Handakuten

Het katakana-karakter プ [pu] is feitelijk het karakter フ [fu] met een handakuten.

Handakuten (Japans: 半濁点, [han̠ˈdakɯ̥teɴ]?, Hepburn: handakuten; Nederlands: Half stemhebbendheidsteken) is een Japans diakritsch teken: ◌゚ dat wordt gebruikt in combinatie met kana (hiragana en katakana) om de plofklank van een medeklinker in een mora uit te drukken.

Etymologie

Het woord dakuten (kanji: 半濁点; hiragana: [はんだくてん]; katakana: [ハンダクテン]; bestaande uit 5 morae: ha.n-da-ku-te-n) is de rōmaji-transliteratie in het hepburnsysteem. De samenstelling bestaat uit een bijvoeglijk naamwoord, twee zelfstandige naamwoorden. Het is een kango-lexeem.

De term dakuten kan worden vertaald naar het Nederlands als: Half stemhebbendheidsteken, hoewel in de Japanologie doorgaans de term handakuten wordt gebruikt.

Het diakritisch teken

Een handakuten lijkt op een corona, het wordt gecombineerd met de syllabaria: hiragana en katakana. De handakuten wordt geplaatst rechtsboven op een kana-karakter. Hierdoor wordt de medeklinker /h/ een plosief /p/.

Voorbeeld

Handakuten-voorbeelden
Stemloos
zonder handakuten		 Stemhebbend
met handakuten
Hiragana Katakana Hiragana Katakana
は ハ ぱ パ
[ha] [pa]
ひ ヒ ぴ ピ
[hi] [pi]
ふ フ ぷ プ
[fu] [pu]
ほ ホ ぽ ポ
[ho] [po]

Tabel

Ter illustratie staat hieronder de Gojūon-tabel waarbij eveneens handakuten zijn opgenomen. Yōon kunnen eveneens worden gecombineerd met handakuten.

Gojūon met (han)dakuten
Gyō (han)dakuten
· /k/ /s/ /t/ /n/ /h/ /m/ /j/ /r/ /w/ /ɴ/ /g/ /z/ /d/ /b/ /p/
A Hiragana あ か さ た な は ま や ら わ ん が ざ だ ば ぱ
Katakana ア カ サ タ ナ ハ マ ヤ ラ ワ ン ガ ザ ダ バ パ
Rōmaji H a ka sa ta na ha ma ya ra wa n ga za da ba pa
K a ka sa ta na ha ma ya ra wa n ga za da ba pa
IPA [a] [ka] [sa] [ta] [na] [ha] [ma] [ja] [ra] [wa] [ɴ] [ga] [za] [da] [ba] [pa]
I Hiragana い き し ち に ひ み X り ゐ ぎ じ ぢ び ぴ
Katakana イ キ シ チ ニ ヒ ミ リ ヰ ギ ジ ヂ ビ ピ
Rōmaji H i ki shi chi ni hi mi ri wi gi ji ji bi pi
K i ki si ti ni hi mi ri i gi zi zi bi pi
IPA [i] [kʲi] [ɕi] [tɕi] [ɲi] [çi] [mʲi] [ɾʲi] [i] [ɡʲi] [ʑi] [ʑi] [bʲi] [pʲi]
U Hiragana う く す つ ぬ ふ む ゆ る X ぐ ず づ ぶ ぷ
Katakana ウ ク ス ツ ヌ フ ム ユ ル グ ズ ヅ ブ プ
Dan
Rōmaji H u ku su tsu nu fu mu yu ru gu zu zu bu pu
K u ku su tu nu hu mu yu ru gu zu zu bu pu
IPA [ɯ] [kɯ] [sɯ] [t͡sɯ] [nɯ] [ɸɯ] [mɯ] [jɯ] [ɾɯ] [gɯ] [zɯ] [zɯ] [bɯ] [pɯ]
E Hiragana え け せ て ね へ め X れ ゑ げ ぜ で べ ぺ
Katakana エ ケ セ テ ネ ヘ メ レ ヱ ゲ ゼ デ ベ ペ
Rōmaji H e ke se te ne he me re we ge ze de be pe
K e ke se te ne he me re e ge ze de be pe
IPA [e] [ke] [se] [te] [ne] [he] [me] [re] [we] [ge] [ze] [de] [be] [pe]
O Hiragana お こ そ と の ほ も よ ろ を ご ぞ ど ぼ ぽ
Katakana オ コ ソ ト ノ ホ モ ヨ ロ ヲ ゴ ゾ ド ボ ポ
Rōmaji H o ko so to no ho mo yo ro wo go zo do bo po
K o ko so to no ho mo yo ro o go zo do bo po
IPA [o] [ko] [so] [to] [no] [ho] [mo] [jo] [ro] [wo] [go] [zo] [do] [bo] [po]

Unicode

The dakuten resembles a quotation mark, while the handakuten is a small circle, similar to a degree sign, both placed at the top right corner of a kana character:

In Unicode zijn er voor bijna alle kana kant-en-klare handakuten. Daarom wordt het handakuten-teken meestal niet als los combinatie-teken gebruikt bij volbrede Japanse karakters. Bij halfbrede kana ligt dat anders. Daar bestaan geen vooraf samengestelde tekens, waardoor het handakuten apart moet worden toegevoegd.

Zie ook