| |||||||||||||||||||||||||||||||||||
Raetia Prima eyaleti, Geç Antik Çağ Roma İmparatorluğu idari coğrafyasının önemli bir parçası olup, M.S. 4. yüzyılın başlarında İmparator Diocletianus'un kapsamlı reformları doğrultusunda, mevcut Raetia topraklarının bölünmesiyle müstakil bir idari birim olarak şekillendirilmiştir. Kesin bir arkeolojik ya da epigrafik kanıta dayanmamakla birlikte, eyaletin idari merkezinin Curia Raetorum (günümüz Chur kenti) olduğu tahmin edilmektedir.
M.S. 1. yüzyılın ilk yarısında, Tuna ile Inn Nehirleri arasında kalan Alp bölgesini, Bodensee’nin güneyindeki modern İsviçre topraklarını ve kuzey Tyrol’ü kapsayan Raetia eyaleti kuruldu. Söz konusu bu geniş coğrafya, M.Ö. 15 yılında Roma kontrolü altına alınmıştı.
M.S. 180 yıllarına gelindiğinde Raetia, Praetor rütbesine sahip bir senatör tarafından yönetilen, ikinci sınıftan bir İmparatorluk eyaleti statüsündeydi. Diocletianus'un eyalet reformları kapsamında, M.S. 297 yılında bu idari yapı Bodensee ve Kuzey Doğu Alpler boyunca ikiye bölündü. Bu bölünme neticesinde doğuda Raetia Prima (veya Curiensis), batıda ise Raetia Secunda (veya Vindelica) adıyla iki yeni eyalet doğdu.
Her iki eyalet de İtalya Diosezi’ne bağlı kılınmış ve askeri açıdan tek bir komutanın, yani "Dux Raetiae primae et secundae"nin komutasına verilmişti. Eyaletlerin sivil idaresi ise daha alt rütbeli birer vali olan "praeses"lere emanet edildi. Bu iki idari yöneticinin ikamet ettiği merkezler olan Curia Raetorum (günümüz Chur kenti) ve Augusta Vindelicorum (Augsburg), Almancadaki Churrätien ve Vindelicien terimlerinin de tarihsel kökenini oluşturmaktadır.
M.S. 4. yüzyılda Raetia Prima eyaletinin sınırlarının tam olarak hangi coğrafyayı kapsadığı, döneme ait yazılı kaynaklarda net bir şekilde belirtilmemiştir. Genel kabul gören yaygın görüş, bu idari birimin, bölünmeden önceki eski Raetia eyaletinin Alp dağlık bölgesinden ibaret olduğudur. Bu yaklaşıma göre eyalet; Kufstein'a kadar uzanan Kuzey Doğu Alpleri, Altfinstermünz ile Zillertal arasında kalan İnn Nehri vadisi ve Eisack Vadisi'nin yukarı mecrasını içine almaktaydı.
Buna karşın, antik dünya çalışmalarında önemli bir referans olan Brill's New Pauly ve 1930'lu yıllarda konuyu derinlemesine inceleyen tarihçi Richard Heuberger, eyaletin sınır hatlarını daha farklı çizerler. Bu araştırmacılara göre Raetia Prima'nın kuzey sınırı Argen Nehri'nden geçmekteydi; doğu sınırı ise Isny im Allgäu'dan başlayıp Arlberg üzerinden Müstair Vadisi'ne (Val Müstair) ve oradan da Stelvio Geçidi'ne uzanan bir hat oluşturuyordu. Ticino'nun kuzeyinde yer alan Bellinzona ile İtalya sınırları içindeki Ossola Vadisi'nin bu eyalete dahil olup olmadığı ise günümüzde de belirsizliğini korumaktadır.
M.S. 476 yılında Batı Roma İmparatorluğu'nun yıkılışından sonra bile, Raetia Prima eyaletinin İtalya ile olan siyasi bağları bir ölçüde varlığını sürdürmeyi başarmıştır. Eyalet ilk etapta, İtalya'da egemenliğini ilan eden Odoacer Krallığı'nın kontrolü altına girdi. Odoacer'in 493 yılındaki ölümünün ardından ise bölgedeki yönetim hakları Ostrogot Krallığı'na geçti.
Ostrogot Kralı Büyük Teoderik, İtalya'nın güvenliğini sağlama noktasında stratejik bir öneme sahip olan Raetia Prima'yı askeri açıdan yeniden bir duxun komutasına verdi. Eyaletin sivil idaresi ise yerleşik düzen uyarınca yine praeses rütbeli valinin sorumluluğunda kaldı. Bu dönemde idarenin ana merkezi, M.S. 452 yılında bir piskoposluk merkezi olduğu ilk kez yazılı olarak belgelenen Chur (Curia Raetorum) kentiydi.
M.S. 537 yılına gelindiğinde, Bizans İmparatorluğu'na karşı yürütülen Got Savaşı'nda Frankların desteğini almak isteyen Ostrogot Kralı Vitiges, Raetia Prima'nın Bodensee güneyinde kalan kesimini Frank Kralı I. Theudebert'e devretmek zorunda kaldı. Ostrogotların bu savaşı kaybetmesiyle birlikte Theudebert, askeri ve ekonomik açıdan büyük bir öneme sahip olan Bündner geçitlerini de kapsayacak şekilde Raetia Prima'nın geri kalanını da topraklarına katmayı başardı. Bu sürecin tam olarak ne şekilde geliştiği dönemin kaynaklarında kaydedilmemiş olsa da bu ilhak, bölgenin İtalya ile olan köklü siyasi bağlarının kesin olarak koptuğu tarihi bir dönüm noktası oldu.
