Malmedy

Malmedy
Stad in België Vlag van België
Malmedy (België)
Malmedy
Geografie
Gewest Vlag Wallonië Wallonië
Provincie Vlag Luik (provincie) Luik
Arrondissement Verviers
Oppervlakte
– Onbebouwd
– Woongebied
– Andere		 100,37 km² (2023)
87,65%
4,19%
8,16%
Coördinaten 50° 26' NB, 6° 2' OL
Bevolking (bron: Statbel)
Inwoners
– Mannen
– Vrouwen
– Bevolkings­dichtheid		 12.973 (01/01/2026)
48,33%
51,67%
129,25 inw./km²
Leeftijdsopbouw
– 0-17 jaar
– 18-64 jaar
– 65 jaar en ouder		 (01/01/2026)
17,78%
58,50%
23,73%
Politiek en bestuur
Burgemeester Jean-Paul Bastin (Alternative)
Bestuur Alternative, Progrès
Zetels
Alternative
ECm
Progrès		 21
11
11
1
Economie
Gemiddeld inkomen 22.388 euro/inw. (2023)
Werkloosheids­graad 10,05% (jan. 2019)
Overige informatie
Postcode
4960
4960
4960		 Deelgemeente
Malmedy
Bellevaux-Ligneuville
Bévercé
Zonenummer 080
NIS-code 63049
Politiezone Stavelot-Malmedy
Hulpverlenings­zone Warche Amblève Lienne
Website www.malmedy.be
Detailkaart
ligging binnen het arrondissement Verviers
in de provincie Luik
Portaal  Portaalicoon   België
Malmedy, kathedraal: la Cathédrale Saints-Pierre-et-Paul et Saint-Quirin
Abdij van Malmedy
Panorama
Vallei van Arimont
Centraal plein
La Rue Outrelepont

Malmedy (Waals: Måmdey, Duits, verouderd: Malmünd) is een stad en faciliteitengemeente voor Duitstaligen in de Belgische provincie Luik. De plaats is gelegen waar de Warchenne uitmondt in de Warche. De stad telt ruim 12.000 inwoners.

Toponymie

De naam "Malmedy" is vermoedelijk van Gallo-Romeinse oorsprong. De vroegste vermelding van de abdij van Malmedy stamt uit 670: de monasterio Malmundario. Latere vormen zijn Malmedie (1287), Malmundier (1288), Malmonder (1367), Melmender (1388) en Malmeder (1451), en sindsdien werd de plaats in het lokale dialect Malmder genoemd, wat ten slotte Måmdey werd. De autoriteiten gebruikten Malmedy, zoals in Stavelot-Malmedy. Onder invloed van Duits nationalisme werd de plaats na de Pruisische annexatie in 1815 hernoemd in Malmünd (ook wel Malmünde), waarop men in het Franse taalgebied reageerde door voortaan Malmédy te schrijven; beide accenten zijn kenmerkend voor beide talen en hielden daarom een duidelijke aanspraak op de identiteit van de plaats in, hoewel het strikt genomen geen historische namen waren. In 1988 werd de naam weer Malmedy – zonder accent.

Geschiedenis

Malmedy ontstond rond de abdij die in 648 door Remaclus gesticht werd. Koning Sigebert III van Austrasië schonk hiertoe bosgronden uit de koninklijke fiscus, en ook zijn hofmeier Grimoald begunstigde de abdij. Deze drie personen zaten in dezelfde periode achter de stichting van de tweelingabdij in Stavelot. Het Abdijvorstendom Stavelot-Malmedy werd een staat in het Heilig Roomse Rijk. Anders dan Stavelot behoorde Malmedy tot het aartsbisdom Keulen. Het lag dicht bij de Germaans-Romaanse taalgrens, maar heeft waarschijnlijk altijd een Romaanstalige meerderheid gehad.

