nun Britanya genel valiliğine (Diocesis) bağlı olarak kurulan Roma eyaletlerinden (Provincia) biridir.

Eyaletin, MS 296 yılında gaspçı Allectus'un imparator Konstantius Chlorus tarafından mağlup edilmesinin ardından kurulduğu tahmin edilmektedir. Bir idari birim olarak varlığı, yaklaşık MS 312 tarihli Roma eyalet listelerini içeren Verona Listesi'nde (Laterculus Veronensis) açıkça zikredilmektedir. Britannia Prima'nın sınırları ve eyalet merkezi (metropolis) kesin olarak bilinmemekle birlikte, konumu itibarıyla Roma'ya Britannia II eyaletinden daha yakın bir bölgede yer aldığı düşünülmektedir. Günümüz modern antik çağ tarihçileri ve arkeologları, Britannia Prima'nın Galler (Wales), Cornwall ve bu iki bölgeyi birbirine bağlayan topraklardan oluştuğu fikri üzerinde birleşmektedir.

Bölgede yürütülen arkeolojik kazılarda ele geçen bir yazıt (in situ) temel alınarak, eyaletin başkentinin Dobunni kabilesinin topraklarında yer alan Corinium (günümüzde Cirencester) olduğu kabul edilmektedir. Bununla birlikte, MS 314 yılında toplanan Arles Konsili'ne (Concilium) katılan piskoposların listesi üzerinde yapılan bazı metinsel düzeltmeler ve filolojik incelemeler; eyalet merkezinin, dönemin önemli ve korunaklı lejyon üsleri (castra) olan Isca (Caerleon) ya da Deva (Chester) şehirlerinden biri olabileceğine de işaret etmektedir.

Camden'e göre geleneksel geç Roma eyalet düzenlemesi: Prima, İngiltere'nin güney kıyısı boyunca konumlandırılmaktadır. Modern arkeoloji bulguları ise eyaletin en azından Corinium'a kadar uzandığını ortaya koymaktadır.
Geç Roma eyaletlerinin olası bir diğer düzenlemesi; Prima'nın Galler ve Cornwall'da konumlandırıldığı varsayımıyla.

Tarihi

Roma Britanyası'nın İdari Yapılanması

Roma'nın Britanya'yı fethetmesinin ardından ada, vali Clodius Albinus'un isyanı sonrasında gerçekleştirilen Severus Reformları'na kadar tek bir eyalet (provincia) olarak yönetilmiştir. Bu süreçte ilk idari merkez Camulodunum (Colchester) olmuş, ardından başkent Londinium'a (Londra) taşınmıştır. Severus dönemi düzenlemeleriyle birlikte Britanya toprakları, yönetim merkezleri sırasıyla Londinium ve Eboracum (York) olan Britannia Superior (Yukarı Britanya) ve Britannia Inferior (Aşağı Britanya) olmak üzere iki ayrı eyalete bölünmüştür.

Diokletianus Reformları'nın ilk evrelerinde Britanya, Carausius İsyanı'nın bir parçası olarak Allectus'un yönetimindeki "Britanya İmparatorluğu"nun kontrolü altında kalmıştır. MS 296 yılında bölgenin Konstantius Chlorus tarafından imparatorluğa yeniden dahil edilmesinden kısa bir süre sonra, idari merkezi (vicarius makamı) Londinium'da bulunan Britanya Genel Valiliği (Diocesis) kurulmuş ve bu yeni yapı Gallia Praefectura'sına (Büyük Valilik) bağlanmıştır. Bu süreçte Britanya toprakları; Prima, Secunda, Maxima Caesariensis ve muhtemelen Flavia Caesariensis ile Valentia adlarını taşıyan üç, dört veya beş ayrı eyalete bölünmüştür.

Britannia Prima Eyaletinin İdari Durumu

Geç Roma Dönemi'nde yeniden yapılandırılan Britanya eyaletlerinin sınırları ve idari merkezleri (metropolis) kesin olarak belirlenebilmiş değildir. Bununla birlikte, 4. yüzyılın sonlarına tarihlenen resmi devlet albümü Notitia Dignitatum (Devlet Görevleri Listesi), Britannia Prima eyaletinin valisini süvari sınıfından (equester) bir praeses olarak tanımlamaktadır. Roma idari hiyerarşisi göz önüne alındığında bu unvan, eyalet merkezinin genel valilik makamına da ev sahipliği yapan ve daha yüksek dereceli bürokratlarca yönetilen Londinium (Londra) olma ihtimalini oldukça zayıflatmaktadır.

