1889

1889
Eeuwen:	18e eeuw · 19e eeuw · 20e eeuw
Decennia:	1870-1879 · 1880-1889 · 1890-1899
Jaren:	<< · < · 1888 · 1889 · 1890 · > · >>
Jaartelling in verschillende culturen
Ab urbe condita:		2642 MMDCXLII
Armeense jaartelling:		1338 – 1339 ԹՎ ՌՅԼԸ – ՌՅԼԹ
Chinese jaartelling:		4585 – 4586 乙子 – 丙丑
Christelijke jaartelling:		1889 MDCCCLXXXIX
Ethiopische jaartelling:		1881 – 1882
Hebreeuwse jaartelling:		5649 – 5650
Hindoekalenders:
- Vikram Samvat		1944 – 1945
- Shaka Samvat		1811 – 1812
- Kali yuga		4990 – 4991
Iraanse jaartelling:		1267 – 1268 ۱۲۶۷ – ۱۲۶۸
Islamitische jaartelling:		1306 – 1307 ١٣٠٧ – ١٣٠٦
Maçonnieke jaartelling:		5888 – 5889
1889 naar onderwerp
Lijst van landen
Auto's
Sport (categorie)
Juliaanse kalender van 1889
Gregoriaanse kalender van 1889

Het jaar 1889 is het 89e jaar in de 19e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

januari

• 8 - Herman Hollerith verkrijgt patent voor zijn elektrische tabelleermachine.
• 9 In Amsterdam wordt de Rus Aleksandr Pansjin de eerste (officieuze) wereldkampioen hardrijden op de schaats. Als derde eindigt de Haarlemmer Klaas Pander.
• 30 - Aartshertog Rudolf van Oostenrijk pleegt zelfmoord in het jachtslot Mayerling, samen met zijn maîtresse Mary von Vetsera.

februari

• 1 - Thanh Thai volgt Dong Khanh op als keizer van Vietnam.
• 11 - In Japan wordt de Meiji-grondwet afgekondigd door de hervormingsgezinde premier Ito Hirobumi.

maart

• 4 - Benjamin Harrison wordt de 23e president van de Verenigde Staten. Hij volgt Grover Cleveland op.
• 6 - De Servische koning treedt af ten voordele van zijn zoon Alexander Obrenović.
• 9 - Slag van Gallabat, waarin de Ethiopische keizer Johannes IV wordt gedood door het Mahdileger uit Sudan.
• 13 - De voor de kust van Samoa kruisende vloten van Groot-Brittannië, Duitsland en de Verenigde Staten worden door een cycloon vernietigd. Zo voorkomt de natuur een mogelijk treffen, en dwingt ze de landen tot overleg.
• 31 - De Eiffeltoren wordt officieel ingehuldigd. Hij wordt pas voor het publiek opengesteld tijdens de Wereldtentoonstelling vanaf 6 mei.

april

• 1 - De Franse generaal Boulanger vlucht naar het buitenland voordat hij kan worden gearresteerd wegens het beramen van een staatsgreep.
• 3 - De Staten-Generaal, in verenigde vergadering bijeen, verklaren de Nederlandse koning Willem III wegens ziekte buiten staat de regering waar te nemen.
• 22 - President Harrison stelt Oklahoma open voor vestiging door kolonisten.

mei

• 2 - Italië sluit een grensverdrag met Ethiopië voor zijn koloniën Eritrea en Italiaans-Somaliland.
• 5 - Nederland krijgt zijn eerste Arbeidswet. Deze wet verbiedt gevaarlijk werk en nachtarbeid voor vrouwen en kinderen tot 12 jaar.
• 6 - Begin van de Wereldtentoonstelling in Parijs.
• 30 - Oprichting studentenvereniging C.S. Veritas met eerste Praeses jhr. mr. Jan Bosch van Oud Amelisweerd.

juni

• 27 - De eerste bijeenkomst van de Vaste Keurings Commissie voor tuinbouwproducten en sierplanten wordt gehouden in de Koningszaal van Artis te Amsterdam.
• 30 - Begin eerste dienstregeling van de Nijmeegse tram.

juli

• 14 - De Britse, Amerikaanse en Duitse territoria op Samoa worden samengebracht in een condominium.
• Oprichting van de Tweede Internationale.

augustus

• 3 - De plaats Anadyr in Tsjoekotka wordt gesticht door Kozakken.
• 14 - De bootwerkers in de haven van Londen leggen het werk neer. Er zijn 100.000 stakers.
• 26 - Begin van het Internationale Schaaktoernooi in Amsterdam. Het eerste internationale schaaktoernooi in Nederland vindt plaats in De Rode Leeuw te Amsterdam.

september

• 10 - Albert I van Monaco volgt zijn vader Karel III van Monaco op als vorst van Monaco
• 22 - In Japan richt Yamauchi het bedrijf Nintendo Koppai op om zijn handgemaakte Hanafuda kaarten te produceren en te verkopen.
• 26 - De meter wordt gedefinieerd als de afstand tussen twee krassen op een standaardmeter.
• 27 - In de haven van Rotterdam breekt een werkstaking uit. In de volgende dagen komt het tot geweld en vernieling, en de burgemeester roept de schutterij en de mariniers te hulp.

