1890

1890
Eeuwen:	18e eeuw · 19e eeuw · 20e eeuw
Decennia:	1880-1889 · 1890-1899 · 1900-1909
Jaren:	<< · < · 1889 · 1890 · 1891 · > · >>
Jaartelling in verschillende culturen
Ab urbe condita:		2643 MMDCXLIII
Armeense jaartelling:		1339 – 1340 ԹՎ ՌՅԼԹ – ՌՅԽ
Chinese jaartelling:		4586 – 4587 丙丑 – 丁寅
Christelijke jaartelling:		1890 MDCCCXC
Ethiopische jaartelling:		1882 – 1883
Hebreeuwse jaartelling:		5650 – 5651
Hindoekalenders:
- Vikram Samvat		1945 – 1946
- Shaka Samvat		1812 – 1813
- Kali yuga		4991 – 4992
Iraanse jaartelling:		1268 – 1269 ۱۲۶۸ – ۱۲۶۹
Islamitische jaartelling:		1307 – 1308 ١٣٠٨ – ١٣٠٧
Maçonnieke jaartelling:		5889 – 5890
1890 naar onderwerp
Lijst van landen
Film
Sport (categorie)
Juliaanse kalender van 1890
Gregoriaanse kalender van 1890

Het jaar 1890 is het 90e jaar in de 19e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

januari

• 11 - De Britse regering stelt Portugal voor een ultimatum wat betreft de Portugese aanwezigheid in Afrika.

februari

• 20 - De Amsterdamse Stadsschouwburg brandt af. Een foto de volgende dag in de Amsterdamsche Courant is (voor zover bekend) de eerste actuele nieuwsfoto in een Nederlands blad.
• 20 tot 6 maart - Bill Cody en zijn Wild West Show treden met groot succes op in Rome en worden ontvangen door de paus.

maart

• 10 - Opening van Forth Bridge, een spoorbrug over de Firth of Forth die het graafschap Fife verbindt met Edinburgh.
• 20 - Otto von Bismarck wordt ontslagen als Duits rijkskanselier door keizer Wilhelm II en vervangen door Leo von Caprivi.

april

• 6 - Inname van Ségou. Frankrijk verovert het dal van de Niger.

mei

• 1 - De eerste viering vindt plaats van het feest van de Arbeid, dat door het internationale Socialistisch Congres van Parijs vorig jaar op 14 juli plaatsvond, werd vastgelegd op 1 mei.

juni

• 12 - In Nederland dient minister De Savornin Lohman een ontwerp-wetswijziging in, waardoor bezwaarde ouders vrijstelling zouden kunnen krijgen van het verplichte pokkenbriefje. Alleen zijn eigen Anti-Revolutionaire Partij steunt het voorstel, zodat het wordt verworpen.
• 14 - De sultan van Bangassou sluit een overeenkomst met de Belgische kapitein Alphonse Vangèle waardoor zijn koninkrijk een deel wordt van de Congo-Vrijstaat van Leopold II. Zo wordt Leopolds privékolonie groter en krijgt hij enorme hoeveelheden ivoor in handen. In ruil krijgt de sultan van Bangassou 1500 Belgische vuurwapens om zijn leger te versterken.
• 16 - Oprichting van de Nederlandsche Maatschappij tot Exploitatie van Petroleumbronnen in Nederlandsch-Indië.

juli

• 1 - Zanzibarverdrag: Duitsland ziet af van aanspraken op bepaalde gebieden in Afrika (onder meer Zanzibar) en krijgt Helgoland.
• 2 - De grote Europese mogendheden ondertekenen de Conventie van Brussel tegen de Arabische slavenhandel in Afrika.
• 3 - Idaho wordt een staat van de Verenigde Staten.
• 10 - Wyoming wordt een staat van de Verenigde Staten.
• 20 - De Belgische Boerenbond wordt opgericht te Leuven. Voorzitter wordt Joris Helleputte.

augustus

• 5 - Overeenkomst tussen de Fransen en de Britten over Madagaskar en Zanzibar.
• 6 - William Kemmler sterft als eerste mens op de elektrische stoel.
• 9 - In Suriname arriveren de zeeschepen Prins Alexander en Prins Willem II met aan boord de eerste door de Nederlandse Handelsmaatschappij aangeworven Javaanse contract-arbeiders.
• 24 - Oprichting van het Korps Koloniale Reserve in Nijmegen.

september

• 7 - De eerste officiële wedstrijd van de Nederlandse kegelbond wordt gehouden in sociëteit "De Phoenix" te Haarlem. 26 vijftallen uit 17 clubs doen mee aan deze wedstrijd.
• 25 - Het Amerikaans Congres richt in Californië het Sequoia National Park op.

oktober

• 1 - Het Amerikaans Congres richt in Californië de nationale parken Yosemite en General Grant (het huidige Kings Canyon National Park) op.
• 6 - Het polygaam huwelijk wordt afgeschaft in de mormoonse kerk.
• 15 - De Langstraatspoorlijn is voltooid met de aansluiting op station 's-Hertogenbosch.
• 29 - De Staten-Generaal, in verenigde vergadering bijeen, verklaren de Nederlandse koning Willem III wegens ziekte buiten staat de regering waar te nemen.