Aziz Fagan ve "Duvian" tarafından kurulan erken dönem Britanya kilisesinin başpiskoposluk merkezlerini (metropolis) betimleyen Cambrialı Gerald (Gerald of Wales), Britannia Prima'yı Galler ve Britanya'nın batı bölgeleriyle ilişkilendirmiştir. Gerald, bu coğrafi isimlendirmeyi adanın efsanevi kurucusu Brutus'un ilk yerleşim alanlarına atıfta bulunarak açıklamaya çalışmıştır. Modern antik çağ tarihçileri ve filologlar Gerald'ın bu yorumunu bilimsel temelden uzak bir yakıştırma olarak kabul etse de, eyaletin Galler, Cornwall (Cornubia) ve bu iki bölgeyi birbirine bağlayan topraklardan oluştuğu fikri üzerinde genel bir uzlaşıya varmışlardır. 16.yüzyılın önemli antikacılarından William Camden ise Britannia Prima'yı coğrafi olarak Roma'ya en yakın konumda, adanın en güney ucunda konumlandırmıştır. Camden'ın bu görüşü, Charles Bertram tarafından 1740'larda ortaya atılan ve döneminde akademik dünyayı derinden etkileyen sahte eser The Description of Britain (Britanya'nın Tasviri) sonrasında genel bir kabul görmüştür. Bertram'ın bu uydurma çalışması, Prima eyaletinin sınırlarını Thames Nehri ile Bristol Kanalı'nın güneyi olarak çizmiştir; ancak söz konusu eserin bilimsel bir sahtekarlık ürünü olduğu 19. yüzyılın ortalarında yürütülen detaylı historiografik incelemelerle kesin olarak kanıtlanmıştır.

Lucius Septimius'un Yazıtı

Corinium (Cirencester) ve Britannia Prima'nın İdari Kimliği

Dobunni kabilesinin topraklarında yer alan Corinium (günümüzde Cirencester) şehrinde yürütülen arkeolojik araştırmalarda, Britannia Prima valisi (rector) Lucius Septimius'un adını taşıyan epigrafik bir kaydın (in situ yazıt) keşfedilmesi, bu antik yerleşimin eyalet başkenti olarak kabul edilmesinde en güçlü bilimsel dayanağı oluşturmaktadır.

Diğer taraftan, MS 314 yılında toplanan Arles Konsili'ne katılan dini liderlerin listesi, metin tenkidi (filolojik analiz) açısından açıkça tahrifata uğramış veya hatalı kopyalanmış (corrupt) bir yapı sergilemektedir. Ancak kilise idari taksimatının, dönemin Roma devlet bürokrasisini model aldığı genel bir karine olarak kabul edilir. Bu bağlamda ünlü antikacı William Camden; Britannia Prima'nın idari merkezinin Londinium (Londra), Britannia Secunda'nın merkezinin ise Isca (Caerleon) olduğunu ve Eboracum (York) piskoposunun haricinde konsile katılan diğer iki piskoposun bu lejyon üslerinden geldiğini ileri sürmüştür.

Piskopos Edward Stillingfleet ve Francis Thackeray ise konuya paleografik bir açıklama getirmişlerdir: Müstansihlerin (metni kopyalayan yazıcıların), orijinal el notlarında yer alan Civ. Col. Leg. II (Lejyon II Kolonisi Şehri - Caerleon) ifadesini, kısaltmaların benzerliğinden ötürü hatalı okuyarak Civ. Col. Londin. şeklinde kaydettiklerini ve bu editoryal hata sonucunda metinde "de colonia Londinensium" (Londra kolonisinden gelen) piskopos ifadesinin türediğini savunmuşlardır. Buna karşılık, tahrifata uğramış bu piskoposluk makamının gerçekte Lindum (Lincoln), Deva (Chester) veya Camulodunum (Colchester) şehirlerinden birine ait olduğunu ileri süren farklı akademik görüşler de mevcuttur.

Lejyon Yapılanması

Eyaletin askeri savunma düzeni ve garnizon yapısı incelendiğinde; Roma ordusunun köklü birliklerinden Lejyon II Augusta (İkinci Augustan Lejyonu) ile Legio XX Valeria Victrix (Yirminci Valerian Lejyonu) adlı askeri kuvvetlerin, bu dönemde de sırasıyla Isca Augusta (Caerleon) ve Deva Victrix (Chester) şehirlerinde konuşlanmaya devam etmiş olabileceği düşünülmektedir. Bununla birlikte, Geç Roma Dönemi'ndeki yoğun askeri hareketlilik ve sınır hatlarındaki stratejik birlik kaydırmaları sebebiyle, söz konusu lejyonların bu müstahkem kalelerdeki (castra) kalıcı varlığı epigrafik ve arkeolojik veriler açısından henüz tam olarak netliğe kavuşturulamamıştır.

Valentia Eyaletinin Kuruluşu ve Konumu

Antik dönemin en önemli tarihçilerinden Ammianus Marcellinus'un aktardığı kayıtlara göre, MS 369 yılında Flavius Theodosius (Kont Theodosius), "düşmandan" geri alınan topraklar üzerinde Valentia eyaletini yeniden yapılandırmış veya sıfırdan tesis etmiştir. Varlığı Geç Roma Dönemi resmi devlet albümü Notitia Dignitatum (Devlet Görevleri Listesi) ile de belgelenen bu idari birimin coğrafi konumu, günümüzde modern antik çağ tarihçileri ve arkeologları arasında halen önemli bir akademik tartışma konusudur.

