1797
| 1797 | ||
| Eeuwen: | 17e eeuw · 18e eeuw · 19e eeuw | |
| Decennia: | 1780-1789 · 1790-1799 · 1800-1809 | |
| Jaren: | << · < · 1796 · 1797 · 1798 · > · >> | |
 Jaartelling in verschillende culturen | ||
| Ab urbe condita: | 2550 MMDL | |
| Armeense jaartelling: | 1246 – 1247 ԹՎ ՌՄԽԶ – ՌՄԽԷ | |
| Chinese jaartelling: | 4493 – 4494 癸辰 – 甲巳 | |
| Christelijke jaartelling: | 1797 MDCCXCVII | |
| Ethiopische jaartelling: | 1789 – 1790 | |
| Hebreeuwse jaartelling: | 5557 – 5558 | |
| Hindoekalenders: | ||
| - Vikram Samvat | 1852 – 1853 | |
| - Shaka Samvat | 1719 – 1720 | |
| - Kali yuga | 4898 – 4899 | |
| Iraanse jaartelling: | 1175 – 1176 ۱۱۷۵ – ۱۱۷۶ | |
| Islamitische jaartelling: | 1211 – 1212 ١٢١٢ – ١٢١١ | |
| Maçonnieke jaartelling: | 5796 – 5797 | |
 1797 naar onderwerp  | ||
| Lijst van landen | ||
 Juliaanse kalender van 1797 | ||
| Gregoriaanse kalender van 1797 | ||
Het jaar 1797 is het 97e jaar in de 18e eeuw volgens de christelijke jaartelling.
Gebeurtenissen
- januari
- 10 - Napoleon Bonaparte marcheert met Franse troepen (ongeveer 8.000 man) onder bevel van kolonel Jean Lannes naar de Pauselijke Staat. Hij arriveert in Bologna en probeert druk uit te oefenen op paus Pius VI, die zich blijft verzetten tegen de expansiepolitiek van Frankrijk. Kort daarna, ontvangt Napoleon nieuws over een Oostenrijkse inval in Noord-Italië en geeft generaal Pierre-Charles Augereau opdracht de Franse stellingen bij Legnago en Ronco te verdedigen. Hij stuurt Franse troepen om de stellingen langs rivier de Adige ten zuiden van Legnago te versterken en maakt een geforceerde opmars naar zijn hoofdkwartier in Roverbella.
- 14 - Slag bij Rivoli: In de ochtend, rukken Franse troepen (2.900 man) op naar de San Marco-kapel en drijven de Oostenrijkse buitenposten terug. Ze worden gevolgd door de rest van de divisie (7.300 man) onder leiding van generaal Barthélemy Joubert. Maar de Fransen rukken te ver op – er breken schermutselingen uit langs de frontlinie, met hevige gevechten op de hoogten van San Marco. Bij zonsopgang vallen de Oostenrijkers het plateau in groten getale aan. De Franse 85e Demi-Brigade (1.400 man) wordt overrompeld en op de vlucht gejaagd door Oostenrijkse troepen (5.000 man). Om 9:00 uur 's ochtends arriveren Franse troepen (8.900 man) onder bevel van generaal André Masséna. Ze nemen posities in aan Jouberts linkerflank, de bedreigde Franse linie wordt gestabiliseerd. Oostenrijkse troepen arriveren aan de overkant van de rivier de Adige, opgestelde kannonen veroorzaken paniek onder het Franse leger. Onder dit dekkingsvuur rukken de Oostenrijkers de smalle weg op en bestormen in felle gevechten de Franse stellingen. Om 11:00 uur beveelt Napoleon Bonaparte Masséna's 18e Demi-Brigade (1.600 man) met ondersteunende troepen van Joubert een tegenaanval uit te voeren. Generaal Charles-Victoire Leclerc valt tevens aan met zijn Franse cavalerie (ongeveer 400 ruiters). De Oostenrijkers worden teruggedreven, in de chaotische vlucht ontploft een munitiewagen. Om 13:00 uur geeft veldmaarschalk József Alvinczi orders voor een algehele terugtocht. De Franse verliezen zijn 3.000 doden en gewonden. De Oostenrijkse verliezen zijn 4.000 doden en gewonden met ongeveer 8.000 krijgsgevangenen. Tijdens de terugtocht door de bergpassen worden er nog eens 5.000 Oostenrijkers gevangengenomen.