Na de Franse annexatie van de Zuidelijke Nederlanden in 1795 behoorde Malmedy tot het departement Ourthe. Het Congres van Wenen wees de Oostkantons in 1815 toe aan het Koninkrijk Pruisen. In dat land behoorde de stad tot het district Malmedy in de Rijnprovincie. Waar koning Frederik Willem IV van Pruisen nog verklaarde trots te zijn dat er een Franstalig landje tot zijn rijk behoorde, kwam het later tot een antikatholieke Kulturkampf en werd het Duits in 1876 de enige officiële taal. De pogingen om Malmedy te verduitsen, behelsden onder meer de invoering van Duitstalig onderwijs en de plaatsnaamwijziging naar Malmünd (zie verder). Het verzet ertegen werd geleid door Nicolas Pietkin, een pastoor uit Malmedy die clandestien preekte in het Frans en in het Waals.

Tijdens de Conferentie van Versailles diende Malmedy – toen een stadje van zesduizend inwoners, dat leefde van papiermolens en leerlooierijen – een verzoek in om te worden aangehecht bij België. Het initiatief kwam van Henri Bragard en werd gesteund door 10 van de 16 gemeenteraadsleden. Nadat het Verdrag van Versailles Eupen-Malmedy had toegewezen aan België, werd een overgangsbestuur ingesteld. Deze Regering-Baltia zetelde in Malmedy en organiseerde de gestuurde volksraadpleging ter bevestiging van de aanhechting. In de scholen van Malmedy verving Frans het Duits als onderwijstaal. Ook in het voornamelijk Waalse Malmedy was er een Duitsgezind kamp dat de aanhechting bestreed, aangemoedigd door de anti-Versailles-retoriek van Adolf Hitler. De Heimatbund was er actief en in 1935 richtte Josef Dehottay, uit Malmedy, het nationaalsocialistische Heimattreue Front op.

Toen Malmedy aan het begin van de Achttiendaagse Veldtocht werd ingenomen, verwelkomden veel inwoners de Duitse troepen. De socialistische burgemeester Joseph Werson werd in juli gedeporteerd en stierf in het concentratiekamp Oranienburg. Voordien reeds, op 23 mei, waren de Oostkantons ingelijfd bij het Derde Rijk en hadden de inwoners de Duitse nationaliteit gekregen. Hierdoor werden de mannen van Malmedy dienstplichtig in de Wehrmacht. De Place Albert I werd hernoemd tot Adolf-Hitler-Platz en was regelmatig het toneel van nazistische parades en activiteiten. De stad werd in september 1944 bevrijd, maar het zwaarste oorlogsgeweld vond daarna plaats.

Tijdens het Ardennenoffensief doodden Duitse SS'ers op 17 december 1944 tientallen Amerikaanse krijgsgevangenen. Deze gebeurtenis staat bekend als het Bloedbad van Malmedy. Vier dagen later probeerde de Panzerbrigade 150 van Otto Skorzeny Malmedy weer in te nemen, maar de Amerikanen dreven hen terug. Daarop volgden op 23, 24 en 25 december drie dagen van verwoestende Amerikaanse luchtbombardementen. Er vielen 202 burgerdoden en ook meer dan honderd Amerikaanse militairen lieten het leven. Het stadscentrum lag in puin en de helft van de 1600 huizen waren verwoest of onbewoonbaar.

Taal

Volgens de officiële talentelling in Malmedy zou het aandeel Duitstaligen tussen 1920 en 1947 teruggevallen zijn van 21% tot 9,7%. Bij het vastleggen van de taalgrens in 1961-'63 werd bepaald dat Malmedy tot het Franse taalgebied behoort, maar faciliteiten voor Duitstaligen levert. De gemeente wordt gerekend tot de Oostkantons maar niet tot de Duitstalige Gemeenschap die in het Duits het openbaar bestuur voert. In Malmedy is wel de Centrale dienst voor Duitse vertaling gevestigd van de FOD Binnenlandse Zaken.

Kernen

Deelgemeenten

#NaamOpp.
(km²)		Inwoners
(2025)		Inwoners
per km²		NIS-code
1Malmédy6,446.5321.01563049A
2Bévercé66,874.5996963049B
3Bellevaux-Ligneuville27,061.8596963049C

Overige kernen

Verspreid over het grondgebied van deze drie deelgemeenten bevinden zich ruim over de 30 dorpen en gehuchtjes.