november

• 14 - Koningin Emma wordt tot regentes benoemd voor haar zieke echtgenoot, koning Willem III.
• 23 - Koning Willem III overlijdt. Wilhelmina wordt op 10-jarige leeftijd Koningin der Nederlanden onder regentschap van haar moeder koningin Emma.
• 23 - Einde van de personele unie tussen Nederland en het Groothertogdom Luxemburg, dat geen opvolging in vrouwelijke lijn kent. Groothertog wordt de gewezen hertog van Nassau Adolf, oom van Emma en hoofd van een andere tak van het Huis Nassau.
• 29 - In Japan komt de volksvertegenwoordiging voor het eerst bijeen (zie Meiji-restauratie).

december

• 15 - Bij een arrestatiepoging in het reservaat Standing Rock wordt de Lakotaleider Sitting Bull gedood in een vuurgevecht. Ook zijn zesjarige zoon en enkele andere indianen en politiemannen komen om.
• 18 - De City & South London Railway, de eerste "echte" (elektrische) metrolijn van de wereld, opent zijn deuren voor het publiek.
• 21 - Pim Mulier schaatst op eigen gelegenheid langs de elf Friese steden en schrijft later:"Zelden heb ik zo'n prettige dag gehad".
• 29 - De Zevende Cavalerie van de Verenigde Staten richt een massaslachting aan onder de Lakota bij Wounded Knee (South Dakota).
• 29 - West-Australië wordt een zelfbesturende kolonie met John Forrest als premier.

zonder datum

• Sluiting van de strafkolonie Ommerschans (zie Maatschappij van Weldadigheid).
• Oprichting van de Faculteit Landbouwkundige en Toegepaste Biologische Wetenschappen van de K.U.Leuven.
• Bij de volkstelling in de USA wordt de ponskaart ingevoerd door Herman Hollerith, de grondlegger van de latere maatschappij IBM.
• William James schrijft The Principles of Psychology.
• Het bewijs van de vierkleurenstelling blijkt onjuist te zijn.
• Het plimsollmerk komt in gebruik op alle Britse zeeschepen.
• La Vigne Rouge wordt als enige van Vincent van Goghs schilderijen tijdens zijn leven verkocht.
• Henri de Toulouse-Lautrec ontwerpt een beroemd geworden affiche voor de net opgerichte Moulin Rouge.
• Oprichting van de Koninklijke Nederlandse Petroleum Maatschappij.
• Voor de Iroquois in de VS worden reservaten ingericht.
• De term Zionisme wordt voor het eerst gebruikt.
• Wight wordt een apart graafschap, onafhankelijk van Hampshire.
• De Mormonen schaffen onder druk van de Verenigde Staten van Amerika de polygamie af.

Film

Zie Film in 1890 voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Muziek

• 15 januari - In Sint-Petersburg gaat het ballet De Schone Slaapster in première.
• 4 maart: Solefaldssang van Ole Olsen is voor het eerst te horen.
• 17 mei: Première van de opera Cavalleria rusticana van Pietro Mascagni in Rome.
• september - César Franck voltooit kort voor zijn dood de Trois Chorals voor orgel.
• De Spaanse componist Isaac Albéniz componeert de Suite España voor piano.
• Claude Debussy componeert Rêverie en de Suite bergamasque
• Ede Poldini schrijft La Poupée Valsante.

Literatuur

• Honger is de eerste roman van de Noor Knut Hamsun
• Louis Couperus schrijft Noodlot
• Woutertje Pieterse wordt uitgegeven door de weduwe Douwes Dekker.

Beeldende kunst

• 
  La Danse au Moulin Rouge (1890) Henri de Toulouse-Lautrec, Philadelphia Museum of Art
• 
  Het bad (1890) Mary Cassatt, Art Institute of Chicago
• 
  De kerk van Auvers-sur-Oise (1890) Vincent van Gogh, Musée d'Orsay

Juwelen

• Utrechtse Fabriek van Zilverwerken vervaardigt het harpdiadeem voor koning Willem III die sterft voor hij het aan koningin Emma kan overhandigen.

Bouwkunst

• 
  Herenhuizen Nijmegen (1890) Bert Brouwer
• 
  Notariswoning, Ellecom (1890)

Geboren

juni

• 5 - Gilbert Stanley Underwood, Amerikaans architect (overleden 1960 of 1961)
• 9 - Heinz Hellmich, Duits generaal (overleden 1944)
• 12 - Egon Schiele, Oostenrijks expressionistisch schilder (overleden 1918)
• 14 - Basilio Sarmiento, Filipijns dichter (overleden 1970)
• 14 - Bror Wiberg, Fins voetballer (overleden 1935)
• 16 - Stan Laurel, Brits komiek en acteur, helft van het duo Laurel & Hardy (overleden 1965)
• 17 - Henk Janssen, Nederlands touwtrekker (overleden 1969)
• 29 - Henny van Andel-Schipper, oudste Nederlander ooit en was vanaf 29 mei 2004 de oudste persoon ter wereld (overleden 2005)
• 30 - Paul Boffa, Maltees politicus (overleden 1962)
• 30 - Henri Nolen, Nederlands hoogleraar en bestuurder (overleden 1986)
• 30 - Frans van der Togt, Nederlands architect (overleden 1957)