- 15 - Barthélemy Joubert ontvangt versterkingen en krijgt van Napoleon opdracht de aanval bij Rivoli tegen de Oostenrijkers te hervatten. Hij neemt kort na zonsopgang de heuvels bij San Marco in en omsingelt de Oostenrijkse rechterflank. Joubert snijdt hun de terugtocht af en verdrijft de Oostenrijkers, die zich over de bergen moeten terugtrekken. Hij maakt hierbij enkele duizenden krijgsgevangenen. Ondertussen rukken Oostenrijkse troepen (ongeveer 9.000 man) onder leiding van generaal Giovanni di Provera op naar Mantua, geschaduwd door de Fransen onder bevel van generaal Pierre-Charles Augereau. De achterhoede van Provera wordt overvallen en Augereau neemt 2.000 man gevangen. Provera stuurt een bericht naar veldmaarschalk Dagobert von Wurmser (bevelhebber van het belegerde garnizoen) om een gezamenlijke aanval bij Mantua te lanceren. Provera probeert tevergeefs de Franse belegeringslinies te doorbreken. In Mantua, na een belegering van vier maanden, zijn er 9.000 soldaten gestorven aan ziektes, verwondingen of de gevolgen van ondervoeding. Overlevenden leven van paardenvlees; burgers van ratten en honden. Wurmser heeft een garnizoen van bijna 10.000 man met een voedsel- en munitievoorraad voor enkele weken.
- 16 - Dagobert von Wurmser lanceert samen met Giovanni di Provera een gecoördineerde aanval bij Mantua tegen de Franse troepen (16.000 man) onder leiding van generaal Jean-Mathieu Sérurier. De stad wordt door ondersteunende troepen van André Masséna van alle kanten omsingeld. De zwakke, uitgehongerde Oostenrijkse troepen worden teruggedreven naar de Citadel. Terwijl een aanval van de 57e Demi-Brigade de troepen van Provera overrompeld. Franse troepen onder bevel van Pierre-Charles Augereau, die vanuit het oosten naderen, dwingen Provera zich bij Villa La Favorita met zijn volledige troepenmacht (7.000 man) over te geven. In één week tijd heeft Napoleon Bonaparte 23.000 soldaten gevangengenomen, 60 kanonnen buitgemaakt en 24 regimentsvaandels veroverd.
- 28 - Het Kollumer Oproer breekt uit als een van de deelnemers aan het verzet tegen de burgerdienst van de patriottenregering wordt gearresteerd na het roepen van "Oranje boven". De orangisten richten op weg naar het Rechthuis om hem te bevrijden vernielingen aan aan huizen van patriotten.
- 28 - De toren van de Grote Kerk van Harderwijk stort neer op het kerkhof, waarbij de graven openspringen. Het kerkvolk denkt, dat de dag van het Laatste Oordeel is aangebroken.
- februari
- 2 - Dagobert von Wurmser geeft Mantua met zijn militaire staf en een escorte van 700 man over aan Jean-Mathieu Sérurier. Ze mogen terugkeren naar Oostenrijk; de rest van het garnizoen (ongeveer 16.000 man) mag onder voorwaarde de vestingstad verlaten met hun regimentsvlaggen (ze beloven plechtig niet meer tegen Frankrijk te vechten, totdat de oorlog voorbij is). Mantua, met 325 kanonnen, komt in Franse handen. Napoleon Bonaparte krijgt de 179 kanonnen terug die hij in augustus 1796 heeft verloren, hij consolideert zijn positie in Noord-Italië.
- 3 - Franse troepen (ongeveer 9.000 man) onder leiding van generaal Claude-Victor Perrin verslaan bij Faenza het pauselijke leger. De havenstad Ancona geeft zich over aan Perrin – samen met het pauselijke garnizoen (1.200 man en 120 kanonnen). De divisie van Perrin wordt ondersteund door Italiaanse huurlingen en een bataljon grenadiers onder bevel van kolonel Jean Lannes.
- 14 - In de Zeeslag bij Kaap Sint-Vincent verslaat een Britse vloot onder admiraal Jervis een veel grotere Spaans-Frans eskader en voorkomt daarmee een invasie van Engeland.
- 17 - Spanje slaat aanval van admiraal Nelson op Gran Canaria af.
- 17 - Pieter van Overstraten aanvaardt het ambt van gouverneur-generaal van Nederlands-Indië.