Malmedy

  • Malmedy

Bellevaux-Ligneuville

Bévercé

Bezienswaardigheden

Zie Lijst van beschermd erfgoed in Malmedy voor een uitgebreide lijst van beschermd erfgoed

Natuur en landschap

Malmedy ligt in de vallei van de Warche. Iets ten zuidwesten van de kom vindt men hier de Rocher de Falize, een overhangende rots van waar men een uitzicht heeft over de vallei van de Warche. De hoogte aan de kathedraal bedraagt 345 meter.

Demografische ontwikkeling

Demografische ontwikkeling voor de fusie

  • Bronnen:NIS, Opm:1930 tot en met 1970=volkstellingen, 1976 inwoneraantal op 31 december

Demografische ontwikkeling van de fusiegemeente

Alle historische gegevens hebben betrekking op de huidige gemeente, inclusief deelgemeenten, zoals ontstaan na de fusie van 1 januari 1977.

  • Bronnen:NIS, Opm:1930 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari
Inwoners van jaar tot jaar op 1 januari
1992 tot heden
jaarAantalEvolutie: 1992=index 100
199210.418100,0
199310.437100,2
199410.536101,1
199510.690102,6
199610.739103,1
199710.841104,1
199810.975105,3
199911.060106,2
200011.144107,0
200111.265108,1
200211.394109,4
200311.436109,8
200411.584111,2
200511.650111,8
200611.829113,5
200711.878114,0
200811.938114,6
200912.003115,2
201012.161116,7
201112.219117,3
201212.336118,4
201312.316118,2
201412.336118,4
201512.384118,9
201612.415119,2
201712.503120,0
201812.654121,5
201912.741122,3
202012.797122,8
202112.778122,7
202212.857123,4
202312.894123,8
202412.950124,3
202512.991124,7
202612.973124,5

Politiek

Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976

Partij10-10-197610-10-19829-10-19889-10-19948-10-20008-10-200614-10-201214-10-201813-10-2024
Stemmen / Zetels%21%21%21%21%21%21%23%23%23
E.C.A / EC-LB1 / ECm214,76A248,54A1269,21A1660,02A1466,44A1643,32A1041,6211139,9921044,16211
PS1 / E.C.A / P.S.+2 / PS Plus3/ Progrès422,191414,931212,631214,05129,21117,752110,33318,6441
ENTITE14,873--------
MDY-LB-----1,70---
PSC-IC1 / MDY 20002 / A.R.C.3 / AlternativeA48,1911232,141718,162325,933518,523326,24A644,28A1149,68A1247,20A11
ECOLO1/ AlternativeA-4,3910--15,0412
Forces Vives1 / FV2-----19,54146,3620--
Totaal stemmen675969897235738875908250838587098625
Opkomst %94,8293,8991,2893,1689,2988,4385,32
Blanco en ongeldig %4,453,524,385,586,895,765,327,286,88

Bestuur

Het bestuur van Malmedy bestond vanaf 2007 uit een coalitie van de lijsten Alternative, Forces Vives en de PS. Op 20 augustus 2008 werd de coalitie vervangen door een andere, met André Denis als burgemeester. Hierbij maakte de gemeenteraad gebruik van de wet Courard, die het mogelijk maakt een bestaande meerderheid in de gemeenteraad omver te werpen. Malmedy was de eerste Waalse gemeente die van deze mogelijkheid gebruikmaakte.

Verkeer en vervoer

Van 1885 tot 2007 was er in de stad ook een station Malmedy. De autoweg A27 loopt langs de Warche. Verder lopen door of naar Malmedy de N62, de N68 en de N681.

Sport

Malmedy is jaarlijks het toneel van de Grand Prix d’Europe, een internationale topwedstrijd voor mountainbikers.

Geboren

Nabijgelegen kernen

Bévercé, Walk, Géromont, Burnenville, Stavelot, Bellevaux

Zie de categorie Malmedy van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.