oktober

• 3 - De havenstaking in Rotterdam wordt beëindigd door een akkoord over een loonsverhoging van een kwartje per uur. Daarbij worden uitbetalingen niet meer in de kroeg gedaan, maar in het pakhuis of kantoor.
• 5 - Oprichting in Amsterdam van de Vrije Vrouwenvereeniging met Wilhelmina Drucker als voorzitter.
• 6 - Opening van de Moulin Rouge in Parijs.
• 15 - Ingebruikname van station Amsterdam CS.
• 17 - De Franse bezettingsmacht in Indo-China en de regering van Siam komen overeen, de status quo in Laos te handhaven. Het protectoraat van Annam over Laos wordt gerespecteerd, maar over het grensverloop worden geen afspraken gemaakt.

november

• 2 - North Dakota en South Dakota worden staten van de Verenigde Staten.
• 5 - De Ierse immigrant William Painter vraagt Amerikaans patent op de kroonkurk.
• 8 - Montana wordt een staat van de Verenigde Staten.
• 8 - De Tramlijn Aken - Vaals rijdt voor het eerst. De wagens worden door paarden getrokken.
• 11 - Washington wordt een staat van de Verenigde Staten.
• 15 - In Brazilië wordt het keizerrijk ten val gebracht door een militaire staatsgreep. De staat wordt een republiek met een generaal aan het hoofd.
• 28 - Vanuit de psychiatrische kliniek in Saint-Rémy schrijft Vincent van Gogh aan zijn broer Theo met de dringende vraag om 10 meter schilderslinnen. Bij gebrek daaraan moet hij theedoeken gebruiken.

december

• 13 - Op Ameland spoelt een maanvis, de Mola tecta, aan van 2,73 bij 2,23 meter.

zonder datum

• Oprichting van de Ahmadiyya Moslim Gemeenschap door Mirza Ghulam Ahmad.
• Het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk bereiken overeenstemming over de grenzen tussen hun koloniën Gambia en Senegal.
• De Tokelau-eilanden worden een Brits protectoraat.
• Trinidad en Tobago worden samengevoegd tot de kolonie Trinidad en Tobago.
• De veenarbeiders in Appelscha richten arbeidersvereniging De Eendracht op.
• In Herstal (België) wordt de Belgische wapenfabrikant FN (Fabrique Nationale de Herstal, of ook: Fabrique d'Armes de Guerre) opgericht.
• Richard von Krafft-Ebing schrijft Psychopathica sexualis.
• Mizar A is de eerst ontdekte spectroscopische dubbelster.
• John Venn schrijft The Principles of Empirical Logic.
• Het internationale prototype van de kilogram wordt gemaakt.
• Hans Meyer beklimt als eerste de Kilimanjaro.

Sport

• 1 oktober - HFC Haarlem wordt opgericht.
• 9 november - D.S.V.V. 'Ouwe Schoen' wordt opgericht.
• 8 december - Op initiatief van Pim Mulier wordt de Nederlandse Atletiek en Voetbalbond, de voorloper van de KNVB, opgericht.
• 23 december - De voetbalclub Recreativo de Huelva wordt opgericht. Het is de eerste voetbalclub in Spanje.
• Preston North End wordt de eerste voetbalkampioen van Engeland.
• Wilhelm Steinitz behoudt zijn wereldkampioenschap schaken in een match tegen Michail Tsjigorin.

Muziek

• Claude Debussy componeert Petite suite (Debussy).
• Antonín Dvořák schrijft de 8e symfonie.
• Giacomo Puccini schrijft de opera Edgar.
• August Reyding produceert de eerste Nederlandse revue: Naar de Eiffeltoren!
• Pjotr Iljitsj Tsjaikovski componeert de balletsuite Doornroosje.

Literatuur

• Herman Gorter publiceert zijn gedicht Mei.
• Louis Couperus schrijft Eline Vere.

Beeldende kunst

• Auguste Rodin maakt zijn monument voor Victor Hugo.
• In Parijs houdt de School van Pont-Aven zijn eerste expositie (zie Neo-impressionisme).
• Georges Seurat schildert Chahut en La Parade de Seurat.

• 
  De Parade van Seurat (1889) Georges Seurat
• 
  Laksefiskeren (1889) Eilif Peterssen
• 
  Olijfbomen in berglandschap (1889) Vincent van Gogh, Museum of Modern Art, New York
• 
  Sterrennacht (1889) Vincent van Gogh, Museum of Modern Art, New York
• 
  De gele Christus (1889) Paul Gauguin

Bouwkunst

• De in 1881 begonnen bouw van het station Amsterdam Centraal van de Nederlandse architect Pierre Cuypers komt gereed.