- 19 - Paus Pius VI wordt door het Directoire gedwongen de Vrede van Tolentino te ondertekenen. Hij doet afstand van de pauselijke leengoederen in Frankrijk, Avignon (dit betekent het einde van de eeuwenlange pauselijke enclave) en het Comtat Venaissin. Tevens in overeenstemming met de eisen van Napoleon Bonaparte moet hij de pauselijke legaatschappen Bologna, Ferrara en Romagna afstaan aan de nieuwe Cisalpijnse Republiek. Het Directoire krijgt bovendien 30 miljoen franc aan schadevergoeding, samen met een groot aantal kunstwerken en heilige manuscripten uit het Vaticaan.
- 21 - De krijgers op Trinidad geven zich over aan een Britse invasiemacht.
- 26 - Ten gevolge van de kosten van de oorlog moet Groot-Brittannië de gouden standaard loslaten. Pandbrieven en bankbiljetten zijn voorlopig niet inwisselbaar. Voor het eerst worden er briefjes van 1 pond uitgegeven.
- maart
- 4 - John Adams wordt de tweede president van de Verenigde Staten. Hij regeert tot 1801.
- 10 - Napoleon Bonaparte begint een nieuwe veldtocht tegen Oostenrijk. Hij mobiliseert ongeveer 70.000 man en stuurt de linkerflank onder leiding van Barthélemy Joubert met een leger van ongeveer 20.000 man om Tirol binnen te vallen. De rechterflank onder bevel van André Masséna rukt op naar de Piave-vallei met een leger van 43.000 man. Napoleon leidt een leger (ongeveer 9.000 man) over een rechtstreekse weg naar Wenen. De Oostenrijkse troepen zijn ongeorganiseerd en moreel verzwakt door de vele nederlagen. De Oostenrijkers, gelegerd langs de rivier de Tagliamento, zijn georganiseerd in zes brigades van elk ruim 4.000 man. Om zijn verbindingen te beschermen, stationeerd Jozséf Alvinczi twee kleine brigades (ongeveer 2.000 man) in de vallei ten zuiden van Pontebba.
- 10 - Door een besluit van de Nationale Vergadering van de Bataafse Republiek wordt de Oeconomische Tak verzelfstandigd van de Hollandsche maatschappij van wetenschappen, en hernoemd tot Nationale Nederlandsche huishoudelijke maatschappij.
- 16 - Franse troepen onder leiding van Barthélemy Joubert jagen de Oostenrijksers via het dal van de Adige terug naar Brixen. André Masséna rukt op langs de rivier de Brenta, terwijl Napoleon Bonaparte het tegen aartshertog Karel opneemt. De Oostenrijkse troepen worden door generaal Jean-Baptiste Bernadotte bij de rivier de Tagliamento omsingeld. Hij neemt 2.000 krijgsgevangenen, 10 kanonnen en 8 regimentsvaandels in beslag. De Fransen verliezen slechts 500 soldaten. Napoleon doorbreekt de Oostenrijkse verdediging en drijft Karel terug naar Graz. Inmiddels hebben de Fransen twee strategische bergpassen in handen, Karel wordt gedwongen zich haastig met de restanten van het Oostenrijkse leger naar Wenen terug te trekken.
- 20 - Napoleon Bonaparte lanceert een militaire expeditie in Tirol. Franse troepen (18.000 man) onder bevel van Barthélemy Joubert steken de besneeuwde Tarvisio bergpas over en slaan bij Salorno een Oostenrijkse aanval af. De Fransen verliezen slechts 200 man en maken 3.500 krijgsgevangenen buit. Ondertussen trekt André Masséna zonder tegenstand Pontebba binnen. Franse troepen onder leiding van Jean-Baptiste Bernadotte en Jean-Mathieu Sérurier marcheren naar Gorizia, langs de oostelijke oever van de rivier de Isonzo. Franse troepen onder bevel van Jean-Joseph Guieu trekken noordwaarts bij Caporetto de Isonzo-vallei binnen.
