İskenderiyeli Theon

İskenderiyeli Theon
Θέων ὁ Ἀλεξανδρεύς
DoğumΘέων
335
İskenderiye, Roma İmparatorluğu
Ölüm400 (65-66 yaşlarında)
İskenderiye
MilliyetYunan
Çocuk(lar)Hypatia
Kariyeri
DalıMatematik, astronomi, felsefe
Çalıştığı kurumİskenderiye Kütüphanesi

İskenderiyeli Theon (/ˌθiːən, -ɒn/; Grekçe: Θέων ὁ Ἀλεξανδρεύς; y. MS. 335 – y. 405), Mısır'ın İskenderiyekentinde yaşamış bir Yunan bilgin ve matematikçiydi. Öklid'in Elementler adlı eserini düzenleyip derledi ve Öklid ile Klaudyos Batlamyus'un eserleri üzerine yorumlar yazdı. Kızı Hypatia da bir matematikçi olarak ün kazandı.

Yaşamı

Theon'un hayatı hakkında çok az şey bilinmektedir. 364 yılında güneş ve ay tutulmalarına ilişkin tahminlerde bulunmuş ve gözlemler yapmış olması, o dönemde aktif olduğunu göstermektedir; ayrıca I. Theodosius'in hükümdarlığı döneminde (379–395) yaşadığı söylenmektedir.

10. yüzyıl Bizans ansiklopedisi Suda, Theon'u "Mouseion'un adamı" olarak nitelemektedir. Ancak, hem İskenderiye Kütüphanesi hem de orijinal Mouseion, 3. yüzyılda gerileme yaşadı ve bir yüzyıl önce imparator Aurelian'ın Palmira İmparatorluğu kraliçesi Zenobia ile olan mücadelesi sırasında yok edilmişti. Bazı bilginler ise Hristiyan Roma İmparatoru I. Theodosius'un emriyle piskopos Theophilus tarafından kapatıldığını düşünmektedirler. Klasik tarihçi Edward J. Watts'a göre Theon, muhtemelen bir zamanlar İskenderiye Kütüphanesi'ni de içeren Helenistik Mouseion'u taklit ederek adlandırılmış, ancak onunla başka pek bir bağlantısı olmayan "Mouseion" adlı bir okulun başkanıydı. Theon'un okulu seçkin, son derece prestijli ve doktrinsel olarak muhafazakârdı. Ne Theon ne de kızı Hypatia, İskenderiye'deki Serapeum'da ders veren dik başlı İamblihoscu Yeni Platoncularla herhangi bir bağlantıya sahip görünmüyor; bunun yerine Plotinusçu Yeni Platonculuğu tercih ediyorlardı.

Theon, okulunun başkanı olarak onun yerini alan ve Sokrates Scholasticus tarafından cinayet sebebi "halkı şiddete teşvik eden politik kıskançlık" olarak gösterilen matematikçi Hypatia'nın babasıydı Theon, Almagest üzerine yazdığı yorumunu, muhtemelen oğlu olan Epiphanius adlı bir çocuğa ithaf etmiştir. Ayrıca, Almagest üzerine yazdığı yorumunda, kızı Hypatia'nın Almagest'in III. Kitabı'na katkıda bulunduğunu belirterek, "bu edisyon, filozof olan kızım Hypatia tarafından hazırlanmıştır" demiştir.

Ay'daki bir krater, Theon Junior, günümüzde Theon'un adını taşımaktadır.

Çalışmaları

Derlenmiş eserler

Theon'un Öklid'in Elementler'ini düzenlediği bilinmektedir. Öklid ve Batlamyus'un başka bazı eserlerini de düzenlemiş olabilir, ancak bu konuda kanıtlar o kadar kesin değildir. Theon'a atfedilen edisyonlar şunlardır:

Yorumlar

Onun yorumlarından günümüze ulaşanları şunlardır:

Özgün eserler

Theon'un kayıp eserleri arasında Suda, Kuşların İşaretleri ve Gözlemlenmesi ve Kargaların Sesi, Köpek[-Yıldızı]'nın Yükselişi ile Nil'in Taşması adlı eserlerden bahseder.

Ayrıca bakınız

Kaynakça

  1. 1 2 3 4 John M. McMahon, "Theon of Alexandria" entry in Virginia Trimble, Thomas Williams, Katherine Bracher (2007), Biographical Encyclopedia of Astronomers, pages 1133-4. Springer
  2. 1 2 3 4 5 6 O'Connor, John J.; Robertson, Edmund F., "İskenderiyeli Theon", MacTutor Matematik Tarihi arşivi
  3. ↑ Hem üniversite, hem akademi, hem de manastır niteliği taşıyan İskenderiye'deki Mouseion eski Yunancada bilimler tapınağı anlamına gelir.
  4. 1 2 "Suda". 21 Eylül 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Mayıs 2026.
  5. 1 2 3 Edward Jay Watts, (2008), City and School in Late Antique Athens and Alexandria, page 191-192. University of California Press
  6. ↑ Edward Jay Watts, (2006), City and School in Late Antique Athens and Alexandria. "Hypatia and pagan philosophical culture in the later fourth century", pages 197–198. University of California Press
  7. 1 2 Smith, William; Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology, London (1873). "Theon" 6 Temmuz 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  8. ↑ Rome, Adolphe (1931–1943). Commentaires de Pappus et de Théon d'Alexandrie sur l'Almageste. Tome III. Italy: Vatican. s. 807.
  9. ↑ Frank J. Swetz, (1994), Learning Activities from the History of Mathematics, page 18
  10. ↑ T L Heath, (1921), A History of Greek Mathematics, Vol. 1, page 57. Oxford
  11. ↑ Thomas Little Heath (1921). A history of Greek mathematics. Oxford, The Clarendon Press.
  12. 1 2 James Evans, (1998), The History and Practice of Ancient Astronomy, page 240 and footnote 35. Oxford University Press. 0-19-509539-1
  13. 1 2 Anne Tihon, "Theon of Alexandria and Ptolemy's Handy Tables" in Noel M. Swerdlow, (1999), Ancient Astronomy and Celestial Divination, page 359. MIT Press. 0262194228
  14. 1 2 Alan Cameron, Jacqueline Long, (1993), Barbarians and Politics at the Court of Arcadius, page 45. University of California Press. 0520065506
  15. ↑ A. Mark Smith, (1999), Ptolemy and the Foundations of Ancient Mathematical Optics, page 16. American Philosophical Society. 0871698935
  16. 1 2 James Evans, (1998), The History and Practice of Ancient Astronomy, page 276. Oxford University Press. 0-19-509539-1
  17. ↑ James Evans, (1998), The History and Practice of Ancient Astronomy, page 156. Oxford University Press. 0-19-509539-1
  18. 1 2 James Evans, (1998), The History and Practice of Ancient Astronomy, page 90. Oxford University Press. 0-19-509539-1

Konuyla ilgili okumalar

Dış bağlantılar