Bazı araştırmacılar Valentia eyaletini Galler'in kuzeybatı bölgesine konumlandırmakta ve eyalet merkezinin (metropolis) dönemin korunaklı lejyon üssü Deva (günümüzde Chester) olduğunu ileri sürmektedir. Bu lokalizasyon varsayımı doğru kabul edildiği takdirde, eyaletin kuruluş amacının, Geç Antik Çağ'da Britanya kıyılarını derinden sarsan yoğun İrlandalı korsan faaliyetlerine, yağma hareketlerine ve denizden gelen akınlara karşı stratejik bir askeri tampon bölge oluşturmak olduğu düşünülmektedir.

Notlar

  1. ↑ Polemius Silvius'un 5. yüzyıla ait Nomina Omnium Provinciarum adlı eseri altı eyaletten söz etmektedir; ancak Roma'nın Orcades (Orkney Adaları) üzerindeki yönetimi genel olarak geçersiz sayılmaktadır. Bununla birlikte Birley gibi bazı modern akademisyenler, Maxima ve Flavia'nın başlangıçta tek bir eyalet olan Caesariensis'i oluşturduğunu ve sonradan ikiye ayrıldığını savunmaktadır. Bu görüş, Camden ve Sextus Rufus'un bazı metinleriyle örtüşmekle birlikte, söz konusu kaynaklar özgün eyaletin adını Britannia Maxima olarak vermektedir.
  2. ↑ Valentia genellikle daha geç bir oluşum olarak değerlendirilmekte ve çeşitli kaynaklarca Sed'in ötesine, Sedd çevresine ya da Galler'e yerleştirilmektedir. Bununla birlikte, söz konusu isim tüm Britannia diyosezinin başka bir adından ibaret olmuş da olabilir.
  3. ↑ "Nomina Episcoporum, cum Clericis Suis, Quinam, et ex Quibus Provinciis, ad Arelatensem Synodum Convenerint" ["Arles Sinodu'nda Bir Araya Gelen Piskoposların Klerikleriyle Birlikte İsimleri ve Hangi Eyaletten Geldikleri"] Consiliadan Thackery'de (Latince)

Kaynaklar

Şablon:Provinces of Britain

  1. ↑ Frere, Sheppard (1967). Britannia: a history of Roman Britain. Cambridge: Harvard University Press. ss. 198-199.
  2. 1 2 3 4 Camden, William (1610) [Orijinal yayın 1586], "The Division of Britaine", Britain, or, a Chorographicall Description of the most flourishing Kingdomes, England, Scotland, and Ireland, Holland, Philemon tarafından çevrildi
  3. ↑ Dornier, Ann (1982). "The Province of Valentia". Britannia. Cilt 13. ss. 253-260. doi:10.2307/526498. JSTOR 526498.
  4. ↑ Notitia Dignitatum..
  5. ↑ Verona List..
  6. 1 2 Giraldus Cambriensis [Gerald of Wales]. De Inuectionibus [On Invectives], Vol. II, Ch. I, in Y Cymmrodor: The Magazine of the Honourable Society of Cymmrodorion, Vol. XXX, ss. 130–1. George Simpson & Co. (Devizes), 1920. (Latince)
  7. ↑ Gerald of Wales. Translated by W.S. Davies as The Book of Invectives of Giraldus Cambrensis in Y Cymmrodor: The Magazine of the Honourable Society of Cymmrodorion, Vol. XXX, s. 16. George Simpson & Co. (Devizes), 1920.
  8. ↑ Creighton, John (2006). Britannia: the Creation of a Roman Province. Londra: Routledge.
  9. ↑ Hughes, William. The Geography of British History: A Geographical Description of the British Islands at Successive Periods from the Earliest Times to the Present Day: With a Sketch of the Commencement of Colonisation on the Part of the English Nation, s. 87. Longman, Green, Longman, Roberts, & Green (London), 1863.
  10. ↑ Labbé, Philippe & Gabriel Cossart (eds.) Sacrosancta Concilia ad Regiam Editionem Exacta: quae Nunc Quarta Parte Prodit Actior [Kraliyet Baskısı İçin Hazırlanmış Kutsal Konsiller: Editörlerin Şimdi Dört Bölüm Hâlinde Sunduğu], Cilt I: "Ab Initiis Æræ Christianæ ad Annum CCCXXIV" ["Hristiyanlık Döneminin Başlangıcından 324 Yılına Kadar"], sütun 1429. 29 Temmuz 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Kilise Kitapları İçin Tipografi Cemiyeti (Paris), 1671.
  11. 1 2
  12. ↑ Stillingfleet, Edward. Origines Britannicæ: or, the Antiquities of the British Churches with a Preface, concerning Some Pretended Antiquities Relating to Britain, in Vindication of the Bishop of St. Asaph, New Ed., ss. 77 ff. Wm. Straker (London), 1840.
  13. ↑ Ammianus, XXVIII, iii..