- 21 - Franse troepen onder bevel van André Masséna bereiken Tarvisio en verdrijven het kleine Oostenrijkse garnizoen. Kort daarna, worden de Fransen teruggedreven door Oostenrijkse troepen die langs de rivier de Isonzo oprukken en een bagagetrein begeleiden. Napoleon Bonaparte vestigd zijn hoofdkwartier in Gorizia, terwijl Franse troepen onder leiding van Jean-Baptiste Bernadotte oprukken naar Leibach. Hij geeft de Franse reserve cavalerie orders om zich te verplaatsen naar Triëst om de havenstad in te nemen. Later die dag herovert Masséna Tarvisio en verhindert hij de terugtocht van de Oostenrijkse troepen uit de Isonzo-vallei. Na drie dagen neemt Napoleon opnieuw 3.000 krijgsgevangenen, samen met een bagagetrein met 30 kanonnen en ongeveer 400 wagens in beslag.
- maart - Vierentwintig prominente leden scheiden zich samen met rabbijn Isaac Graanboom af van de Hoogduitse joodse gemeente van Amsterdam. Ze zijn allen lid van het patriotse genootschap Felix Libertate en steunen de Bataafse Revolutie. De 24 vormen een nieuwe gemeente die Adath Jessurun of Adath Jeschurun wordt genoemd.
- april
- 5 - Kroning te Sint-Petersburg van tsaar Paul I van Rusland.
- 17 - Napoleon Bonaparte sluit in Oostenrijk de voorlopige Vrede van Leoben. Oostenrijk erkent noodgedwongen het Franse bezit van de Zuidelijke Nederlanden en van Lombardije. De republiek Venetië wordt tussen Frankrijk en Oostenrijk opgedeeld. Over de toekomstige vrede met het Heilige Roomse Rijk zal worden verhandeld op basis van de integriteit van dat Rijk.
- 17 - De Britse generaal Ralph Abercromby landt met 10.000 man Royal Highlanders op het Spaanse eiland Puerto Rico.
- 27 - Met de dood van de vorst sterft het regerende huis Nassau-Saarbrücken uit. Opvolger is de vorst van Nassau-Usingen. Het land is echter bezet door Frankrijk en zal nooit meer in bezit komen van Nassau.
- mei
- 12 - Napoleon Bonaparte verovert Venetië.
- 30 - Een voorgestelde grondwet voor de Bataafse Republiek wordt bij een volksstemming verworpen met 108.000 tegen 30.000 stemmen.
- juni
- 2 - Stichting in Amsterdam van het effectenkantoor Joukes & Oyens.
- 9 - Met het decreet ‘tot herstel der Academie’ wordt de leeropdracht van Everwinus Wassenbergh in Franeker uitgebreid met Nederlandse taalkunde. Hij is daarmee de eerste hoogleraar die officieel Nederlands doceert.
- 17 - De sjah van Perzië, Aga Mohammed Khan, wordt in Teheran vermoord.
- 29 - De Franse generaal Napoleon Bonaparte roept de Cisalpijnse Republiek uit, die zal bestaan uit het hertogdom Milaan, het hertogdom Modena, Bologna, Ferrara en de Piëmontese provincie Novara.
- juli
- 22 tot 25 - De Britten starten de Slag bij Santa Cruz de Tenerife (1797), maar kunnen de Canarische Eilanden niet veroveren.
- augustus
- 8 - Tijdens een referendum stemde de Bataafse bevolking tegen het aannemen van het Ontwerp van Constitutie.
- 28 - Onder de voorwaarden van de Vrede van Bazel (1795) wordt het koninkrijk Pruisen gedwongen al zijn gebieden ten westen van de Rijn af te staan en samen met de West-Rijnlandse gebieden van de prins-bisschoppen van Trier, Mainz en Keulen, de Keur-Palts, de hertogdommen Gulik en Kleef en het Rijk van Aken worden zij samengevoegd tot de kortstondige Cisrheniaanse Republiek onder het bewind van een "protector", de Franse generaalLazare Hoche.
- september
- 4 - Napoleon Bonaparte sticht de Ligurische Republiek en de Cisalpijnse Republiek.
- 5 - Het Franse leger voert een zuivering uit in de Conventie en verwijdert de royalistische leden.
- oktober
- 5 - Het Franse bestuur in de Zuidelijke Nederlanden verbiedt het luiden van de kerkklokken.
- 11 - Zeeslag bij Kamperduin; de Nederlandse vice-admiraal Jan Willem de Winter wordt verslagen door de Brit Adam Duncan.
- 15 - Hans en Parkie, de twee Ceylonese olifanten van de uitgeweken stadhouder Willem V, worden in Deventer ingescheept om via de binnenwateren te worden overgebracht naar de Jardin des Plantes in Parijs.