• 
  station Amsterdam Centraal (1889 gereed)
• 
  Eiffeltoren (1889 gereed)

Geboren

april

• 1 - Maurits Colman, Belgisch atleet en voetballer (overleden 1944)
• 5 - Émile Engel, Frans wielrenner (overleden 1914)
• 6 - Stella Fontaine, Nederlands cabaretière (overleden 1966)
• 8 - Hermann Linkenbach, Duits ruiter (overleden 1959)
• 11 - Nick LaRocca, Amerikaans componist, kornettist en jazzpionier (overleden 1961)
• 14 - Efim Bogoljoebov, Russisch-Duits schaker (overleden 1952)
• 14 - Flávio Ramos, Braziliaans voetballer (overleden 1967)
• 15 - Thomas Hart Benton, Amerikaans kunstschilder (overleden 1975)
• 16 - Charlie Chaplin, Brits acteur and filmregisseur (overleden 1977)
• 17 - Philip Mechanicus, Nederlands journalist (overleden 1944)
• 20 - Willem van Cappellen, Nederlands hoorspelacteur en -regisseur (overleden 1976)
• 20 - Adolf Hitler, dictator van nazi-Duitsland (overleden 1945)
• 21 - Paul Karrer, Zwitsers scheikundige en Nobelprijswinnaar (overleden 1971)
• 23 - Karel Doorman, Nederlands marineofficier (overleden 1942)
• 24 - Richard Stafford Cripps, Brits politicus (overleden 1952)
• 26 - Anita Loos, Amerikaans (scenario)schrijfster (overleden 1981)
• 26 - Ludwig Wittgenstein, Oostenrijks-Brits filosoof (overleden 1951)
• 28 - António de Oliveira Salazar, dictator (1932-1968) van Portugal (overleden 1970)

Overleden

januari

• 1 - Pedro Payo (74), Spaans aartsbisschop van Manilla
• 9 - Wilhelm Gottlieb Schneider (74), Duits bioloog
• 18 - Theodoor Janssens (63), Belgisch parlementslid
• 26 - Lodewijk Willem Ernst Rauwenhoff (60), theoloog, predikant, hoogleraar
• 30 - Rudolf van Oostenrijk (1858-1889) (30), kroonprins van Oostenrijk-Hongarije
• 30 - Marie von Vetsera (17), barones en de maîtresse van de hierboven genoemde Rudolf van Oostenrijk (1858-1889)

februari

• 3 - Belle Starr (40), Amerikaans outlaw
• 4 - Gijsbertus Schot (78), Nederlands politicus

maart

• 8 - John Ericsson (85), Zweeds uitvinder en ingenieur
• 17 - Joseph Alberdingk Thijm (68), Nederlands dichter, schrijver, uitgever en hoogleraar
• 18 - Jan Goeverneur (80), Nederlands schrijver

april

• 8 - Eugène Chevreul (102), Frans scheikundige
• 15 - Pater Damiaan (49), Belgisch missionaris

mei

• 5 - Samuel Brannan (70), Amerikaans ondernemer en journalist

juni

• 28 - Maria Mitchell (70), Amerikaans astronoom

juli

• 7 - Giovanni Bottesini (67), Italiaans contrabassist, dirigent en componist
• 10 - Julia Tyler (69), first lady van de Verenigde Staten (echtgenote van John Tyler)
• 18 - Joannes Romme (57), Nederlands missionaris

augustus

• 24 - Jan Ernst Matzeliger (36), Surinaamse uitvinder

september

• 10 - Karel III (70), vorst van Monaco
• 23 - Wilkie Collins (65), Brits schrijver

oktober

• 4 - André Disdéri (70), Frans fotograaf en uitvinder
• 11 - James Prescott Joule (70), Brits natuurkundige
• 18 - Antonio Meucci (81), Italiaans ontwerper en waarschijnlijk uitvinder van de telefoon

november

• 18 - William Allingham (65), Iers-Engels dichter

december

• 6 - Jefferson Davis (81), president van de Geconfedereerde Staten van Amerika
• 12 - Robert Browning (77), Engels schrijver
• 24 - Jan Jakob Lodewijk ten Kate (70), Nederlands dichter
• 29 - Priscilla Tyler (73), Amerikaans first lady

datum onbekend

• Dong Khanh (25), keizer van Vietnam

Weerextremen in België

• 10 mei: hoogste etmaalsom van de neerslag ooit op deze dag: 29,5 mm.
• mei: mei met hoogste gemiddelde dampdruk: 14 hPa (normaal 11 hPa).
• 17 juli: laagste etmaalgemiddelde temperatuur ooit op deze dag: 12,1 °C.
• 16 september: laagste etmaalgemiddelde temperatuur ooit op deze dag: 7,8 °C en laagste minimumtemperatuur: 2,6 °C.
• 17 september: laagste etmaalgemiddelde temperatuur ooit op deze dag: 8,8 °C.
• 29 september: hoogste etmaalsom van de neerslag ooit op deze dag: 36,1 mm.

Bron: KMI Gegevens Ukkel 1901-2003 met aanvullingen

Zie de categorie 1889 van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.