Overleden

januari

• 1 - Arnold Damen (74), Nederlands missionaris in de VS
• 18 - Mariano Guadalupe Vallejo (82), Mexicaans-Amerikaans militair en politicus
• 20 - Franz Lachner (86), Duits componist, dirigent en organist

februari

• 3 - Christophorus Buys Ballot (72), Nederlands meteoroloog, wis- en natuurkundige
• 8 - Herman van Cappelle (64), Nederlands medicus
• 13 - Hendrik Jacob van der Heim (66), Nederlands politicus

april

• 1 - Joseph Jessurun de Mesquita (24), Nederlands fotograaf

mei

• 7 - James Nasmyth (81), Schots ingenieur en uitvinder van de stoomhamer
• 23 - Louis Artan (53), Nederlands schilder

juli

• 6 - Thomas Helmore (79), Brits componist en koorleider
• 13 - Johann Voldemar Jannsen (71), Estisch journalist en dichter
• 29 - Vincent van Gogh (37), Nederlands schilder

augustus

• 6 - William Kemmler (30), Amerikaans moordenaar
• 11 - John Henry Newman (89), Engels theoloog, bekeerling tot het katholieke geloof en kardinaal
• 19 - Jose Maria Panganiban (27), Filipijns schrijver en patriot

september

• 23 - Lorenz von Stein (74), Duits econoom en socioloog

oktober

• 26 - Carlo Collodi (63), Italiaans schrijver en geestelijk vader van Pinocchio

november

• 8 - César Franck (67), componist
• 23 - Koning Willem III (73), Koning der Nederlanden

december

• 15 - Sitting Bull (59), Sioux-leider
• 21 - Niels Gade (73), Deens componist
• 26 - Heinrich Schliemann (68), Duits archeoloog, ontdekker van Troje
• 27 - Aeilko Zijlker (50), Nederlands ondernemer

Weerextremen in België

• 7 januari: hoogste maximumtemperatuur ooit op deze dag: 12,3 °C.
• februari: februari met laagste neerslagtotaal: 5,4 mm (normaal 52,9 mm).
• 2 maart: laagste etmaalgemiddelde temperatuur ooit op deze dag: −5,9 °C en laagste minimumtemperatuur: −9,1 °C.
• 3 maart: laagste etmaalgemiddelde temperatuur ooit op deze dag: −6,9 °C en laagste minimumtemperatuur: −10,7 °C.
• 4 maart: laagste minimumtemperatuur ooit op deze dag: −10,5 °C.
• 19 maart: hoogste etmaalsom van de neerslag ooit op deze dag: 21,5 mm.
• 18 mei: hoogste etmaalsom van de neerslag ooit op deze dag: 34,4 mm.
• 10 augustus: hoogste etmaalsom van de neerslag ooit op deze dag: 44,4 mm.
• 31 augustus: laagste etmaalgemiddelde temperatuur ooit op deze dag: 10,5 °C.
• augustus: augustus met hoogste relatieve vochtigheid: 88 % (normaal 79,4 %).
• 1 september: laagste etmaalgemiddelde temperatuur ooit op deze dag: 10,8 °C en laagste minimumtemperatuur: 5,9 °C.
• 2 september: laagste minimumtemperatuur ooit op deze dag: 5,6 °C.
• 16 oktober: hoogste etmaalsom van de neerslag ooit op deze dag: 18,2 mm.
• 22 oktober: laagste etmaalgemiddelde temperatuur ooit op deze dag: 2,6 °C.
• 22 november: hoogste etmaalsom van de neerslag ooit op deze dag: 22,1 mm.
• 24 november: hoogste etmaalsom van de neerslag ooit op deze dag: 15,5 mm.
• 27 november: laagste etmaalgemiddelde temperatuur ooit op deze dag: −9,1 °C en laagste minimumtemperatuur: −12,3 °C. Dit is de koudste dag ooit in de maand november.
• 28 november: laagste etmaalgemiddelde temperatuur ooit op deze dag: −8,4 °C en laagste minimumtemperatuur: −11,2 °C.
• 29 november: laagste etmaalgemiddelde temperatuur ooit op deze dag: −5,8 °C en laagste minimumtemperatuur: −9,8 °C.
• 1 december: laagste minimumtemperatuur ooit op deze dag: −7,6 °C.
• 16 december: laagste etmaalgemiddelde temperatuur ooit op deze dag: −9,3 °C en laagste minimumtemperatuur: −12,4 °C.
• 29 december: laagste etmaalgemiddelde temperatuur ooit op deze dag: −10,7 °C.
• december: december met laagst aantal neerslagdagen: 6 (normaal 20).

Bron: KMI Gegevens Ukkel 1901-2003 met aanvullingen

Zie de categorie 1890 van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.