- 17 - Ondertekening van de Vrede van Campo Formio tussen Frankrijk en Oostenrijk. Artikel 3 bepaalt dat Oostenrijk de Oostenrijkse Nederlanden afstaat aan Frankrijk. Krachtens artikel 18 moet Oostenrijk de Breisgau afstaan aan de verdreven hertog van Modena. Oostenrijk mag de republiek Venetië inlijven. Verder is er een serie geheime artikelen.
- 22 - De Fransman Garnerin springt als eerste met een zelfgemaakte parachute naar beneden.
- 25 - Het Franse bestuur heft de Universiteit van Leuven op. Haar plaats wordt ingenomen door de école centrale van Brussel.
- november
- 29 - De Franse Conventie verwerpt een voorstel van Sieyès om alle aristocraten uit te wijzen. Wel krijgen zij de status van buitenlander.
- december
- 6 - Napoleon Bonaparte wordt door het Directoire uitgenodigd naar Parijs te komen. Hij wordt ontvangen door de minister van Buitenlandse Zaken Charles-Maurice de Talleyrand en gefeliciteerd met zijn succesvolle veldtocht in Italië. Daarna vertrekt Napoleon voor een vergadering met de vijf directeuren, die zich hebben verzameld in het Palais du Luxembourg. Hij wordt hierbij vergezeld door de generaals Louis Alexandre Berthier en Jean-Étienne Championnet. Napoleon wordt door Paul Barras hartelijk begroet en door hem benoemd tot opperbevelhebber van het Franse invasieleger dat Engeland (mogelijk over drie jaar) moet binnenvallen.
- 9 - Opening van het Congres van Rastatt. Op dit congres, dat zal duren tot 9 april 1799, onderhandelen Frankrijk en het Heilige Roomse Rijk over een vredesverdrag.
- 19 - Oprichting van het Nederlandsch Zendeling Genootschap te Rotterdam.
Muziek
- Ludwig van Beethoven componeert zijn Pianosonate voor vier handen in D gr.t. Opus 6, zijn Pianosonate nr 4 in Es gr.t. Opus 7 en zijn Strijktrio nr. 2 (Serenade) in D gr.t. Opus 8
- Domenico Cimarosa schrijft de opera Gli Orazi ed i Curiazi
Literatuur
- Johann Wolfgang von Goethe schrijft o.a. Propylaën en Achilleis
Beeldende kunst
De familie Ryberg (1797) Jens Juel
Bouwkunst
Vaatwijk, Westerbroek (1797)
Geboren
- januari
- 31 - Franz Schubert, Oostenrijks componist (overleden 1828)
- februari
- 4 - Jacob Willem van den Biesen, Nederlands journalist en uitgever (overleden 1845)
- 28 - Frederik der Nederlanden, Prins der Nederlanden (overleden 1881)
- maart
- 19 - Johannes Bosscha sr., Nederlands staatsman (overleden 1874)
- 21 - Johann Andreas Wagner, Duits paleontoloog, zoöloog en archeoloog (overleden 1861)
- 22 - Wilhelm I van Duitsland, Duits keizer (overleden 1888)
- 27 - Alfred de Vigny, Frans schrijver (overleden 1863)
- april
- 16 - Adolphe Thiers, Frans premier (overleden 1877)
- mei
- 8 - John Septimus Roe, ontdekkingsreiziger en eerste landmeter-generaal van West-Australië (overleden 1878)
- 24 - Rijk van Rees, Nederlands hoogleraar wis- en natuurkunde (overleden 1875)
- 29 - Louise-Adéone Drölling, Frans kunstschilderes (overleden 1834)
- 30 - Andreas Victor Michiels, Nederlands militair (overleden 1849)
- augustus
- 17 - Peter Broun, Brits koloniaal ambtenaar (overleden 1846)
- 20 - Francesco Zantedeschi, Italiaans priester en natuurkundige (overleden 1873)
- 30 - Mary Shelley, schrijfster van de roman Frankenstein (overleden 1851)
- 31 - Johannes Franciscus Peese Binkhorst, Nederlands burgemeester (overleden 1885)
- september
- 12 - Emilie de Vialar, Frans zuster en heilige (overleden 1856)
- 25 - Cornelis Kruseman, Nederlands kunstschilder (overleden 1857)
- oktober
- 23 - Jan Jacob Rochussen, Nederlands politicus (overleden 1871)
- november
- 14 - Charles Lyell, Brits wetenschapper (overleden 1875)
- 29 - Gaetano Donizetti, Italiaans operacomponist (overleden 1848)
- december
- 4 - George Tupou I, 1e koning van Tonga (overleden 1893)
- 13 - Heinrich Heine, Duits dichter (overleden 1856)
- 17 - Joseph Henry, Amerikaans natuurkundige (overleden 1878)
- datum onbekend
- Ando Hiroshige, Japans ukiyo-e kunstenaar (overleden 1858)
Overleden
- januari
- 20 - Gainsborough Dupont (42), Brits kunstschilder
- februari
- 11 - Antoine Dauvergne (83), Frans componist
- 22 - Baron van Münchhausen (76), Duits officier en avonturier
- maart
- 5 - John Gabriël Stedman (52 of 53), Schots-Nederlands militair
- april
- 27 - Hendrik van Nassau-Saarbrücken (29), erfprins van Nassau-Saarbrücken
- mei
- 27 – François-Noël Babeuf (36), Frans revolutionair leider (geëxecuteerd)
- juli
- 9 - Edmund Burke (68), Iers filosoof en politicus
- september
- 10 - Mary Wollstonecraft (38), Engelse schrijfster en feministe
- november
- 16 - Frederik Willem II (53), koning van Pruisen
- december
- 26 - John Wilkes (72), Brits journalist en politicus
Zie de categorie 1797 van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.
Bronnen, noten en/of referenties
- ↑ Fiebeger, G.J. (1911). The Campaigns of Napoleon Bonaparte of 1796–1797, p. 52. West Point, New York: US Military Academy Printing Office.
- ↑ Fiebeger, G.J. (1911). The Campaigns of Napoleon Bonaparte of 1796–1797, pp. 55–57. West Point, New York: US Military Academy Printing Office.
- ↑ Fiebeger, G. J. (1911). The Campaigns of Napoleon Bonaparte of 1796–1797, pp. 57–58. West Point, New York: US Military Academy Printing Office.
- ↑ Zamoyski, Adam (2018). Napoleon: De man achter de mythe, pp. 192–193. Uitgeverij Balans, Amsterdam. ISBN 978-94-600-3872-3.
- ↑ Smith, Digby (1998). The Greenhill Napoleonic Wars Data Book: Actions and Losses in Personnel, Colours, Standards and Artillery, 1792–1815, pp. 132–133. Mechanicsburg, Pennsylvania: Stackpole Books. ISBN 1-85367-276-9.
- ↑ Smith, Digby (1998). The Greenhill Napoleonic Wars Data Book: Actions and Losses in Personnel, Colours, Standards and Artillery, 1792–1815, p. 133. Mechanicsburg, Pennsylvania: Stackpole Books. ISBN 1-85367-276-9.
- ↑ Zamoyski, Adam (2018). Napoleon: De man achter de mythe, pp. 194–195. Uitgeverij Balans, Amsterdam. ISBN 978-94-600-3872-3.
- ↑ Fiebeger, G. J. (1911). The Campaigns of Napoleon Bonaparte of 1796–1797, pp. 64–65. West Point, New York: US Military Academy Printing Office.
- ↑ Zamoyski, Adam (2018). Napoleon: De man achter de mythe, p. 195. Uitgeverij Balans, Amsterdam. ISBN 978-94-600-3872-3.
- ↑ Fiebeger, G. J. (1911). The Campaigns of Napoleon Bonaparte of 1796–1797, p. 66. West Point, New York: US Military Academy Printing Office.
- ↑ Smith, Digby (1998). The Greenhill Napoleonic Wars Data Book: Actions and Losses in Personnel, Colours, Standards and Artillery, 1792–1815, pp. 134–135. Mechanicsburg, Pennsylvania: Stackpole Books. ISBN 1-85367-276-9.
- ↑ Concert voor twee olifanten; de geschiedenis van Hans en Parkie uit de dierentuin van Willem V, door Bianca Stigter, in NRC Handelsblad, 9 december 1994. Gearchiveerd op 22 december 2014.
- ↑ Zamoyski, Adam (2018). Napoleon: De man achter de mythe, p. 218. Uitgeverij Balans, Amsterdam. ISBN 978-94-600-3872-3.